Báo chí - Lá chắn vững chắc bảo vệ chủ quyền thông tin quốc gia trong kỷ nguyên số

Một thế kỷ trước, khi tờ báo Thanh Niên ra đời tại Quảng Châu dưới bàn tay tài hoa của Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, có ai ngờ rằng nền báo chí cách mạng Việt Nam sẽ phát triển đến quy mô như ngày hôm nay. Từ những trang báo viết tay thời kháng chiến đến các nền tảng số hiện đại, báo chí Việt Nam luôn đồng hành cùng dân tộc qua mọi thăng trầm lịch sử. Trong thời đại số hiện nay, báo chí tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng trong việc bảo vệ chủ quyền thông tin quốc gia trong thời đại số - vai trò của báo chí đang trở thành nhiệm vụ trọng yếu hàng đầu.

Theo đánh giá của các chuyên gia Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông (IPS), chủ quyền thông tin quốc gia trong thời đại số bao gồm việc kiểm soát, quản trị hệ thống thông tin, dữ liệu, tài nguyên số, đảm bảo độc lập, toàn vẹn về lập pháp, hành pháp, tư pháp trên lãnh thổ mạng. Đảng và Nhà nước Việt Nam đã xác định rõ: "Bảo vệ chủ quyền quốc gia trên không gian mạng là nhiệm vụ chính trị trọng yếu, lâu dài, nhằm đảm bảo lợi ích quốc gia - dân tộc, phù hợp với luật pháp quốc tế".

Báo chí - Lực lượng nòng cốt trong cuộc chiến bảo vệ chủ quyền thông tin

Trong cuộc cách mạng thông tin toàn cầu, các nguy cơ về an ninh phi truyền thống, tin giả, thông tin xấu độc, tấn công mạng, thao túng dư luận ngày càng tinh vi và phức tạp. Báo chí chính thống đã và đang đóng vai trò như "lá chắn" vững chắc, giúp công chúng nhận diện đúng - sai, thật - giả, giữ vững nền tảng tư tưởng, bảo vệ lương tri xã hội.

Các chương trình định hướng như "Đối diện", "Bình luận phê phán", "Phòng, chống tự diễn biến, tự chuyển hóa" đã góp phần vạch trần âm mưu, thủ đoạn lợi dụng mạng xã hội, báo chí nước ngoài để gây nhiễu loạn thông tin, chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc. PGS.TS Nguyễn Thị Trường Giang, Học viện Báo chí và Tuyên truyền khẳng định: "Báo chí là vũ khí tư tưởng sắc bén, là diễn đàn phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, củng cố niềm tin của nhân dân với Đảng và Nhà nước".

Thực tế, trong bối cảnh tin giả lan tràn trên mạng xã hội, báo chí chính thống giữ vai trò then chốt trong kiểm chứng, đính chính, phản biện, cung cấp thông tin chính xác, định hướng dư luận, nâng cao "sức đề kháng" cho xã hội trước các nguy cơ thao túng thông tin. Thông tấn xã Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam, Báo Nhân Dân là những kênh thông tin có kiểm chứng, chiều sâu, trách nhiệm chính trị - xã hội rõ ràng.

Báo cáo của Bộ Thông tin và Truyền thông nay là Bộ Khoa học và Công nghệ cho thấy, năm 2024, các cơ quan báo chí đã phối hợp xử lý, gỡ bỏ hàng nghìn tin, bài giả mạo, độc hại trên không gian mạng, góp phần giữ vững an ninh truyền thông quốc gia. Đây là minh chứng rõ nét cho vai trò không thể thay thế của báo chí trong việc bảo vệ chủ quyền thông tin.

Ngoài nhiệm vụ đấu tranh chống tin giả, báo chí còn là công cụ hữu hiệu tuyên truyền chủ trương, chính sách về bảo vệ chủ quyền, an ninh mạng, nâng cao nhận thức, kỹ năng số cho người dân. Báo chí giúp công chúng biết cách tự bảo vệ thông tin cá nhân, nhận diện, phân biệt thông tin thật - giả, xây dựng văn hóa ứng xử trên không gian mạng. Đồng thời, báo chí cũng đồng hành cùng các chương trình truyền thông về quyền con người, thúc đẩy quyền tự do ngôn luận, tiếp cận thông tin, song song với việc bảo vệ lợi ích quốc gia, lợi ích cộng đồng.

Ông Lê Hải Bình, Uỷ viên dự khuyết Trung ương Đảng, Thứ trưởng thường trực Bộ VHTT và DL phát biểu tại Hội thảo Hoàn thiện khung pháp lý để báo chí phát triển trong kỷ nguyên số.

Khung pháp lý mới - Nền tảng vững chắc cho báo chí số

Dự thảo Luật Báo chí sửa đổi (2025) đã có những điều chỉnh quan trọng nhằm cập nhật thực tiễn phát triển của báo chí số và không gian mạng. Theo đó, Luật bổ sung quy định về hoạt động của cơ quan báo chí trên không gian mạng, yêu cầu các cơ quan báo chí phải tuân thủ pháp luật về báo chí, an ninh mạng và thực hiện đăng ký/thông báo với cơ quan quản lý nhà nước khi mở các kênh nội dung trên không gian mạng.

