 Công nghệ VAR được mở quyền can thiệp tại FIFA World Cup 2026 |
 Các công nghệ được ứng dụng tại FIFA World Cup 2026 |
 Trước thềm World Cup 2026, Netflix ra mắt tựa game bóng đá miễn phí |
Adidas cung cấp bóng cho mọi kỳ World Cup từ năm 1970 và lần nào cũng tạo ra một mẫu bóng riêng. Theo nhà sản xuất Adidas, tại giải đấu năm 2026 hãng giới thiệu Trionda, viên bóng kế thừa công nghệ bóng kết nối từng xuất hiện ở Al Rihla tại Qatar 2022. Cũng theo Adidas, tên Trionda ghép từ tiền tố tri để gợi nhắc ba quốc gia chủ nhà cùng đăng cai một kỳ World Cup lịch sử.
Theo nhà sản xuất Adidas, điểm cốt lõi nằm ở con chip cảm biến chuyển động hoạt động ở tần số 500Hz, tức ghi nhận tới 500 lần mỗi giây mọi chuyển động của quả bóng. Ở Qatar 2022, bộ cảm biến treo ở tâm quả bóng. Theo phân tích của trang The Conversation, với Trionda, kỹ sư đặt thiết bị vào một lớp riêng bên trong một múi bóng, rồi dùng các đối trọng ở ba múi còn lại để giữ cân bằng khối lượng.
Thiết kế mới giúp viên bóng giữ ổn định khi bay trong điều kiện độ cao đặc thù của Bắc Mỹ, đồng thời bảo toàn chức năng truyền dữ liệu. Theo SBS News, bóng cần cắm sạc khoảng 90 phút để vận hành liên tục trong sáu giờ, đủ cho thời lượng một trận đấu chính thức cùng phần bù giờ.
Theo FIFA, mỗi khi có cú chạm, dữ liệu chuyển động truyền tức thời tới hệ thống trợ lý trọng tài video (VAR) và hệ thống bắt việt vị. Nhờ tần số lấy mẫu rất cao, hệ thống xác định chính xác thời điểm cầu thủ tiếp xúc với bóng tới từng phần nghìn giây, qua đó giải quyết các pha việt vị sát nút trong vài giây thay vì kéo dài nhiều phút như trước.
 |
| Bóng Trionda được Adidas phát triển cho World Cup 2026, tích hợp cảm biến chuyển động giúp cung cấp dữ liệu thời gian thực cho hệ thống bắt việt vị bán tự động. |
Công nghệ bóng kết nối không phải hoàn toàn mới. Theo SBS News, các phiên bản trước từng góp mặt ở World Cup Qatar 2022, World Cup nữ 2023 tại Australia và New Zealand cùng FIFA Club World Cup gần đây. Mỗi kỳ giải, Adidas lại tinh chỉnh kiến trúc bên trong để cảm biến vừa bền vừa ít ảnh hưởng tới cảm giác bóng của cầu thủ.
Một bài viết trên The Conversation, suốt hai thập niên, các nhóm kỹ sư khí động học vẫn đưa từng mẫu bóng World Cup vào hầm gió để đo lực cản, lực ngang và lực nâng, rồi mô phỏng quỹ đạo bay. Với Trionda, việc dồn cảm biến vào một múi và đặt đối trọng ở ba múi còn lại buộc nhà sản xuất cân nhắc kỹ giữa yêu cầu dữ liệu và đặc tính bay của quả bóng.
Với một tạp chí công nghệ, Trionda là minh chứng cho việc thiết bị thể thao truyền thống đang trở thành một nút cảm biến trong mạng lưới dữ liệu lớn hơn. Quả bóng không còn đơn thuần phục vụ tốc độ, độ xoáy hay cảm giác chạm, mà còn trở thành nguồn phát dữ liệu thời gian thực cho cả tổ trọng tài lẫn nhà sản xuất phát sóng.
Không phải mọi chuyên gia đều nhìn Trionda dưới góc độ dữ liệu. Theo báo Seattle Times, Giáo sư vật lý thể thao John Eric Goff của Đại học Puget Sound cùng nhóm cộng sự tại Đại học Tsukuba ở Nhật Bản đã đưa quả bóng vào hầm gió để đo lực cản, lực nâng và lực ngang. Kết quả cho thấy bề mặt Trionda nhám hơn một chút so với các mẫu tiền nhiệm, do thiết kế chỉ gồm bốn múi buộc nhà sản xuất phải tránh để bóng quá trơn.
Ông Goff đánh giá Trionda tiếp nối quá trình tiến hóa của các quả bóng World Cup và nhìn chung là một quả bóng ổn định, nhiều khả năng thành công. Theo ông, việc cầu thủ thường tạo độ xoáy ngược khi sút sẽ trung hòa phần lớn khác biệt nhỏ về khí động học, nhờ hiệu ứng Magnus giúp bóng được nâng nhẹ trong lúc bay.
Tờ TNT Sports, để bổ trợ cho dữ liệu từ quả bóng, ban tổ chức quét cơ thể toàn bộ 1.248 cầu thủ của 48 đội tuyển. Theo trang Let's Data Science, mỗi vận động viên trải qua một lượt quét toàn thân chỉ khoảng một giây, từ đó tạo ra một bản sao kỹ thuật số ba chiều có độ chi tiết cao. Avatar đó nạp thẳng vào hệ thống bắt việt vị bán tự động.
