Báo chí trong kỷ nguyên số: Tốc độ không đánh đổi sự thật

Hồ Chí Minh và sức mạnh Báo chí trong sự nghiệp giải phóng dân tộc

Xây dựng chiến lược phát triển báo chí: Nâng cao năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên số

Kỷ vật nghề báo quý giá tại Bảo tàng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Cuộc đua tốc độ chưa từng có

Sự phát triển của Internet, điện thoại thông minh và các nền tảng số đã làm thay đổi hoàn toàn cách công chúng tiếp cận thông tin. Nếu như trước đây báo in, phát thanh hay truyền hình là những nguồn tin chủ đạo thì ngày nay mạng xã hội đã trở thành kênh tiếp nhận thông tin phổ biến đối với nhiều người.

Theo khảo sát toàn cầu của UNESCO và Ipsos, có tới 56% người được hỏi cho biết mạng xã hội là nguồn tiếp cận tin tức chính. Chỉ cần một chiếc điện thoại thông minh, người dùng có thể cập nhật diễn biến của một sự kiện gần như ngay lập tức, bất kể ở đâu trên thế giới. Điều đó tạo ra áp lực chưa từng có đối với các cơ quan báo chí. Chu kỳ sản xuất tin tức vốn được tính bằng ngày nay đã được rút ngắn xuống còn từng giờ, thậm chí từng phút. Nhiều tòa soạn đã chuyển đổi sang mô hình hội tụ, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các nền tảng quản trị nội dung hiện đại nhằm tối ưu hóa quy trình tác nghiệp.

Tại Việt Nam, chuyển đổi số báo chí đang diễn ra mạnh mẽ. Theo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, đến cuối năm 2025, cả nước có 778 cơ quan báo chí hoạt động; trong số 177 cơ quan tham gia đánh giá mức độ trưởng thành chuyển đổi số đã có 33 đơn vị đạt mức xuất sắc. Đây là minh chứng cho quyết tâm xây dựng nền báo chí hiện đại, chuyên nghiệp, nhân văn và thích ứng với môi trường truyền thông số. Tốc độ đã trở thành yêu cầu tất yếu. Tuy nhiên, nhanh thôi là chưa đủ.

Tin giả và cuộc khủng hoảng niềm tin

Song hành với sự phát triển của công nghệ là sự gia tăng của tin giả, thông tin sai lệch và các nội dung xuyên tạc. Chưa bao giờ công chúng có nhiều thông tin như hiện nay, nhưng cũng chưa bao giờ việc xác định đâu là sự thật lại trở nên khó khăn đến vậy.

Khảo sát của UNESCO cho thấy 94% người dân từng tiếp xúc hoặc bị ảnh hưởng bởi tin giả ít nhất một lần; 90% đánh giá đây là vấn đề nghiêm trọng đối với xã hội. Đáng chú ý, 68% số người được hỏi cho rằng mạng xã hội là nơi chứa nhiều thông tin sai lệch nhất.

Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) trong Báo cáo Rủi ro Toàn cầu đã xếp thông tin sai lệch và xuyên tạc vào nhóm những nguy cơ lớn nhất đối với thế giới trong ngắn hạn. Những thông tin chưa được kiểm chứng có thể tác động đến kinh tế, xã hội, an ninh và thậm chí ảnh hưởng đến các quyết định chính sách.

Trong bối cảnh đó, vai trò của báo chí chính thống càng trở nên quan trọng. Khác với các nguồn thông tin tự phát trên mạng xã hội, mỗi sản phẩm báo chí đều phải trải qua quá trình thu thập, kiểm chứng, đối chiếu nguồn tin và chịu trách nhiệm trước pháp luật. Chính sự khác biệt ấy đã tạo nên giá trị của báo chí chuyên nghiệp.

Ảnh minh hoạ được tạo bởi AI.

