| 'Xe hộp diêm' Honda N-Van 2026 có gì thú vị? Toyota Yaris 2026 nâng cấp công nghệ, hệ thống giải trí, giữ nguyên thiết kế quen thuộc Honda giới thiệu Accord 2027 với nhiều nâng cấp về công nghệ |
 |
| Ô tô Nhật Bản trước cú đánh kép từ chiến tranh Iran và đồng yên. |
Các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản đang đứng trước một bài toán khó: yếu tố từng giúp cải thiện lợi nhuận trong những quý gần đây có thể trở thành lực cản nếu đồng yên tiếp tục phục hồi.
Toyota, Honda và Nissan đều có hoạt động kinh doanh lớn ngoài Nhật Bản. Vì vậy, đồng yên yếu thường đem lại hai lợi ích. Xe sản xuất tại Nhật có sức cạnh tranh tốt hơn khi xuất khẩu, trong khi doanh thu và lợi nhuận kiếm được bằng USD hoặc các ngoại tệ khác có giá trị lớn hơn khi quy đổi sang yên.
Trong những tháng qua, lợi thế tỷ giá góp phần hỗ trợ kết quả kinh doanh của ngành ô tô Nhật Bản. Toyota mới đây nâng dự báo lợi nhuận hoạt động cả năm lên 3.400 tỷ yên, cao hơn 400 tỷ yên so với dự báo trước đó, trong bối cảnh đồng nội tệ yếu và nhu cầu xe hybrid tại Mỹ duy trì tích cực. Tuy nhiên, lợi thế này đang đứng trước nguy cơ đảo chiều.
Cuối tháng 7 và đầu tháng 8, thị trường ngoại hối chứng kiến diễn biến hiếm gặp khi Mỹ và Nhật Bản phối hợp can thiệp nhằm hỗ trợ đồng yên. Trước đó, đồng tiền Nhật có lúc giảm xuống 163,99 yên đổi một USD, mức thấp nhất trong khoảng 40 năm.
Sau hoạt động can thiệp, đồng yên từng tăng mạnh về khoảng 155,20 yên/USD. Đến ngày 17/8, tỷ giá dao động quanh 159 yên/USD, cho thấy áp lực giảm giá của đồng tiền Nhật chưa biến mất nhưng khả năng chính phủ tiếp tục hành động đang trở thành một biến số mà doanh nghiệp phải tính đến.
Masahiro Akita, nhà phân tích cấp cao phụ trách ngành ô tô và phụ tùng Nhật Bản tại Bernstein, ước tính biến động 1% của đồng yên có thể làm lợi nhuận hoạt động của các nhà sản xuất ô tô Nhật thay đổi khoảng 2%. Với một số doanh nghiệp có độ nhạy tỷ giá cao, tác động có thể lên tới khoảng 4%.
Điều đó đồng nghĩa một đợt tăng giá mạnh của đồng yên có thể nhanh chóng lấy đi một phần lợi ích mà Toyota, Honda hay Nissan đang hưởng từ tỷ giá.
 Lý do Mỹ hỗ trợ Nhật bảo vệ đồng yên Nhật Bản đang nắm giữ lượng lớn trái phiếu Kho bạc Mỹ. Nếu Tokyo phải bán ra tài sản này để lấy USD can thiệp ... |
Vấn đề của các hãng xe Nhật không đơn giản nằm ở việc đồng yên tăng hay giảm, mà nằm ở cách tỷ giá tác động đến giá bán và biên lợi nhuận tại những thị trường lớn.
Vincent Sun, nhà phân tích cổ phiếu cấp cao của Morningstar, nhận định nếu các biện pháp can thiệp của chính phủ khiến đồng yên mạnh lên, đây sẽ là yếu tố bất lợi đối với các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản.
 |
| Cổ phiếu ô tô Nhật Bản tăng vọt sau thỏa thuận thuế quan với Mỹ: Toyota tăng hơn 15% |
Khi đồng yên tăng giá, doanh nghiệp đứng trước hai lựa chọn. Một là tăng giá xe tại thị trường nước ngoài nhằm bảo vệ biên lợi nhuận. Tuy nhiên, lựa chọn này có thể làm giảm khả năng cạnh tranh, nhất là trong bối cảnh ngành ô tô toàn cầu đang chứng kiến cuộc cạnh tranh giá gay gắt.
