Thể chế tiên phong - Nền tảng vững chắc cho đột phá.
Ngày 22 tháng 12 năm 2024, Bộ chính trị ban hành nghị quyết 57 về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Nghị quyết khẳng định ba trụ cột, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số chính thức trở thành động lực tăng trưởng chính của nền kinh tế, không còn là lĩnh vực chuyên ngành.
Chưa đầy một năm sau, ngày 10 tháng 12 năm 2025, Quốc hội thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo với 467 phiếu tán thành trên tổng số 475 đại biểu tham gia biểu quyết. Luật có hiệu lực từ ngày 1 tháng 3 năm 2026, đưa Việt Nam vào nhóm các quốc gia tiên phong trên thế giới có khung pháp lý toàn diện về ây AI, song hành cùng Liên minh Châu Âu, Trung Quốc và Singapore. Điều này chứng tỏ quá trình lập pháp của Việt Nam đã đồng bộ với xu hướng công nghệ toàn cầu.
![Khoa học công nghệ Việt Nam 2026: Bứt phá từ chính sách đến thực thi]( "Khoa học công nghệ Việt Nam 2026: Bứt phá từ chính sách đến thực thi") |
| Thủ tướng Phạm Minh Chính tham quan trưng bày sản phẩm công nghệ số tại Diễn đàn Quốc gia phát triển kinh tế số và xã hội số lần thứ III. Ảnh: Dương Giang - TTXVN |
Ngày 12 tháng 6 năm 2025 Thủ tướng chính phủ ký quyết định 1131 ban hành danh mục 11 nhóm công nghệ chiến lược và 35 sản phẩm công nghệ chiến lược. Từ bán dẫn trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học đến vật liệu mới, năng lượng tái tạo, an ninh mạng, công nghệ lượng tử thiết bị bay không người lái, dữ liệu và công nghệ đường sắt, mỗi công nghệ đều được xác định rõ lộ trình làm chủ cụ thể. Danh mục là bản đồ chỉ đường cho các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp tập trung nguồn lực.
Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng khẳng định: “Hệ thống thể chế khoa học công nghệ Việt Nam đã có thể xem là tương đương các nước phát triển, một số thể chế thuộc nhóm đi đầu thế giới”. Luật chuyển đổi số là luật đầu tiên trên thế giới về lĩnh vực này. Luật công nghiệp công nghệ số đưa Việt Nam vào nhóm năm quốc gia đầu tiên có luật chuyên biệt. Luật Trí tuệ nhân tạo, giúp Việt Nam gia nhập nhóm bốn quốc gia tiên phong. Việc Quốc hội thông qua 10 luật trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ là thêm văn bản mà là tạo ra một khuôn khổ mới, mở rộng không gian phát triển mới cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
![Khoa học công nghệ Việt Nam 2026: Bứt phá từ chính sách đến thực thi]( "Khoa học công nghệ Việt Nam 2026: Bứt phá từ chính sách đến thực thi") |
| Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng và Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng trao Giải Vàng Sản phẩm công nghệ Make in Vietnam 2025, tôn vinh các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo tiêu biểu. |
Tuy nhiên, thách thức lớn không nằm ở chỗ xây dựng văn bản mà ở việc biến văn bản thành hiện thực. Khoảng cách giữa chính sách tốt trên văn bản với thực thi hiệu quả trên thực tế vẫn còn lớn. Nhiều cơ chế hay nhưng thiếu hướng dẫn chi tiết, cơ quan thực thi ngại rủi ro cho nên không dám làm. Tư duy “xin cho” thay vì “tạo điều kiện” vẫn tồn tại trong bộ máy. Năm 2025 đã hoàn thành khung hoàn thiện khung pháp lý, năm 2026 phải chứng minh khả năng biến chính sách thành kết quả đo đếm được.
