Trong vài năm qua, AI đang nhanh chóng tái định hình giáo dục đại học toàn cầu. Thách thức lớn nhất hiện tại là làm thế nào để quản trị AI một cách minh bạch, có trách nhiệm và giúp sinh viên tốt nghiệp và sẵn sàng cho một thực tiễn mới.
Đây cũng là trọng tâm của báo cáo toàn cầu mới nhất do Pearson phối hợp cùng Amazon Web Services (AWS) thực hiện về mức độ sẵn sàng của nguồn nhân lực trong kỷ nguyên AI. Báo cáo cho rằng thế giới đang đối mặt với một khoảng cách kỹ năng AI ngày càng lớn giữa những gì đại học đào tạo và những gì thị trường lao động thực sự cần.
 |
| Kỷ nguyên AI mang tới những yêu cầu mới về độ sẵn sàng sử dụng công nghệ mới cho sinh viên. |
Theo nghiên cứu, 53% doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tìm kiếm nhân sự sở hữu kỹ năng AI phù hợp, trong khi chỉ 28% tin rằng giáo dục đại học đang bắt kịp tốc độ thay đổi của công nghệ. Đáng chú ý hơn, chỉ 14% sinh viên tốt nghiệp cảm thấy tự tin về khả năng ứng dụng AI vào môi trường làm việc thực tế.
Trong báo cáo “Mức độ sẵn sàng AI”, Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV) được nhắc đến như một đại diện quốc tế tiêu biểu về quản trị mức sử dụng AI trong giáo dục đại học thông qua thang đánh giá AI (AIAS) – khung phân tầng mức độ sử dụng AI trong đánh giá bài tập do đội ngũ học thuật của trường phát triển.
 |
| PGS. Mike Perkins, Chủ nhiệm Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển tại BUV, trình bày về AIAS tại Digital Learning Week 2024 do UNESCO tổ chức. |
Từ 2023, khi nhiều trường đại học trên thế giới phản ứng với làn sóng AI tạo sinh bằng cách siết chặt hoặc cấm sử dụng, BUV lựa chọn hướng tiếp cận khác. PGS. Mike Perkins, Chủ nhiệm Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển BUV, người sáng tạo ra Thang đánh giá AI, chia sẻ, “Để thực sự sẵn sàng trong kỷ nguyên AI, chúng ta phải ngừng giả định rằng sinh viên không sử dụng AI trong các bài tập làm tại nhà. Quan trọng hơn, đây là cơ hội để giáo dục đại học định nghĩa lại ý nghĩa của việc kiểm tra, đánh giá và học tập trong thời đại AI.”
Điều này chuyển dịch cuộc thảo luận từ “làm sao để ngăn sinh viên dùng AI” sang “làm sao để sinh viên học cách sử dụng AI có trách nhiệm, đúng với kỹ năng yêu cầu của đề bài”.
AIAS cho phép giảng viên xác định rõ mức độ AI được phép sử dụng trong từng bài tập, từ “không sử dụng AI” đến “tích hợp AI hoàn toàn”. “Cách tiếp cận này giúp thu hẹp một trong những điểm nghẽn trọng điểm trong quản trị AI khi nhiều tổ chức giáo dục vẫn thiếu hướng dẫn rõ ràng cho sinh viên và giảng viên,” Pearson và AWS đánh giá.
AIAS đã được triển khai trên toàn trường trong thời gian ngắn, đi kèm với hướng dẫn, khung mẫu và đào tạo dành cho giảng viên. Đến nay, thang đánh giá này đã được hơn 350 tổ chức giáo dục trên toàn cầu tham khảo và áp dụng, đồng thời được dịch ra hơn 30 ngôn ngữ.
Những năm gần đây, Việt Nam đang đồng thời thúc đẩy mạnh mẽ cả ứng dụng AI lẫn xây dựng hành lang pháp lý cho AI. Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 – đạo luật AI riêng đầu tiên của Việt Nam – chính thức có hiệu lực từ tháng 3/2026, nhấn mạnh các nguyên tắc về quản trị rủi ro, minh bạch, trách nhiệm giải trình và giám sát con người đối với hệ thống AI.
 |
| Sử dụng AI có trách nhiệm trở thành mục tiêu mới của chiến lược ứng dụng AI cấp quốc gia. |
Song song với đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đang xây dựng dự thảo Thông tư về ứng dụng công nghệ trong giáo dục đại học, bao gồm định hướng quản lý AI trong giảng dạy, kiểm tra đánh giá, nghiên cứu và liêm chính học thuật.
Các chỉ số quốc tế cũng phản ánh sự chuyển động nhanh của Việt Nam trong lĩnh vực này. Theo Oxford Insights, Việt Nam hiện thuộc Top 5 ASEAN về mức độ sẵn sàng AI của Chính phủ, với điểm số vượt trung bình toàn cầu.
Mức độ sẵn sàng AI không đơn thuần là biết sử dụng ChatGPT hay các công cụ AI tạo sinh khác. Báo cáo của Pearson và AWS nhấn mạnh rằng nguồn nhân lực sẵn sàng cho thời đại AI cần có những năng lực tạo ra khác biệt: tư duy phản biện, khả năng giao tiếp, hợp tác, hiểu bối cảnh, tư duy đạo đức, khả năng thích nghi và ra quyết định.
Đây cũng là hướng tiếp cận mà BUV đang theo đuổi thông qua mô hình học tập tích hợp giữa công nghệ và kỹ năng con người. Từ việc học theo dự án, hợp tác doanh nghiệp, chương trình học thực tiễn đến môi trường học tích hợp AI, mục tiêu không phải đào tạo sinh viên “cạnh tranh với AI”, mà là giúp họ học cách làm việc hiệu quả cùng AI.
 |
| Trong kỷ nguyên AI, sinh viên cần củng cố những năng lực không chỉ để cạnh tranh với công nghệ, mà còn để đồng hành cùng công nghệ. |
Hoàng Phương Anh, sinh viên năm 3 chương trình Quản trị Marketing tại BUV, chia sẻ, “Chúng em có những bài tập được định mức sử dụng AI ở mức 3 hoặc 4. Ở mức đó, AI đóng vai trò trợ lý hỗ trợ gợi mở ý tưởng, nghiên cứu đào sâu vào các vấn đề thực tiễn trong bài tập mà có thể trong sách vở chưa có, hoặc chúng em chưa đủ kinh nghiệm để tiếp cận tới. Từ đó, em hoàn thành bài tập một cách sâu sắc hơn, rèn luyện được tư duy cá nhân trong xâu chuỗi thông tin và nắm vững bối cảnh vĩ mô của ngành, mà không quá phụ thuộc vào AI.”
Tương lai sẽ thuộc về những tổ chức giáo dục có thể thu hẹp khoảng cách giữa học tập và công việc thông qua mô hình sẵn sàng kỹ năng AI toàn diện. Trong bối cảnh đó, thang đánh giá AI của BUV đang được ghi nhận như một trong những mô hình tiên phong cho cách giáo dục đại học có thể thích nghi với kỷ nguyên AI.