Theo trang công nghệ Tech-ish, mạng lưới camera quang học theo dõi quả bóng và 29 điểm trên cơ thể mỗi cầu thủ, với tốc độ khoảng 50 lần mỗi giây. Hệ thống ghép điểm chạm bóng do cảm biến cung cấp với vị trí chi thể từ avatar 3D, nhờ vậy dựng lại khoảnh khắc đường chuyền được thực hiện và phán đoán vị trí việt vị một cách nhất quán.
Theo Tạp chí Technology Magazine, phát biểu tại sự kiện Lenovo Tech World 2026, Chủ tịch FIFA Gianni Infantino mô tả các avatar giúp nhận diện và bám theo cầu thủ một cách chính xác, mang lại hình ảnh rõ ràng cùng quyết định nhanh hơn cho tất cả các bên liên quan. Phần hình ảnh tái dựng cũng phục vụ trực tiếp cho khán giả truyền hình.
 |
| Hệ thống bắt việt vị bán tự động kết hợp dữ liệu từ cảm biến trong bóng và mạng lưới camera theo dõi cầu thủ nhằm hỗ trợ trọng tài đưa ra quyết định nhanh hơn. |
Tuy vậy, công nghệ vẫn còn giới hạn rõ rệt. Hệ thống chưa xử lý được những pha việt vị ở mức sát sao nhất, nơi sai số chỉ vài centimet, và cũng không thể tự phán xét việc một cầu thủ có can thiệp vào tình huống mà không chạm bóng hay không. Những trường hợp như vậy vẫn cần tổ trọng tài quyết định, với phần chủ quan nhất định.
FIFA cho biết các hình ảnh và avatar kỹ thuật số nạp vào hệ thống vừa phục vụ trọng tài, vừa nâng chất lượng đoạn phát lại 3D phát ra toàn cầu. Khán giả trong sân và trước màn hình cùng thấy một phiên bản trực quan, dễ hiểu của tình huống tranh cãi, thay vì những hình nhân chung chung từng dùng ở các kỳ giải trước.
Lợi ích dễ thấy nhất thuộc về người xem. Khi một bàn thắng được công nhận hoặc bị từ chối, đoạn hình ba chiều phát lên màn hình lớn và sóng truyền hình tái hiện đúng dáng người của các cầu thủ liên quan. Khán giả nắm được cơ sở của quyết định gần như ngay lập tức.
Hệ thống bắt việt vị bán tự động đã xuất hiện từ Qatar 2022, song khi đó chỉ chuyển thông tin cho tổ video hỗ trợ trọng tài. Phiên bản nâng cấp lần đầu góp mặt tại một kỳ World Cup vào năm 2026, với điểm khác biệt nằm ở luồng cảnh báo.
Trao đổi với hãng tin Reuters, Giám đốc đổi mới của FIFA Johannes Holzmüller cho biết các pha việt vị về vị trí giờ đây được gửi bằng tín hiệu âm thanh trực tiếp tới trợ lý trọng tài biên, thay vì chỉ tới phòng VAR. Nhờ vậy, trợ lý có thể phất cờ gần như tức thì. Ông Holzmüller cho biết đối với các tình huống việt vị về vị trí, đội ngũ điều hành gần như không còn độ trễ.
Cơ chế chuyển cảnh báo trực tiếp từng được thử nghiệm tại FIFA Club World Cup 2025 trên đất Mỹ và cho kết quả tích cực. Mục tiêu là rút ngắn quãng thời gian chờ đợi vốn gây khó chịu cho cả cầu thủ lẫn người hâm mộ trong nhiều mùa giải gần đây.
 |
| Avatar 3D của cầu thủ được tạo từ dữ liệu quét cơ thể, giúp hệ thống tái dựng chính xác vị trí việt vị trong từng tình huống tranh cãi. |
Việc dừng bóng sớm còn mang ý nghĩa an toàn. Trong quá khứ, trợ lý trọng tài thường giữ cờ tới khi pha bóng kết thúc, dẫn tới một số tình huống va chạm nguy hiểm khi cầu thủ đã ở thế việt vị. Theo TNT Sports, tháng 5/2025 một cầu thủ của Nottingham Forest từng gặp chấn thương nặng trong hoàn cảnh tương tự. Quy định mới hướng tới việc cắt còi nhanh hơn để hạn chế rủi ro.
Việc rút ngắn độ trễ gắn liền với nỗi bức xúc kéo dài quanh VAR. Trong nhiều mùa giải, các pha rà soát việt vị kéo dài khiến cảm xúc ăn mừng nguội đi và trận đấu vỡ nhịp. Cơ chế gửi cảnh báo trực tiếp tới trợ lý biên hướng tới việc trả lại sự liền mạch cho cuộc chơi.
Nhìn từ góc độ chuyển đổi số, hệ thống mới đánh dấu sự dịch chuyển từ công nghệ phản ứng sang trí tuệ chủ động tích hợp vào quy trình điều hành. Dữ liệu không còn chỉ phục vụ việc rà soát sau sự việc, mà can thiệp ngay vào nhịp trận. Dù vậy, FIFA nhấn mạnh công nghệ chỉ hỗ trợ chứ không thay thế phán đoán của con người, và mọi thay đổi luật phải qua phê duyệt của Hội đồng Bóng đá quốc tế IFAB.