Những thành tựu tự hào - Dấu ấn công nghệ “Make in Vietnam”
Tháng 12 năm 2025, tập đoàn nghiên cứu và tư vấn công nghệ hàng đầu thế giới, Gartner công bố Viettel là doanh nghiệp duy nhất tại Đông Nam Á được công nhận tiên phong thương mại hóa trạm gốc 5G Open RAN, độ phủ 4G đạt trên 99,8%, 5G hơn 91% dân số, 100% xã, phường có hạ tầng băng rộng cáp quang, độ phủ cáp quang đến từng hộ gia đình đạt 87,6 %; tỷ lệ người dùng điện thoại thông minh ước đạt trên 85% là minh chứng Việt Nam có thể cạnh tranh công nghệ lõi với các cường quốc. Theo số liệu của Ookla, tốc độ internet băng rộng cố định của Việt Nam đạt 271,95 Mbps, xếp thứ 10 toàn cầu và thứ 2 khu vực ASEAN vượt qua nhiều nước phát triển.
Tầm quan trọng của thành tựu này không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở tự chủ, an ninh mạng. Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị gia tăng, việc không phụ thuộc vào thiết bị nước ngoài là vấn đề sống còn đối với an ninh quốc gia. Viettel đã chứng minh rằng với quyết tâm chính trị và đầu tư kiên định, Việt Nam hoàn toàn có thể làm chủ công nghệ lõi, thay vì chỉ đóng vai trò lắp ráp.
![Khoa học công nghệ Việt Nam 2026: Bứt phá từ chính sách đến thực thi]( "Khoa học công nghệ Việt Nam 2026: Bứt phá từ chính sách đến thực thi") |
| Thủ tướng Phạm Minh Chính phát biểu chỉ đạo tại Diễn đàn quốc gia phát triển kinh tế số và xã hội số lần thứ III. Ảnh: Dương Giang/TTXVN. |
Trong lĩnh vực ô tô điện, Vinfast ghi nhận bước tiến việt bậc. Một doanh nghiệp tư nhân non trẻ chỉ sau bốn năm đã vượt qua các tập đoàn ô tô lâu đời hàng thập kỷ để chiếm 32,9% thị phần thị trường Việt Nam là kỳ tích. Trong 6 tháng đầu năm 2025, Vinfast bàn giao 67.569 xe điện, tăng trưởng 175% so với cùng kỳ năm trước. Con số này chứng tỏ người Việt Nam sẵn sàng tin tưởng vào mua sản phẩm của người Việt nếu đủ chất lượng.
Hệ sinh thái hơn 3000 trạm sạc phủ khắp toàn quốc, chính sách hỗ trợ tài chính mạnh với lãi suất vay chỉ 3-4% trong ba năm đầu, hỗ trợ đổi xe cũ lên đến 150 triệu đồng, thiết kế phù hợp với thị hiếu người Việt là những yếu tố tạo nên thành công. Vinfast chứng minh doanh nghiệp tư nhân có thể dẫn dắt, đổi mới sáng tạo nếu được nhà nước tạo điều kiện thay vì can thiệp quá sâu.
Ngày 25 và 26 tháng 10 năm 2025, Hà Nội là nơi tổ chức Hội nghị ký kết Công ước Liên hợp quốc về tội phạm mạng với sự tham dự của 110 quốc gia và Tổng thư ký Liên hợp quốc AntónionGuterres chủ trì. Việt Nam là quốc gia đầu tiên tại Đông Nam Á được chọn làm địa điểm đặt tên cho một công ước toàn cầu của Liên hợp quốc. Đây không phải là sự ngẫu nhiên, mà là công nhận vị thế, năng lực của Việt Nam trong lĩnh vực an ninh mạng
Báo cáo Chỉ số An toàn thông tin mạng toàn cầu của Liên minh viễn thông quốc tế xếp Việt Nam vào nhóm 30 quốc gia hàng đầu thế giới, việc được Liên hợp quốc lựa chọn tổ chức và đặt tên công ước tại Hà Nội cho thấy uy tín quốc tế Việt Nam được xây dựng qua nhiều năm, nỗ lực tạo nền tảng để hợp tác công nghệ sâu hơn với các nước trên thế giới.