Một sai sót nhỏ có thể ảnh hưởng lớn đến uy tín báo chí

Lịch sử báo chí trong nước và quốc tế cho thấy, không ít trường hợp cơ quan truyền thông phải công khai cải chính hoặc xin lỗi do đăng tải thông tin chưa được kiểm chứng đầy đủ. Tháng 7/2025, một bản tin thời sự trên truyền hình quốc gia đã phải phát thông báo cải chính sau khi xảy ra sai sót trong quá trình truyền tải thông tin. Vụ việc một lần nữa cho thấy áp lực về tốc độ có thể dẫn đến những nhầm lẫn ngoài ý muốn nếu khâu kiểm chứng không được thực hiện chặt chẽ.

Theo quy định của Luật Báo chí năm 2016, khi đăng tải thông tin sai sự thật, xuyên tạc hoặc gây ảnh hưởng đến tổ chức, cá nhân, cơ quan báo chí có trách nhiệm cải chính, xin lỗi và gỡ bỏ thông tin sai lệch đối với báo điện tử. Thực tế cho thấy, những sai sót trong hoạt động báo chí không chỉ gây ảnh hưởng đến đối tượng được phản ánh mà còn tác động trực tiếp đến uy tín của cơ quan báo chí. Trong thời đại mạng xã hội, một thông tin chưa được xác minh có thể lan truyền tới hàng triệu người chỉ trong vài giờ, trong khi việc cải chính thường mất nhiều thời gian hơn và khó khắc phục hoàn toàn những tác động đã gây ra.

Đó là lý do các chuyên gia truyền thông luôn nhấn mạnh nguyên tắc "kiểm chứng trước khi xuất bản". Công nghệ có thể giúp phóng viên tiếp cận thông tin nhanh hơn, AI có thể hỗ trợ xử lý dữ liệu hiệu quả hơn, nhưng trách nhiệm xác minh nguồn tin vẫn là nhiệm vụ không thể thay thế của người làm báo. Chính sự cẩn trọng trong từng con chữ, từng nguồn dẫn và từng dữ kiện mới tạo nên giá trị khác biệt của báo chí chuyên nghiệp giữa môi trường thông tin đầy biến động hiện nay.

Nhanh nhưng không được đánh đổi sự thật

Trong môi trường truyền thông số, việc cập nhật thông tin nhanh chóng là yêu cầu bắt buộc. Tuy nhiên, tốc độ không thể là lý do để bỏ qua các nguyên tắc nghề nghiệp. Thực tế cho thấy nhiều thông tin sai lệch trên mạng xã hội có thể lan truyền tới hàng triệu người chỉ trong vài giờ. Trong khi đó, để xác minh một sự kiện, phóng viên có thể phải mất nhiều ngày tiếp xúc nguồn tin, đối chiếu dữ liệu và kiểm tra tính xác thực của thông tin.

Nhiều chuyên gia truyền thông quốc tế nhận định rằng thách thức lớn nhất hiện nay không phải là thiếu thông tin mà là quá nhiều thông tin chưa được kiểm chứng. Trong cuộc cạnh tranh giữa tốc độ và độ chính xác, báo chí chính thống không thể lựa chọn con đường dễ dàng là chạy theo lượt xem hay tương tác bằng mọi giá. Lịch sử báo chí cho thấy niềm tin của công chúng luôn là tài sản lớn nhất của một cơ quan báo chí. Một bài báo đưa tin chậm vài phút nhưng chính xác sẽ có giá trị lâu dài hơn rất nhiều so với một thông tin được đăng tải sớm nhưng sai sự thật.

Đó là lý do nhiều tòa soạn trên thế giới đang chuyển từ tư duy “đưa tin nhanh nhất” sang “đưa tin đáng tin cậy nhất”.

Ảnh minh hoạ được tạo bởi AI.

Trí tuệ nhân tạo: Trợ thủ đắc lực nhưng không thể thay thế nhà báo

Sự xuất hiện của AI đang tạo ra những thay đổi sâu sắc đối với ngành báo chí. Ngày nay, AI có thể hỗ trợ tổng hợp dữ liệu, dịch thuật, gợi ý tiêu đề, nhận diện xu hướng và thậm chí tạo ra các bản tin ngắn trong vài giây.

