 |
| Điện thoại, máy tính cũ bị cấm nhập khẩu từ 2027. Ảnh minh họa. |
Từ ngày 1/1/2027, nhiều loại điện thoại, máy tính, máy ảnh và linh kiện điện tử đã qua sử dụng thuộc diện cấm nhập khẩu vào Việt Nam. Quy định mới cũng áp dụng đối với hàng tân trang, song không có nghĩa mọi hoạt động mua bán thiết bị điện tử cũ trong nước đều bị cấm.
Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Thông tư số 63/2026/TT-BKHCN ngày 27/10/2026, công bố chi tiết Danh mục sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng cấm nhập khẩu kèm theo mã số hàng hóa (mã HS). Văn bản có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, thay thế Thông tư số 11/2018/TT-BTTTT của Bộ Thông tin và Truyền thông.
Quy định mới liên quan trực tiếp đến hoạt động nhập khẩu thiết bị công nghệ đã qua sử dụng, từ điện thoại thông minh, máy tính xách tay đến máy ảnh, màn hình và nhiều loại linh kiện điện tử. Với các doanh nghiệp kinh doanh thiết bị công nghệ, việc xác định chính xác mã hàng hóa, tình trạng sử dụng và nguồn gốc sản phẩm sẽ trở thành yêu cầu cần được chú trọng khi thực hiện các giao dịch nhập khẩu từ năm 2027.
Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa việc cấm nhập khẩu một số sản phẩm đã qua sử dụng với việc cấm lưu thông, mua bán hoặc sử dụng thiết bị cũ đang có mặt hợp pháp trên thị trường Việt Nam. Đây là hai hoạt động khác nhau về bản chất pháp lý.
Theo phụ lục ban hành kèm Thông tư 63/2026/TT-BKHCN, danh mục cấm nhập khẩu bao gồm nhiều nhóm thiết bị công nghệ thông tin, điện tử và viễn thông đã qua sử dụng, được xác định bằng mã HS.
Trong đó, nhóm mã HS 8470 và 8471 bao gồm các loại máy tính, thiết bị xử lý dữ liệu tự động cùng một số bộ phận chức năng liên quan. Như vậy, các loại máy tính thuộc phạm vi mã hàng hóa bị cấm, khi đã qua sử dụng, sẽ không được nhập khẩu theo quy định thông thường kể từ ngày văn bản có hiệu lực.
Đối với điện thoại, nhóm mã HS 8517 bao gồm điện thoại thông minh, điện thoại di động và các thiết bị dùng để truyền hoặc nhận âm thanh, hình ảnh, dữ liệu qua mạng hữu tuyến hoặc không dây. Đây là nhóm sản phẩm có liên quan trực tiếp đến hoạt động kinh doanh điện thoại đã qua sử dụng.
Danh mục còn đề cập đến nhiều thiết bị nghe nhìn như micro, loa, tai nghe, bộ khuếch đại âm thanh, máy ảnh kỹ thuật số, máy quay phim, camera truyền hình, màn hình, máy chiếu và thiết bị thu hình. Một số thiết bị thu phát sóng vô tuyến, ra đa, thiết bị dẫn đường và điều khiển từ xa bằng sóng vô tuyến cũng thuộc phạm vi điều chỉnh theo mã hàng hóa tương ứng.
Phạm vi quản lý không dừng lại ở các sản phẩm hoàn chỉnh. Những bộ phận, phụ kiện, cụm linh kiện và linh kiện điện tử đã qua sử dụng thuộc danh mục cũng chịu sự điều chỉnh của quy định cấm nhập khẩu.
Điều này có ý nghĩa đối với các doanh nghiệp kinh doanh linh kiện thay thế, sửa chữa điện thoại, máy tính và thiết bị điện tử. Khi nhập khẩu một lô hàng, doanh nghiệp cần kiểm tra mã HS cụ thể thay vì chỉ dựa vào tên gọi thương mại hoặc mục đích sử dụng của sản phẩm.
Một nội dung cần lưu ý trong quy định mới là cách xử lý đối với thiết bị đã được tân trang, sửa chữa hoặc thay thế linh kiện. Trên thị trường công nghệ, sản phẩm tân trang thường được hiểu là thiết bị đã qua sử dụng, sau đó được kiểm tra, sửa chữa, thay thế một số bộ phận và hoàn thiện lại để có chức năng, chất lượng hoặc hình thức gần tương đương sản phẩm mới.
Tuy nhiên, việc một chiếc điện thoại được thay pin, thay vỏ hoặc kiểm tra lại chất lượng không đồng nghĩa sản phẩm đó trở thành hàng mới về mặt quản lý nhập khẩu. Theo nội dung Thông tư 63/2026/TT-BKHCN được công bố, các sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng dù được tân trang, sửa chữa hoặc thay thế linh kiện để có chức năng, chất lượng và hình thức tương đương hàng mới vẫn thuộc diện cấm nhập khẩu nếu có mã HS nằm trong danh mục.
Quy định này đặt ra yêu cầu rõ ràng hơn đối với việc phân loại hàng hóa. Doanh nghiệp không thể chỉ căn cứ vào hình thức bên ngoài, mức độ hoàn thiện hoặc tên gọi sản phẩm tân trang để kết luận một thiết bị được phép nhập khẩu.
Với những đơn vị nhập khẩu và phân phối điện thoại, máy tính đã qua sử dụng, vấn đề cần rà soát là nguồn hàng, chứng từ và tình trạng thực tế của thiết bị. Việc xác định sai bản chất hàng hóa có thể khiến doanh nghiệp gặp rủi ro khi thực hiện thủ tục hải quan.