Kinh tế số bứt phá - Con số “biết nói”
Lợi nhuận ước đạt 371.000 tỷ đồng cho thấy hiệu quả hoạt động rất cao. Số lượng doanh nghiệp công nghệ số đang hoạt động đạt 80.052 đơn vị, tăng 10% so với năm 2024 phản ánh sức sống mạnh mẽ của cộng đồng doanh nghiệp công nghệ trong nước.
![Khoa học công nghệ Việt Nam 2026: Bứt phá từ chính sách đến thực thi]( "Khoa học công nghệ Việt Nam 2026: Bứt phá từ chính sách đến thực thi") |
| Giám đốc NIC, ông Vũ Quốc Huy, phát biểu tại sự kiện Thúc đẩy DMST, khơi thông nguồn vốn tư nhân cho Việt Nam. Ảnh: VJST |
Về xuất khẩu kinh ngạch, xuất khẩu phần cứng và điện tử ước đạt 178 tỷ USD, tăng trưởng mạnh 35% so với năm 2024 hoàn thành 112% kế hoạch năm, tiếp tục giữ vững vị trí mặt hàng xuất khẩu chủ lực quốc gia. So với kinh ngạch xuất khẩu 132,3tỷ USD năm 2024, mức tăng trưởng 35% thể hiện sức hút mạnh mẽ của Việt Nam trong chuối cung ứng công nghệ toàn cầu
Thương mại điện tử bứt phá ngoạn mục với quy mô đạt 36 tỷ USD năm 2025, tăng gấp 3 lần so với năm 2020 duy trì mức tăng trưởng 22-25% mỗi năm, cao nhất khu vực Đông Nam Á.
Thanh toán không dùng tiền mặt đã phổ cập đến mọi doanh nghiệp, mọi nhà, mọi người. Theo số liệu của Bộ Khoa học và Công nghệ, thanh toán số xử lý 8,5 triệu tỷ đồng, chiếm 45% tổng giao dịch thanh toán cho thấy, Việt Nam đang dần trở thành xã hội không dùng tiền mặt.
Chuyển đổi số chính phủ, đạt những kết quả ấn tượng. Số liệu từ Bộ Khoa học và Công nghệ cho thấy 100% dịch vụ công được số hóa, 95% hồ sơ được xử lý trực tuyến, 13 triệu lượt tải ứng dụng công dân số. Riêng ứng dụng eTax Mobile đứng số một trên App Store Việt Nam trong nhóm ứng dụng kinh doanh, xử lý 18.000 tỷ đồng tiền nộp thuế qua kênh trực tuyến, gấp 2,1 lần tổng ba năm trước cộng lại. Người dân làm thủ tục hành chính không cần đến cơ quan, tiết kiệm thời gian và chi phí, tăng sự hài lòng với dịch vụ công.
Hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, tiếp tục phát triển cả về quy mô và chất lượng. Ước tính hiện có khoảng 4000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, trong đó Việt Nam duy trì hai kỳ lân công nghệ là MoMo và Sky Mavis, đồng thời xuất hiện nhiều doanh nghiệp tiềm năng. Chỉ đổi mới sáng tạo toàn cầu của Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới xếp Việt Nam ở vị trí 44/139 quốc gia, hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, vươn lên vị trí thứ 55 thế giới.
Tuy nhiên, kinh tế số Việt Nam vẫn chủ yếu là số hóa hoạt động cũ chứ chưa tạo ra mô hình kinh doanh mới đột phá. Bán hàng online thay vì bán trực tiếp vẫn là chỉ là số hóa chứ chưa phải kiến tạo giá trị mới. Khoảng cách số giữa thành thị và nông thôn, giữa người trẻ và người cao tuổi vẫn còn lớn. Dữ liệu chưa trở thành tài sản, thị trường dữ liệu chưa phát triển. Theo khảo sát 500 giám đốc công nghệ của các doanh nghiệp lớn tại Việt Nam, 77 phần trăm đặt phân tích dữ liệu lên vị trí số một trong kế hoạch năm 2026, tăng từ 69% năm 2025 cho thấy nhận thức về tầm quan trọng của dữ liệu đang thay đổi mạnh mẽ.
