 |
| Vu Lan Bồn, mùa hiếu hạnh trở về trong mỗi người. Ảnh: Việt Nguyễn. |
Mỗi độ rằm tháng Bảy âm lịch, Vu Lan Bồn lại trở thành dịp để nhiều người Việt hướng về cha mẹ, ông bà và tổ tiên. Từ một lễ nghi gắn với Phật giáo, Vu Lan qua thời gian đã hòa vào đời sống văn hóa, trở thành mùa của lòng biết ơn và đạo hiếu.
Giữa nhịp sống hiện đại, ý nghĩa ấy càng dễ chạm đến mỗi người. Công việc, những chuyến đi và áp lực mưu sinh có thể khiến một bữa cơm gia đình trở nên thưa dần, một cuộc điện thoại về nhà đôi khi bị trì hoãn. Vu Lan vì thế như một lời nhắc về những điều tưởng quen thuộc nhưng không phải lúc nào con người cũng kịp trân trọng.
Báo hiếu không nhất thiết bắt đầu từ những món quà có giá trị lớn. Đó có thể là một cuộc điện thoại hỏi cha mẹ hôm nay có khỏe không, một bữa cơm đủ mặt các thành viên, một lần đưa cha mẹ đi khám sức khỏe hay đơn giản là ngồi xuống nghe những câu chuyện đã được kể nhiều lần.
Với những người không còn cha mẹ, mùa Vu Lan lại mang một sắc thái khác. Đó là khoảng thời gian để nhớ về người đã khuất, về những ký ức gia đình và những điều chưa kịp nói.
Theo tích Phật giáo về nguồn gốc Vu Lan, câu chuyện gắn với Tôn giả Mục Kiền Liên, một trong những đại đệ tử của Đức Phật.
Sau khi chứng đắc thần thông, Tôn giả Mục Kiền Liên thấy mẹ mình chịu cảnh khổ vì những nghiệp bất thiện đã tạo khi còn sống. Ngài tìm cách cứu mẹ nhưng không thành và thỉnh cầu Đức Phật chỉ dạy.
Theo tích này, Đức Phật hướng dẫn Mục Kiền Liên vào ngày chư Tăng mãn kỳ an cư, thành tâm cúng dường và hồi hướng công đức cho mẹ. Câu chuyện về lòng hiếu thảo của Mục Kiền Liên từ đó trở thành một trong những nền tảng giải thích ý nghĩa báo hiếu của lễ Vu Lan trong truyền thống Phật giáo.
 |
| Chương trình Vu Lan - Đạo Hiếu và Dân tộc năm 2025 |
Điều còn lại qua nhiều thế hệ không đơn thuần là một nghi thức. Câu chuyện đặt ra một giá trị rất gần gũi với đời sống: con người cần biết nhớ công sinh thành, dưỡng dục và có trách nhiệm với những người đã dành phần lớn cuộc đời để chăm sóc mình.
Ở Việt Nam, tinh thần ấy gặp gỡ với đạo lý “uống nước nhớ nguồn” vốn có từ lâu đời. Vì vậy, Vu Lan được nhiều gia đình đón nhận như một dịp để tưởng nhớ tổ tiên, chăm sóc cha mẹ và nhìn lại trách nhiệm của mỗi thành viên đối với gia đình
 |
| Vu Lan Bồn, mùa hiếu hạnh trở về trong mỗi người. Ảnh: Việt Nguyễn. |
Hình ảnh bông hồng cài áo đã trở nên quen thuộc trong nhiều hoạt động mùa Vu Lan tại Việt Nam.
Bông hồng đỏ thường dành cho người còn cha mẹ. Màu hoa như lời nhắc rằng được gọi một tiếng cha, một tiếng mẹ và còn cơ hội chăm sóc đấng sinh thành là một điều đáng trân trọng.
Bông hồng trắng dành cho những người cha mẹ đã qua đời. Khi ấy, bông hoa mang ý nghĩa tưởng nhớ và tri ân.
Nhưng ý nghĩa của Vu Lan không dừng ở màu của một bông hoa. Điều quan trọng hơn nằm ở câu hỏi mỗi người có thể tự đặt ra: Khi cha mẹ còn bên mình, ta đã dành đủ thời gian cho họ chưa?
Một món quà có thể được mua trong vài phút. Sự quan tâm lại cần được duy trì mỗi ngày.
 Ba hồi chuông cầu quốc thái dân an vào 6h ngày 1-7 Theo thông tin mới nhất, tất cả các chùa, tự viện trên cả nước sẽ đồng loạt cử ba hồi chuông, cầu quốc thái dân ... |
Cha mẹ khi về già đôi khi không cần con cái làm những điều lớn lao. Một bữa ăn cùng nhau, một câu hỏi thăm, sự kiên nhẫn khi cha mẹ chậm hơn hoặc một lần trở về nhà sớm hơn dự định có thể mang ý nghĩa lớn hơn nhiều món quà vật chất.