Điều này góp phần tăng cường kiểm soát, bảo vệ chủ quyền thông tin quốc gia, ngăn chặn các hành vi lợi dụng nền tảng số để phát tán thông tin xấu độc, sai sự thật. Luật nhấn mạnh trách nhiệm của cơ quan báo chí khi đăng tải thông tin trên không gian mạng: phải chịu trách nhiệm về nội dung, bản quyền, đồng thời thông tin đăng tải lên mạng phải được biên tập phù hợp, bảo đảm tính chính xác và định hướng đúng đắn.

Một điểm mới quan trọng trong Dự thảo là quy định cơ quan báo chí phải gỡ bỏ ngay thông tin sai sự thật đã đăng, phát trên báo chí điện tử và không gian mạng, đồng thời lưu giữ nội dung để phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra. Theo Tạp chí Tòa án, việc này giúp bảo vệ quyền lợi của tổ chức, cá nhân và góp phần giữ vững sự trong sạch của môi trường thông tin, đảm bảo an toàn thông tin quốc gia.

Dự thảo Luật tiếp tục khẳng định quyền tự do báo chí, tự do ngôn luận trên báo chí của công dân, đồng thời quy định rõ trách nhiệm để tránh lạm dụng quyền này xâm phạm lợi ích quốc gia, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Nhà nước tạo điều kiện thuận lợi để báo chí phát huy vai trò định hướng, phản bác thông tin sai lệch, đồng thời đầu tư công cụ số giám sát hoạt động báo chí trên không gian mạng, thúc đẩy phát triển các nền tảng số quốc gia cho báo chí.

Đặc biệt, Dự thảo Luật đề xuất mô hình tổ hợp báo chí truyền thông đa phương tiện, cho phép một cơ quan báo chí hoạt động trên nhiều nền tảng, thúc đẩy sự đổi mới, hiện đại hóa báo chí, tăng cường sức mạnh bảo vệ chủ quyền thông tin quốc gia trong thời đại số.

PGS.TS.Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam phát biểu tại Hội thảo góp ý Luật Báo chí sửa đổi (2025).

Định hướng phát triển - Báo chí tiên phong trong kỷ nguyên mới

Trong thời đại mà thông tin lan tỏa với tốc độ chóng mặt và biên giới địa lý dần mờ nhạt trên không gian mạng, báo chí Việt Nam cần tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng, phát huy vai trò định hướng, phản bác, tuyên truyền. Báo chí phải chủ động đấu tranh chống các nguy cơ an ninh phi truyền thống, góp phần xây dựng xã hội số, công dân số, bảo vệ vững chắc chủ quyền quốc gia trên mọi mặt trận thông tin.

Báo chí là "mặt trận tư tưởng" quan trọng trong bảo vệ chủ quyền biển, đảo, chủ quyền không gian mạng, góp phần phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn dân tộc. Nhiều tác phẩm báo chí đoạt giải thưởng quốc gia về thông tin đối ngoại đã truyền tải thành công thông điệp về một Việt Nam yêu chuộng hòa bình, tôn trọng luật pháp quốc tế, kiên quyết bảo vệ chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc.

Từ truyền thống vẻ vang 100 năm, báo chí cách mạng Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những thách thức và cơ hội chưa từng có. Theo lời khẳng định của Tổng Bí thư Tô Lâm: "Báo chí cách mạng Việt Nam luôn là lực lượng nòng cốt, giữ vai trò tiên phong trên mặt trận tư tưởng - văn hóa, đóng góp to lớn vào sự nghiệp cách mạng của Đảng và đất nước".

Báo chí cũng đóng vai trò phản biện, đề xuất chính sách, góp phần hoàn thiện khung pháp lý về bảo vệ chủ quyền thông tin, an ninh mạng, bảo đảm quyền tự do báo chí, tự do ngôn luận phù hợp với các chuẩn mực quốc tế và thực tiễn Việt Nam. Việc hoàn thiện khung pháp lý này sẽ tạo hành lang vững chắc cho báo chí phát huy tối đa vai trò của mình trong việc bảo vệ chủ quyền thông tin quốc gia.

Trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên phát triển giàu mạnh, thịnh vượng của dân tộc, báo chí Việt Nam không chỉ là kênh thông tin mà còn là lực lượng xung kích trên mặt trận bảo vệ chủ quyền thông tin quốc gia. Với sự lãnh đạo của Đảng, báo chí sẽ tiếp tục đồng hành cùng dân tộc, bảo vệ vững chắc chủ quyền quốc gia trên mọi lĩnh vực, từ đất liền đến biển, đảo và không gian mạng.

Nguồn trích dẫn:

• Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông (IPS), "Chủ quyền thông tin quốc gia: Thách thức và giải pháp", 2024
• PGS.TS Nguyễn Thị Trường Giang, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Hội thảo khoa học quốc gia 2024
• Bộ Thông tin và Truyền thông, "Báo cáo công tác phòng, chống tin giả", 2024
• Cổng thông tin điện tử Chính phủ, "Toàn văn Dự thảo Luật Báo chí (sửa đổi)", 2025
• Tạp chí Tòa án, "Dự thảo Luật Báo chí sửa đổi: Một số điểm mới", 2025
• Thông tấn xã Việt Nam, "Vai trò của báo chí chính thống trong thời đại số", 2024