 Báo chí Việt Nam một thế kỷ: Từ báo Thanh niên đến kỷ nguyên số |
 Báo chí - Lá chắn vững chắc bảo vệ chủ quyền thông tin quốc gia trong kỷ nguyên số |
 Nghề báo: Mở đường cho tri thức, sự thật và tiến bộ |
Ngày 21/6/2026 kỷ niệm 101 năm Báo chí Cách mạng Việt Nam, tính từ thời điểm lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập tờ Thanh Niên vào năm 1925. Hơn một thế kỷ trôi qua, ngòi bút của người làm báo đã đồng hành cùng dân tộc qua các cuộc kháng chiến, công cuộc đổi mới và giờ đây là cuộc dịch chuyển sâu rộng do công nghệ số dẫn dắt. Trong dòng chảy ấy, trí tuệ nhân tạo nổi lên như một lực lượng tái định hình toàn bộ cách thức sản xuất và phân phối thông tin của ngành báo chí.
Sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo tạo sinh đã thay đổi tốc độ và quy mô làm báo theo cách mà nhiều thế hệ phóng viên trước đây khó hình dung. Một bản tin có thể chuyển thành nhiều định dạng khác nhau trong vài phút, từ văn bản tóm tắt đến podcast âm thanh hay video ngắn dành cho mạng xã hội. Tốc độ ấy mở ra cơ hội tiếp cận độc giả rộng hơn, song cũng đặt người làm báo trước yêu cầu kiểm soát chất lượng chặt chẽ hơn bao giờ hết.
Từ ngòi bút đến thuật toán sau một thế kỷ |
 |
| Tọa đàm "Động lực phát triển AI báo chí số" thu hút sự tham gia của các cơ quan báo chí, chuyên gia công nghệ và nhà quản lý nhằm thảo luận về chuyển đổi số trong lĩnh vực truyền thông. |
Hành trình của báo chí cách mạng gắn liền với sự thay đổi của công cụ tác nghiệp qua từng thời kỳ. Từ máy in typo, máy chữ cơ khí cho tới máy tính cá nhân và internet, mỗi thế hệ công nghệ đều mở rộng năng lực truyền tải thông tin của báo chí. Trí tuệ nhân tạo là lớp công nghệ mới nhất, khác biệt ở chỗ nó tham gia trực tiếp vào khâu sáng tạo nội dung chứ không dừng lại ở vai trò hỗ trợ kỹ thuật thuần túy như các thế hệ thiết bị trước.
Tốc độ tiếp nhận công nghệ của báo chí trong nước tăng nhanh trong hai năm gần đây. Theo khảo sát hơn 30 tòa soạn mà Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông thực hiện hồi tháng 1 năm 2025, khoảng 65% tòa soạn đã ứng dụng hoặc lên kế hoạch ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong năm 2024, gấp đôi tỷ lệ của năm trước đó. Con số cho thấy trí tuệ nhân tạo đã đi từ thử nghiệm vào hoạt động hằng ngày của nhiều cơ quan báo chí.
Xu hướng ấy hòa nhịp với chuyển động chung của báo chí thế giới. Báo cáo Toàn cảnh Báo chí Truyền thông Việt Nam 2025 đến 2026 mà Global PR Hub công bố cuối năm 2025 dẫn số liệu cho thấy khoảng 53% nhà báo trên thế giới sử dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ công việc. Tại Diễn đàn Báo chí toàn quốc năm 2025, ông Đào Trung Thành, Phó Viện trưởng Viện Blockchain và Trí tuệ nhân tạo, nhấn mạnh rằng chuyển đổi số đã trở thành điều kiện sống còn của các tòa soạn trong kỷ nguyên công nghệ.