Đối với người tiêu dùng, quy định cũng cho thấy sự khác biệt giữa hàng mới, hàng đã qua sử dụng và hàng tân trang cần được nhận diện rõ hơn, nhất là khi lựa chọn các sản phẩm công nghệ có nguồn gốc từ nước ngoài.
Đây là vấn đề cần được làm rõ để tránh hiểu nhầm khi quy định mới được áp dụng. Thông tư 63/2026/TT-BKHCN điều chỉnh danh mục sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng cấm nhập khẩu vào Việt Nam. Văn bản không đặt ra lệnh cấm chung đối với việc sở hữu, sử dụng hoặc mua bán tất cả thiết bị điện tử cũ đang lưu thông hợp pháp trong nước.
Điều đó có nghĩa, một người đang sử dụng điện thoại cũ không phải ngừng sử dụng thiết bị chỉ vì thông tư có hiệu lực. Tương tự, việc mua lại điện thoại hoặc máy tính đã qua sử dụng từ một người khác trong nước không mặc nhiên bị cấm theo văn bản này.
Tuy nhiên, đối với các sản phẩm có nguồn gốc nhập khẩu, người mua và đơn vị kinh doanh vẫn cần quan tâm đến tính hợp pháp của nguồn hàng, chứng từ và những quy định có liên quan.
Đối với doanh nghiệp kinh doanh điện thoại, máy tính cũ, sự thay đổi có thể tác động đến phương án tìm kiếm nguồn cung từ nước ngoài. Những đơn vị phụ thuộc vào thiết bị đã qua sử dụng nhập khẩu sẽ cần rà soát danh mục sản phẩm và điều kiện pháp lý trước khi ký kết các hợp đồng mới.
Như vậy có thể dễ nhận ra về dài hạn, việc kiểm soát nguồn cung thiết bị cũ nhập khẩu có thể khiến một số doanh nghiệp điều chỉnh mô hình kinh doanh, tăng cường thu mua, kiểm tra và tái sử dụng thiết bị đang lưu thông hợp pháp trong nước. Tuy nhiên, chưa có đủ dữ liệu để kết luận quy định sẽ làm giá điện thoại hoặc máy tính cũ tăng lên.
Một điểm quan trọng khác là danh mục cấm nhập khẩu được xác định theo mã HS, thay vì áp dụng chung cho mọi thiết bị điện tử đã qua sử dụng. Theo Điều 2 Thông tư 63/2026/TT-BKHCN, khi danh mục quy định đến nhóm mã HS gồm 4 chữ số, phạm vi cấm áp dụng đối với toàn bộ mã HS 8 chữ số thuộc nhóm đó. Nếu danh mục quy định đến phân nhóm 6 chữ số, phạm vi áp dụng là những mã HS 8 chữ số thuộc phân nhóm tương ứng. Trường hợp danh mục ghi cụ thể mã HS 8 chữ số, lệnh cấm chỉ áp dụng với mã hàng hóa được nêu.
Cách phân loại này đòi hỏi doanh nghiệp phải xác định chính xác tính chất và mã hàng hóa. Hai thiết bị có chức năng gần giống nhau chưa chắc được phân loại giống nhau trong danh mục xuất nhập khẩu.
Thông tư cũng có quy định liên quan đến dây chuyền công nghệ, máy móc, thiết bị và công cụ đã qua sử dụng phục vụ trực tiếp cho dự án đầu tư sản xuất, đóng gói, kiểm thử vi mạch bán dẫn hoặc hoạt động đào tạo, nghiên cứu và phát triển sản phẩm, dịch vụ công nghệ số.
Các thiết bị này có thể được nhập khẩu nếu đáp ứng tiêu chí, điều kiện theo quy định pháp luật về công nghiệp công nghệ số và không thuộc danh mục cấm nhập khẩu. Như vậy, việc sử dụng thiết bị cũ cho mục đích nghiên cứu, đào tạo hoặc sản xuất không đồng nghĩa với việc được miễn trừ mọi quy định về nhập khẩu. Doanh nghiệp vẫn phải xác định rõ mục đích sử dụng, đặc tính thiết bị và điều kiện pháp lý tương ứng.
Đối với các lô hàng đã được cơ quan có thẩm quyền cho phép nhập khẩu trước ngày 1/1/2027, Điều 3 Thông tư 63/2026/TT-BKHCN quy định việc nhập khẩu được tiếp tục thực hiện theo nội dung và thời hạn hiệu lực của văn bản cho phép. Đây là điều khoản chuyển tiếp cần được các doanh nghiệp lưu ý khi triển khai hợp đồng và kế hoạch nhập khẩu.
Có thể nhận định từ góc độ quản lý thị trường công nghệ, việc xác định danh mục cấm theo mã hàng hóa tạo cơ sở pháp lý để phân biệt sản phẩm được phép nhập khẩu với sản phẩm bị hạn chế. Tuy nhiên, hiệu quả thực thi sẽ phụ thuộc vào khả năng phân loại chính xác thiết bị, kiểm tra tình trạng sử dụng và kiểm soát nguồn gốc hàng hóa.
Trong bối cảnh thiết bị công nghệ liên tục được nâng cấp, thị trường sản phẩm đã qua sử dụng vẫn đáp ứng nhu cầu của một bộ phận người tiêu dùng muốn tiết kiệm chi phí. Vì vậy, việc triển khai quy định mới cần đi cùng thông tin rõ ràng về phạm vi điều chỉnh, giúp doanh nghiệp chủ động tuân thủ và người dân không nhầm lẫn giữa lệnh cấm nhập khẩu với hoạt động mua bán thiết bị cũ hợp pháp.
