Xuất khẩu Nhật Bản tăng mạnh nhờ làn sóng AI và chip bán dẫn

Xe của hãng Honda Motor Co. đang trên đường vận chuyển tại cảng Yokohama, Nhật Bản. Tại Nhật Bản, tiền lương danh nghĩa đã tăng với tốc độ nhanh nhất trong gần ba thập kỷ vào tháng 12, hỗ trợ quyết định tăng lãi suất mới nhất của Ngân hàng Nhật Bản và giúp ngân hàng này tiếp tục thực hiện các bước thắt chặt hơn nữa. Nhiếp ảnh gia: Toru Hanai/Bloomberg qua Getty Images.

Xuất khẩu Nhật Bản tăng nhanh nhất kể từ cuối năm 2022

Xuất khẩu Nhật Bản tiếp tục trở thành điểm sáng của nền kinh tế khi tăng 17% trong tháng 5 so với cùng kỳ năm trước, vượt mức dự báo 16,2% của Reuters và cao hơn mức 14,8% của tháng 4.

Đây là tốc độ tăng trưởng nhanh nhất kể từ tháng 11 năm 2022, phản ánh nhu cầu quốc tế vẫn duy trì ở mức cao đối với các ngành công nghệ và sản xuất chủ lực của nền kinh tế lớn thứ tư thế giới.

Tuy nhiên, nếu xét về sản lượng thực tế, khối lượng xuất khẩu chỉ tăng 0,5%. Điều này cho thấy phần lớn mức tăng về giá trị đến từ biến động giá cả và tỷ giá, khi đồng yên tiếp tục duy trì ở vùng thấp so với USD.

Chip AI trở thành động lực mới của thương mại Nhật Bản

Điểm nổi bật nhất trong cơ cấu xuất khẩu tháng 5 là nhóm chất bán dẫn với mức tăng tới 61,2% về giá trị so với cùng kỳ năm trước.

Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo đang tạo ra nhu cầu rất lớn đối với chip nhớ, thiết bị sản xuất bán dẫn và linh kiện điện tử. Nhật Bản, với lợi thế về vật liệu bán dẫn, thiết bị sản xuất chip và công nghệ chế tạo chính xác, đang hưởng lợi trực tiếp từ làn sóng đầu tư AI trên toàn cầu.

Bên cạnh đó, xuất khẩu ô tô cũng tăng 16,4%, tiếp tục duy trì vai trò là ngành xuất khẩu truyền thống quan trọng của nền kinh tế Nhật Bản.

Theo thị trường, xuất khẩu sang Trung Quốc tăng 17,9%, trong khi xuất khẩu sang Mỹ tăng 12,5%, cho thấy hai nền kinh tế lớn nhất thế giới vẫn là động lực chính của thương mại Nhật Bản.

Ngược lại, xuất khẩu sang Trung Đông giảm tới 32% do tác động của cuộc xung đột Mỹ Iran, khiến hoạt động thương mại tại khu vực này suy giảm mạnh.

Đồng yên yếu vừa là lợi thế vừa là áp lực

Đồng yên duy trì quanh mức 160,4 yên đổi một USD sau khi số liệu được công bố. Tring khi đó, đồng nội tệ suy yếu giúp hàng hóa Nhật Bản có giá cạnh tranh hơn trên thị trường quốc tế, qua đó hỗ trợ doanh thu xuất khẩu và lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp.

Tuy nhiên, mặt trái của xu hướng này là chi phí nhập khẩu nguyên liệu và năng lượng tăng cao, tạo thêm áp lực lên lạm phát và sức mua của người dân.

Trong tháng 5, nhập khẩu của Nhật Bản tăng 12,5%, mức cao nhất kể từ tháng 1 năm 2025 nhưng vẫn thấp hơn dự báo của thị trường. Riêng nhập khẩu dầu mỏ giảm 28,5% do tác động từ những biến động tại Trung Đông.

Chính sách tiền tệ bước vào giai đoạn mới

Các số liệu thương mại được công bố ngay sau khi Ngân hàng Trung ương Nhật Bản nâng lãi suất chính sách thêm 25 điểm cơ bản lên 1%, mức cao nhất trong hơn 30 năm.

Động thái này phản ánh nỗ lực kiểm soát lạm phát và ổn định đồng yên sau thời gian dài duy trì chính sách tiền tệ siêu nới lỏng.

Khảo sát Tankan của Reuters cũng cho thấy niềm tin của các nhà sản xuất lớn cải thiện rõ rệt khi chỉ số tăng từ +8 lên +13 trong tháng 6, mức cao nhất trong ba tháng. Chỉ số khu vực phi sản xuất tăng lên +32, cho thấy số doanh nghiệp lạc quan tiếp tục nhiều hơn số doanh nghiệp bi quan.

Làn sóng AI vẫn là trụ cột tăng trưởng

Theo nhà kinh tế Norihiro Yamaguchi của Oxford Economics, nhu cầu liên quan đến trí tuệ nhân tạo sẽ tiếp tục hỗ trợ xuất khẩu Nhật Bản trong ngắn hạn.

Tuy nhiên, ông cũng cho rằng tốc độ tăng trưởng có thể giảm dần khi kinh tế toàn cầu chậm lại, khiến nhu cầu đối với nhiều nhóm hàng hóa truyền thống suy yếu. Điều này đồng nghĩa với việc tăng trưởng thương mại của Nhật Bản trong thời gian tới sẽ phụ thuộc ngày càng lớn vào chuỗi cung ứng bán dẫn và hệ sinh thái AI.

Từ góc độ kinh tế số, diễn biến này cho thấy AI đang tạo ra sự dịch chuyển rõ rệt trong cấu trúc thương mại toàn cầu. Những quốc gia sở hữu năng lực sản xuất chip, vật liệu bán dẫn và công nghệ cốt lõi sẽ có nhiều cơ hội mở rộng xuất khẩu, trong khi các nền kinh tế phụ thuộc vào ngành truyền thống sẽ phải đối mặt với áp lực cạnh tranh ngày càng lớn.