Nhiều cơ quan báo chí quốc tế đã ứng dụng AI nhằm nâng cao năng suất lao động và tối ưu hóa quy trình sản xuất nội dung. Tuy nhiên, công nghệ này cũng đặt ra không ít rủi ro.

Một nghiên cứu quốc tế công bố năm 2025 cho thấy gần 45% câu trả lời liên quan đến tin tức do các hệ thống AI tạo ra chứa lỗi đáng kể; hơn 80% xuất hiện ít nhất một dạng sai sót về dữ liệu, ngữ cảnh hoặc nguồn dẫn. Đặc biệt, sự phát triển của công nghệ deepfake đang khiến việc phân biệt thật – giả trở nên khó khăn hơn bao giờ hết. Chỉ với vài thao tác đơn giản, các công cụ AI có thể tạo ra hình ảnh, video hoặc giọng nói giả mạo có độ chân thực rất cao.

Trong bối cảnh đó, vai trò của nhà báo không hề suy giảm mà ngày càng quan trọng hơn. Nếu AI giúp xử lý dữ liệu nhanh hơn thì nhà báo là người chịu trách nhiệm kiểm chứng, đánh giá và đặt thông tin trong bối cảnh xã hội cụ thể. Công nghệ có thể tạo ra nội dung nhưng không thể thay thế tư duy phản biện, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của người làm báo.

Xây dựng tòa soạn số lấy độc giả làm trung tâm

Chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện ứng dụng công nghệ mà còn là sự thay đổi toàn diện về tư duy làm báo. Ngày nay, độc giả không chỉ đọc báo trên website mà còn tiếp cận thông tin thông qua mạng xã hội, podcast, video ngắn, bản tin email hay các nền tảng di động. Điều này đòi hỏi các cơ quan báo chí phải xây dựng chiến lược nội dung đa nền tảng và lấy người dùng làm trung tâm.

Theo Reuters Institute Digital News Report, niềm tin vào tin tức trên phạm vi toàn cầu vẫn đang ở mức thấp và tiếp tục có xu hướng suy giảm. Đây là thách thức nhưng đồng thời cũng là cơ hội để báo chí khẳng định vai trò bằng chất lượng nội dung và sự chuyên nghiệp. Những tác phẩm điều tra công phu, các bài phân tích dữ liệu chuyên sâu hay những câu chuyện phản ánh hơi thở cuộc sống vẫn là giá trị mà mạng xã hội khó có thể thay thế.

Một tòa soạn số thành công không chỉ sở hữu công nghệ hiện đại mà còn phải xây dựng đội ngũ nhà báo có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức nghề nghiệp trong sáng và khả năng làm chủ công nghệ mới.

Giữ vững sứ mệnh trong kỷ nguyên số

Kỷ niệm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam 21/6 là dịp để nhìn lại hành trình hơn một thế kỷ đồng hành cùng dân tộc của nền báo chí nước nhà. Từ những tờ báo cách mạng đầu tiên do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập đến các tòa soạn hội tụ ứng dụng AI ngày nay, công nghệ có thể thay đổi nhưng sứ mệnh của báo chí vẫn không thay đổi: phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân và bảo vệ sự thật.

Trong thời đại mà thông tin xuất hiện từng giây, từng phút, báo chí có thể phải nhanh hơn để đáp ứng nhu cầu của công chúng. Nhưng quan trọng hơn cả là phải đúng hơn, chuẩn xác hơn và đáng tin cậy hơn. Bởi suy cho cùng, tốc độ giúp báo chí tiếp cận công chúng, còn sự thật mới là yếu tố giúp báo chí giữ được niềm tin của công chúng.

Đó chính là giá trị cốt lõi làm nên sức sống của báo chí Cách mạng Việt Nam trong kỷ nguyên số.