Bởi vậy, tinh thần báo hiếu của Vu Lan có thể bắt đầu từ những việc rất nhỏ.
 |
| Vu Lan Bồn, mùa hiếu hạnh trở về trong mỗi người. Ảnh: Việt Nguyễn. |
Tháng Bảy âm lịch cũng là thời điểm nhiều gia đình Việt thực hiện các nghi thức tưởng nhớ và cầu nguyện cho người đã khuất.
Theo ông Nguyễn Tuấn Khoa, nhà nghiên cứu tâm linh thuộc Địa Tạng Đạo Quán, nhiều gia đình thực hiện lễ cầu siêu cho gia tiên trong tháng Bảy âm lịch với mong muốn bày tỏ lòng hiếu kính và tưởng nhớ tổ tiên.
Ông Khoa cho rằng, theo quan niệm tín ngưỡng dân gian kết hợp với truyền thống Phật giáo, nghi lễ này còn tạo cơ hội để các thành viên trong gia đình hướng về cội nguồn và nhắc nhau về đạo hiếu.
Điều quan trọng, theo ông, không nằm ở việc chuẩn bị lễ vật cầu kỳ hay tổ chức nghi lễ với quy mô lớn.
“Giá trị cốt lõi của nghi lễ nằm ở lòng thành, sự biết ơn và tâm nguyện thiện lành của người thực hiện”, ông Khoa chia sẻ.
Theo cách lý giải này, một nén hương dâng lên, một lời kinh được trì tụng hoặc một việc thiện được thực hiện rồi hồi hướng đều có thể trở thành cách con cháu bày tỏ lòng tri ân với các thế hệ đi trước.
Cách tiếp cận này cũng giúp đưa nghi lễ trở về với ý nghĩa gần gũi hơn trong đời sống. Thay vì đặt nặng chuyện mâm lễ phải lớn đến đâu, mỗi gia đình có thể chú trọng vào sự thành tâm, cách sống và trách nhiệm của người đang sống đối với cha mẹ, ông bà.
Vu Lan diễn ra vào một thời điểm trong năm, nhưng đạo hiếu không có giới hạn về ngày tháng.
Một người có thể chuẩn bị mâm lễ chu đáo vào rằm tháng Bảy, nhưng ý nghĩa của sự tri ân sẽ khó trọn vẹn nếu trong những ngày còn lại, cha mẹ thiếu đi sự quan tâm của con cái.
Bởi vậy, giá trị bền vững của Vu Lan nằm ở khả năng đưa lòng biết ơn từ nghi lễ vào đời sống thường ngày.
Khi cha mẹ còn khỏe, đó là dành thời gian bên họ. Khi cha mẹ già yếu, đó là trách nhiệm chăm sóc. Khi cha mẹ đã khuất, đó là sự tưởng nhớ và cách con cháu tiếp tục giữ gìn nếp nhà.
Lòng biết ơn cũng có thể mở rộng từ cha mẹ đến ông bà, tổ tiên, thầy cô và những người từng giúp đỡ mình. Khi mỗi người biết trân trọng những gì đã nhận được, mối quan hệ giữa các thế hệ trong gia đình có thêm cơ hội được gìn giữ.
Theo ông Nguyễn Tuấn Khoa, trong bối cảnh cuộc sống ngày càng bận rộn, việc duy trì những nghi thức tưởng nhớ gia tiên trong tháng Bảy âm lịch còn có ý nghĩa nhắc nhở con người hướng thiện, sống nhân ái và trân trọng mối liên kết giữa các thế hệ. Sau cùng, Vu Lan không chỉ là câu chuyện về người đã khuất. Đó còn là câu chuyện của những người đang sống.
Khi cha mẹ vẫn còn ngồi bên mâm cơm, khi một cuộc điện thoại vẫn còn người nhấc máy, khi mỗi người vẫn còn cơ hội nói lời cảm ơn và yêu thương, thì đạo hiếu vẫn có thể được thực hành ngay trong hôm nay.
Mùa Vu Lan vì thế là một dịp để mỗi người trở về. Không nhất thiết là một hành trình dài về địa lý, mà là trở về với gia đình, với ký ức và với lòng biết ơn.
Bởi có những điều, nếu còn có thể làm cho cha mẹ hôm nay, thì không nên chờ đến một mùa Vu Lan khác.
| Vu Lan không đồng nghĩa với mâm lễ lớn Theo quan điểm của ông Nguyễn Tuấn Khoa, nhà nghiên cứu tâm linh thuộc Địa Tạng Đạo Quán, khi thực hiện nghi thức cầu siêu và tưởng nhớ gia tiên trong tháng Bảy âm lịch, các gia đình không nên đặt nặng sự cầu kỳ của lễ vật. Giá trị quan trọng nằm ở lòng thành, sự tri ân và những việc thiện mà người sống thực hiện. Đây cũng là cách để nghi lễ giữ được ý nghĩa nhân văn, tránh tâm lý coi quy mô mâm lễ là thước đo của lòng hiếu kính. |