Trí tuệ nhân tạo tái định hình quy trình tòa soạn |
Trong thực tế tác nghiệp, trí tuệ nhân tạo đã len vào hầu hết các khâu của một tòa soạn hiện đại, từ thu thập, sản xuất cho tới phân phối nội dung. Chiến lược chuyển đổi số báo chí đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 mà Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 348/QĐ-TTg ngày 6/4/2023 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược chuyển đổi số báo chí đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 đặt mục tiêu 50% cơ quan báo chí ứng dụng nền tảng phân tích dữ liệu và trí tuệ nhân tạo vào năm 2025, nâng lên 90% vào năm 2030. Cùng với đó, mục tiêu vận hành mô hình tòa soạn hội tụ đặt ra mức 80% vào năm 2025 và toàn bộ cơ quan báo chí vào năm 2030.
Dù vậy, kết quả từ một số tòa soạn lớn cho thấy công nghệ đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Báo Nhân Dân cho biết trí tuệ nhân tạo giúp rút ngắn thời gian sản xuất một bài viết từ khoảng 18 giờ xuống còn hơn 8 giờ.
 |
| Theo ông Lê Quốc Minh, Hội Nhà báo Việt Nam đang tích cực đào tạo năng lực số và kỹ năng AI cho hàng ngàn nhà báo. Ảnh: Hải Nguyễn |
Báo điện tử VnExpress sử dụng trí tuệ nhân tạo để tối ưu hóa quy trình sản xuất thông tin và kiểm duyệt bình luận, đồng thời gợi ý bài viết phù hợp cho từng độc giả. Tòa soạn còn phát triển công cụ phân tích VnExpress Insight nhằm tự chủ về dữ liệu thay cho công cụ đo lường của bên thứ ba. Hệ thống giúp nắm bắt hành vi đọc và đo mức tác động của từng nội dung, từ đó cá nhân hóa thông tin tới người dùng và làm cơ sở điều chỉnh đề tài.
Thông tấn xã Việt Nam là một trong những cơ quan báo chí đầu tiên trong nước đưa trí tuệ nhân tạo tạo sinh vào sản xuất tin bài. Báo điện tử VietnamPlus tích hợp công cụ kiểm tra chính tả, gợi ý từ khóa, tạo ảnh minh họa và vẽ biểu đồ ngay trong hệ thống quản trị nội dung, đồng thời phát triển chatbot và trợ lý ảo giọng nói tiếng Việt trên loa thông minh. Tòa soạn còn cho ra mắt tác phẩm tương tác ba chiều đầu tiên của báo chí Việt Nam nhân dịp kỷ niệm 70 năm Giải phóng Thủ đô.
Công nghệ phục vụ sứ mệnh và vai trò của nhà báo |
Dù tỷ lệ ứng dụng tăng nhanh, phần lớn việc dùng trí tuệ nhân tạo trong nước vẫn dừng ở các khâu kỹ thuật như gợi ý tiêu đề, kiểm tra chính tả, tóm tắt và dịch thuật. Theo phân tích của Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông, các tòa soạn chủ yếu khai thác công nghệ ở cấp độ cá nhân và mang tính tự phát hơn là một chiến lược bài bản của cả tổ chức. Khoảng cách giữa ứng dụng rộng và ứng dụng sâu vẫn là điều mà nhiều cơ quan báo chí cần thu hẹp.
Giá trị cốt lõi của báo chí cách mạng vẫn nằm ở con người và ở sứ mệnh thông tin trung thực phục vụ xã hội. Máy móc có thể tổng hợp dữ liệu và gợi ý câu chữ, song khả năng thẩm định nguồn tin, cân nhắc đạo đức nghề nghiệp và chịu trách nhiệm trước bạn đọc vẫn thuộc về nhà báo. Một hệ thống tạo sinh có thể đưa ra thông tin sai lệch với vẻ ngoài thuyết phục, nên nhiều tòa soạn đã yêu cầu con người rà soát kỹ trước khi xuất bản.
Nhìn lại chặng đường 101 năm, Báo chí Cách mạng Việt Nam đã nhiều lần làm chủ những công cụ mới của thời đại mà vẫn giữ vững tinh thần phụng sự Tổ quốc và nhân dân. Trí tuệ nhân tạo là cơ hội để ngành báo bước tiếp trên con đường hiện đại, miễn là công nghệ luôn đặt dưới sự dẫn dắt của con người và phục vụ cho lợi ích của bạn đọc cùng đất nước.
