Từ ngày 1/7/2026, Luật Thương mại điện tử chính thức có hiệu lực thi hành trên phạm vi cả nước. Đạo luật được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 10 ngày 10/12/2025 với 444/446 đại biểu có mặt tán thành, gồm 7 chương và 41 điều, áp dụng với tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài tham gia hoạt động thương mại điện tử tại Việt Nam.
Đây là lần đầu tiên Việt Nam có một đạo luật chuyên ngành điều chỉnh toàn diện lĩnh vực thương mại điện tử, thay cho các nghị định đã áp dụng suốt hơn 12 năm. Theo Bộ Công Thương, thương mại điện tử trong nước duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân 20–30% mỗi năm, quy mô thị trường đạt khoảng 31 tỷ USD và đóng góp khoảng 11% tổng doanh thu bán lẻ hàng hóa, dịch vụ tiêu dùng của cả nước trong năm 2025.
Trong khi đó, nhiều mô hình kinh doanh mới như livestream bán hàng, tiếp thị liên kết, bán hàng qua mạng xã hội hay các nền tảng xuyên biên giới đã phát triển vượt ra ngoài phạm vi điều chỉnh của các văn bản dưới luật. Thực tế đó đòi hỏi một hành lang pháp lý thống nhất, đủ mạnh để vừa thúc đẩy kinh tế số, vừa bảo vệ người tiêu dùng và chống thất thu ngân sách nhà nước.
Bốn loại hình nền tảng và trách nhiệm từng chủ thể khi livestream bán hàng
Điểm mới căn bản của đạo luật là lần đầu tiên phân loại cụ thể bốn loại hình nền tảng, gồm nền tảng thương mại điện tử kinh doanh trực tiếp, nền tảng thương mại điện tử trung gian, mạng xã hội hoạt động thương mại điện tử và nền tảng thương mại điện tử tích hợp. Cách phân loại nói trên là cơ sở để xác định trách nhiệm pháp lý tương ứng của từng chủ thể, phù hợp với vai trò và mức độ can thiệp vào giao dịch.
Với mạng xã hội có hoạt động mua bán trực tuyến, luật xác định đây là một loại hình nền tảng riêng, độc lập, có hệ thống nghĩa vụ phù hợp với tính chất hoạt động. Các nền tảng thuộc nhóm nói trên phải phối hợp xử lý vi phạm, công khai thông tin và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tương tự sàn giao dịch thương mại điện tử, bảo đảm không phát sinh vùng trắng trách nhiệm trong quản lý nội dung kinh doanh.
Đối với livestream bán hàng, luật quy định rõ trách nhiệm của từng chủ thể tham gia, bao gồm người bán, người livestream và chủ quản nền tảng. Người livestream phải xác thực danh tính, không được cung cấp thông tin gian dối về hàng hóa, dịch vụ và không được sử dụng trang phục phản cảm khi phát sóng. Người bán phải cung cấp giấy phép kinh doanh, giấy phép quảng cáo với những mặt hàng kinh doanh có điều kiện. Người tiếp thị liên kết phải định danh điện tử và không được gắn hoạt động tiếp thị với nội dung xấu độc.
Các nền tảng còn phải công khai điều khoản vận hành, bao gồm mức giá dịch vụ, cơ chế thanh toán, chính sách xếp hạng hiển thị nội dung và các quy định liên quan hoạt động livestream. Người dùng phải xác nhận đồng ý rõ ràng trước khi tạo tài khoản. Yêu cầu minh bạch thuật toán xếp hạng hiển thị được giới chuyên môn đánh giá là công cụ quan trọng để hạn chế thao túng kết quả tìm kiếm và quảng cáo sai lệch trên môi trường số.