Hai là giữ giá để bảo vệ thị phần. Khi đó, doanh nghiệp phải chấp nhận lợi nhuận thấp hơn do doanh thu và lợi nhuận ở nước ngoài khi quy đổi về đồng yên giảm xuống.
Toyota có quy mô toàn cầu và danh mục sản phẩm hybrid mạnh nên khả năng hấp thụ biến động có thể tốt hơn. Trong khi đó, áp lực có thể rõ hơn với những doanh nghiệp đang trong quá trình tái cấu trúc như Nissan.
Sự cạnh tranh từ các hãng xe Trung Quốc cũng khiến dư địa tăng giá của doanh nghiệp Nhật Bản ngày càng hạn chế. Ngay cả Toyota, hãng xe lớn nhất Nhật Bản, cũng đang chịu sức ép tại Trung Quốc. Trong nửa đầu năm nay, doanh số của hãng tại thị trường này giảm 17% trong bối cảnh cạnh tranh gia tăng.
Như vậy, đồng yên mạnh hơn chưa chắc khiến xe Nhật lập tức đắt hơn, nhưng nó làm giảm khoảng trống để các hãng sử dụng giá bán như một công cụ cạnh tranh.
Nếu tỷ giá tạo sức ép từ phía doanh thu, cuộc chiến tranh Iran và bất ổn tại Trung Đông lại tác động trực tiếp vào phía chi phí.
Nhật Bản phụ thuộc lớn vào năng lượng nhập khẩu. Trước khi xung đột Iran bùng phát, khoảng 93% lượng dầu nhập khẩu của Nhật Bản đi qua Eo biển Hormuz. Đây là một trong những tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng nhất thế giới. Đối với ngành ô tô, rủi ro không dừng ở giá xăng dầu.
Naphtha, một nguyên liệu có nguồn gốc từ dầu mỏ, được sử dụng để sản xuất nhiều loại nhựa và hóa chất phục vụ ngành công nghiệp ô tô. Nhôm, đồng, thép, chip nhớ và nhiều loại vật liệu khác cũng chịu ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp từ chi phí năng lượng và vận tải.
Ông Masahiro Akita cho rằng trở ngại lớn đối với lợi nhuận của các hãng xe Nhật hiện nay là sự tăng mạnh của chi phí nguyên liệu trong bối cảnh xung đột Trung Đông.
Chi phí naphtha và các loại nhựa liên quan tới dầu, chip nhớ, nhôm, đồng và thép đều có khả năng tạo áp lực lên biên lợi nhuận. Khi nhiều nhóm đầu vào tăng giá cùng lúc, khả năng doanh nghiệp tự hấp thụ chi phí sẽ giảm.
Chuỗi logistics cũng trở thành một biến số đáng quan tâm. Eo biển Hormuz và Biển Đỏ đều giữ vai trò quan trọng đối với hoạt động vận chuyển hàng hóa và năng lượng giữa châu Á, Trung Đông và châu Âu. Bất kỳ gián đoạn kéo dài nào cũng có thể khiến doanh nghiệp phải đổi tuyến, kéo dài thời gian vận chuyển và tăng chi phí.
Toyota đã phải tính đến tác động này trong kế hoạch kinh doanh. Theo Financial Times, hãng hiện ước tính những gián đoạn liên quan tới xung đột Trung Đông có thể gây ảnh hưởng khoảng 510 tỷ yên, dù thấp hơn dự báo trước đó nhờ sử dụng các tuyến logistics thay thế.
Những áp lực trên xuất hiện đúng lúc ngành ô tô Nhật Bản đang phải cạnh tranh quyết liệt tại các thị trường lớn.
