Cuộc đua AI Mỹ - Trung chuyển sang mặt trận gián điệp mạng

Các chuyên gia cho biết rủi ro nội bộ và kỹ thuật thao túng tâm lý đang trở thành mối lo ngại ngày càng lớn đối với các công ty trí tuệ nhân tạo. Ảnh minh họa: Getty.

Cuộc đua AI bước sang giai đoạn cạnh tranh toàn diện

Cuộc đua AI giữa Mỹ và Trung Quốc đang chứng kiến một sự thay đổi rõ rệt khi các cuộc tấn công nhằm vào doanh nghiệp công nghệ không còn giới hạn ở việc đánh cắp mã nguồn, thiết kế chip hay thuật toán. Theo các chuyên gia an ninh mạng, mục tiêu hiện nay đã mở rộng sang nhân sự, chuỗi cung ứng, kế hoạch phát triển sản phẩm và cả hoạt động gọi vốn của các công ty trí tuệ nhân tạo.

Matt Pearl, Giám đốc Chương trình Công nghệ Chiến lược thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhận định các lực lượng có liên hệ với Trung Quốc đang tìm kiếm mọi thông tin có thể giúp rút ngắn khoảng cách phát triển AI với Mỹ. Thay vì chỉ tập trung vào một bí mật công nghệ, các nhóm này quan tâm tới toàn bộ hệ sinh thái đổi mới, từ lộ trình sản phẩm cho tới các mắt xích trong chuỗi cung ứng.

Theo CrowdStrike, các thực thể có liên hệ với Trung Quốc chiếm hơn một nửa số vụ xâm nhập mạng do nhà nước bảo trợ nhằm vào các doanh nghiệp công nghệ trong vòng 12 tháng kết thúc ngày 31/3. Mục tiêu nổi bật là tài sản trí tuệ liên quan đến AI.

Những số liệu này phản ánh AI đã trở thành lĩnh vực cạnh tranh chiến lược, nơi lợi thế chỉ vài tháng phát triển cũng có thể quyết định vị thế của doanh nghiệp trên thị trường toàn cầu.

Mục tiêu không còn là mã nguồn

Nhiều vụ việc gần đây cho thấy phạm vi cạnh tranh đang mở rộng. Mới đây, Anthropic cáo buộc một số doanh nghiệp Trung Quốc, trong đó có Alibaba, tìm cách khai thác trái phép năng lực AI của hãng. Alibaba chưa đưa ra phản hồi đối với các cáo buộc này.

Trong khi đó, Copyleaks cho biết các phản hồi do mô hình DeepSeek R1 tạo ra có mức độ tương đồng cao với ChatGPT trong nhiều trường hợp. Công ty nhận định đây có thể là dấu hiệu mô hình của Trung Quốc được huấn luyện dựa trên đầu ra từ hệ thống AI của Mỹ. Tuy nhiên, DeepSeek và OpenAI chưa phản hồi về đánh giá này.

Một trường hợp khác được CNBC dẫn lại là Brian Abbott, Giám đốc điều hành Agentiq Capital, cho rằng một nhân viên được tuyển từ Trung Quốc đã cố tình thay đổi mã nguồn và nội dung trang web nhằm ảnh hưởng tới khả năng gọi vốn của công ty. Abbott cho biết doanh nghiệp đã gửi đơn khiếu nại tới FBI. CNBC lưu ý chưa thể xác minh độc lập các cáo buộc này.

FBI tiếp tục coi hoạt động đánh cắp công nghệ của Mỹ là một trong những ưu tiên điều tra hàng đầu, đồng thời cho rằng gián điệp kinh tế gây thiệt hại hàng trăm tỷ USD mỗi năm đối với nền kinh tế Mỹ.

Tuy nhiên, Graham Webster, Tổng biên tập Dự án DigiChina thuộc Đại học Stanford, cho rằng việc phân biệt đâu là hoạt động do nhà nước bảo trợ và đâu là hành vi của cá nhân hoặc doanh nghiệp vẫn rất khó khăn. Ông cũng lưu ý bối cảnh cạnh tranh AI hiện nay chịu ảnh hưởng từ các biện pháp kiểm soát xuất khẩu công nghệ của Mỹ cũng như tham vọng phát triển AI của Trung Quốc.

Khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam bứt phá: Cả nước có gần 1.000 doanh nghiệp khoa học và công nghệ

Công ty khởi nghiệp trở thành mắt xích dễ tổn thương

Nếu các tập đoàn công nghệ lớn có đủ nguồn lực đầu tư cho an ninh mạng thì nhiều công ty khởi nghiệp lại đối mặt với những hạn chế về nhân sự và tài chính.

Cliff Steinhauer, Giám đốc An ninh thông tin của National Cybersecurity Alliance, cho rằng rủi ro lớn nhất hiện nay đến từ yếu tố con người. Các chiến dịch lừa đảo sử dụng AI giúp kẻ tấn công dễ dàng khai thác nhân viên mới hoặc nhân sự hợp đồng để xâm nhập hệ thống.

Copyleaks cho biết nhiều nhân viên mới của doanh nghiệp đã trở thành mục tiêu ngay sau khi gia nhập công ty. Theo lãnh đạo hãng, xu hướng này sẽ còn gia tăng khi AI tiếp tục trở thành lĩnh vực cạnh tranh khốc liệt.

Trong khi đó, Trung Quốc đang triển khai nhiều chính sách hỗ trợ ngành AI như trợ cấp năng lực tính toán, văn phòng và hạ tầng cho các doanh nghiệp khởi nghiệp. Ở phía Mỹ, Anthropic công bố chương trình Claude Corps nhằm đào tạo 1.000 nhân lực AI và kết nối họ với các tổ chức phi lợi nhuận.

Theo Isaac Stone Fish, nhà sáng lập Strategy Risks, các công ty khởi nghiệp thường thiếu kinh nghiệm và nguồn lực để xây dựng hệ thống phòng thủ an ninh mạng. Điều này khiến họ trở thành mục tiêu dễ bị khai thác trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt.

Hàm ý đối với doanh nghiệp công nghệ Việt Nam

Cuộc cạnh tranh AI hiện nay không còn đơn thuần là cuộc đua về sức mạnh tính toán hay chất lượng mô hình ngôn ngữ. Doanh nghiệp phải đồng thời bảo vệ dữ liệu, nhân sự, chuỗi cung ứng và chiến lược kinh doanh.

Đối với các công ty AI, chi phí dành cho an ninh mạng nhiều khả năng sẽ tăng mạnh trong những năm tới. Việc xây dựng quy trình kiểm soát nhân sự, giám sát quyền truy cập dữ liệu, kiểm tra đối tác và đào tạo nhận thức an toàn thông tin sẽ trở thành yêu cầu bắt buộc thay vì chỉ là hoạt động hỗ trợ.

Việt Nam đang hình thành hệ sinh thái AI với nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp và trung tâm nghiên cứu. Những diễn biến tại Mỹ và Trung Quốc cho thấy bảo mật cần được coi là một phần của chiến lược phát triển AI ngay từ giai đoạn đầu. Bên cạnh đầu tư vào mô hình và hạ tầng tính toán, doanh nghiệp cần xây dựng cơ chế quản trị dữ liệu, bảo vệ tài sản trí tuệ và nâng cao năng lực phòng vệ trước các hình thức tấn công mạng ngày càng tinh vi.