Định danh người bán qua VNeID và chuyển sang hậu kiểm dựa trên dữ liệu
Nội dung mang đậm dấu ấn công nghệ nhất của đạo luật là quy định định danh người bán trên sàn thương mại điện tử thông qua hệ thống định danh và xác thực điện tử quốc gia VNeID. Việc xác thực phải được sự đồng ý của chủ thể danh tính điện tử thông qua xác nhận trên ứng dụng VNeID, tin nhắn SMS gửi tới số điện thoại chính chủ hoặc hình thức xác nhận khác theo quy định. Tổ chức cung cấp dịch vụ xác thực điện tử hiện nay là Trung tâm nghiên cứu, ứng dụng dữ liệu dân cư và căn cước công dân thuộc Bộ Công an.
Cơ chế định danh điện tử giúp cơ quan chức năng truy vết người bán, xử lý các trường hợp kinh doanh hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời hỗ trợ cơ quan thuế quản lý hiệu quả hơn và chống thất thu ngân sách nhà nước. Khi xây dựng quy định nói trên, Chính phủ quán triệt nguyên tắc ứng dụng tối đa hạ tầng số và dữ liệu sẵn có của Nhà nước, không phát sinh thêm thủ tục hành chính không cần thiết cho người dân và doanh nghiệp.
Đạo luật cũng chuyển trọng tâm quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên dữ liệu và quản lý rủi ro. Cách tiếp cận nói trên phù hợp với xu hướng quản trị số hiện đại, khi cơ quan quản lý khai thác dữ liệu giao dịch, dữ liệu định danh và công nghệ phân tích để phát hiện vi phạm, thay vì dựng thêm rào cản cấp phép ở đầu vào. Sàn thương mại điện tử phải gỡ bỏ sản phẩm vi phạm pháp luật ngay khi nhận được phản ánh, qua đó chia sẻ trách nhiệm với chất lượng hàng hóa lưu thông trên hệ thống của mình thay vì chỉ đóng vai trò trung gian kỹ thuật thuần túy.
Nền tảng ngoại phải lập pháp nhân hoặc ký quỹ bảo đảm tại Việt Nam
Với thương mại điện tử xuyên biên giới, luật quy định nền tảng nước ngoài có lựa chọn ngôn ngữ hiển thị là tiếng Việt, sử dụng tên miền quốc gia .vn hoặc đạt ngưỡng giao dịch nhất định với người mua tại Việt Nam phải thành lập pháp nhân hoặc chỉ định đại diện theo ủy quyền tại Việt Nam. Yêu cầu được áp dụng căn cứ vào mô hình và chức năng hoạt động của từng nền tảng, bảo đảm phù hợp với các cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Trường hợp chủ quản nền tảng nước ngoài không có hiện diện tại Việt Nam, luật quy định nghĩa vụ ký quỹ tại ngân hàng nhằm bảo đảm bồi thường thiệt hại cho người tiêu dùng và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính với Nhà nước. Cơ chế ký quỹ tạo sự công bằng giữa doanh nghiệp trong nước và nước ngoài, vốn là vấn đề gây tranh luận kéo dài khi hàng hóa giá rẻ xuyên biên giới liên tục đổ vào thị trường nội địa.
Bên cạnh các quy định quản lý, đạo luật dành riêng chính sách hỗ trợ về kết nối hạ tầng, đào tạo, tiếp cận nền tảng và thực hiện thủ tục hành chính cho hộ kinh doanh, cá nhân khởi nghiệp sáng tạo, người khuyết tật, đồng bào dân tộc thiểu số cùng tổ chức, cá nhân tại vùng có điều kiện kinh tế xã hội khó khăn, qua đó mở rộng cơ hội tham gia thương mại điện tử cho toàn xã hội.
Ngay sau khi luật được thông qua, Chính phủ đã ban hành kế hoạch triển khai thi hành, trong đó yêu cầu các văn bản hướng dẫn phải rõ ràng, đầy đủ, khả thi, thống nhất với các luật liên quan, không tạo gánh nặng mới cho doanh nghiệp và người dân, đồng thời có hiệu lực cùng thời điểm với hiệu lực của luật. Giới quan sát kỳ vọng đạo luật sẽ tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng, củng cố niềm tin của người tiêu dùng và tiếp thêm động lực cho kinh tế số Việt Nam trong giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ hiện nay.