Toyota vẫn có lợi thế đáng kể ở xe hybrid. Hãng dự kiến doanh số hybrid toàn cầu có thể vượt 5 triệu xe trong năm nay lần đầu tiên. Nhu cầu tại Mỹ tiếp tục hỗ trợ hoạt động kinh doanh, trong khi xuất khẩu ô tô cũng là một trong những điểm sáng của kinh tế Nhật Bản.
Tuy nhiên, bức tranh chung của nền kinh tế nước này đang xuất hiện những tín hiệu thận trọng hơn.
Số liệu công bố ngày 17/8 cho thấy GDP Nhật Bản trong quý II/2026 tăng 0,3% so với quý trước và tăng 1,1% nếu quy đổi theo năm, thấp hơn kỳ vọng của thị trường. Tiêu dùng tư nhân suy yếu trong khi đầu tư doanh nghiệp giảm 1,2%.
Xung đột Trung Đông và sự bất ổn của chuỗi cung ứng được xem là một trong những yếu tố khiến doanh nghiệp thận trọng hơn trong đầu tư.
Trong hoàn cảnh đó, Toyota, Honda và Nissan phải xử lý đồng thời nhiều bài toán: bảo vệ thị phần, kiểm soát chi phí nguyên liệu, ứng phó biến động tỷ giá và tiếp tục đầu tư cho xe điện, hybrid cũng như công nghệ mới.
Đồng yên yếu từng đóng vai trò như một lớp đệm giúp các doanh nghiệp xuất khẩu Nhật Bản hấp thụ một phần chi phí. Nếu lớp đệm này mỏng đi đúng lúc giá nguyên liệu tăng, sức ép lên lợi nhuận sẽ rõ hơn.
Biến động của ngành ô tô Nhật Bản cũng đáng theo dõi tại Việt Nam, nơi Toyota, Honda và Nissan đều có mặt và sở hữu hệ thống phân phối lâu năm.
Tác động tới giá xe tại Việt Nam sẽ không diễn ra theo tỷ lệ trực tiếp với biến động của đồng yên. Nhiều mẫu xe được sản xuất, lắp ráp trong nước hoặc nhập khẩu từ các trung tâm sản xuất khác trong khu vực ASEAN, nên tỷ giá yên không phải yếu tố duy nhất quyết định giá bán.
Tuy nhiên, nếu chi phí linh kiện, nguyên liệu và logistics toàn cầu tăng kéo dài, áp lực có thể lan sang toàn bộ chuỗi cung ứng. Khi đó, nhà sản xuất và nhà phân phối phải cân nhắc giữa việc điều chỉnh giá, giảm ưu đãi hoặc chấp nhận biên lợi nhuận thấp hơn.
Ở chiều ngược lại, cuộc cạnh tranh ngày càng mạnh từ các thương hiệu Hàn Quốc, Trung Quốc và các hãng xe điện khiến khả năng chuyển toàn bộ chi phí sang người mua không dễ dàng.
Đây cũng là lý do diễn biến tỷ giá và chiến tranh Iran có ý nghĩa lớn hơn một câu chuyện tiền tệ đơn thuần. Chúng đang thử khả năng chống chịu của mô hình kinh doanh đã giúp ngành ô tô Nhật Bản duy trì vị thế toàn cầu trong nhiều thập kỷ.
Trong ngắn hạn, đồng yên vẫn ở vùng yếu so với lịch sử. Nhưng việc Mỹ và Nhật Bản sẵn sàng phối hợp can thiệp cho thấy doanh nghiệp khó có thể mặc định rằng lợi thế tỷ giá sẽ kéo dài.
Nếu đồng yên tiếp tục mạnh lên trong lúc giá dầu, kim loại và nguyên liệu hóa dầu duy trì ở mức cao, Toyota, Honda và Nissan có thể phải đối mặt với một giai đoạn mà cả doanh thu quy đổi lẫn chi phí đầu vào cùng gây sức ép lên lợi nhuận.
Đó mới là rủi ro lớn nhất của “cú đánh kép” đang hình thành đối với ngành ô tô Nhật Bản.
