| Hải quân Hoa Kỳ phát triển công nghệ sonar do thám tự động mới Tuyến cáp có dung lượng lớn nhất Việt Nam đã đi vào hoạt động AUKUS phát triển drone dưới nước để tăng ưu thế hải quân |
 |
| AUKUS thử sức tác chiến dưới biển tại RIMPAC 2026. Ảnh minh họa phương tiện tự hành dưới nước Kongsberg HUGIN Superior : Trautonix/Pablo. |
Các hệ thống tự hành dưới biển đang trở thành một phần quan trọng trong cách Australia và Mỹ thử nghiệm năng lực tác chiến hàng hải thế hệ mới. Tại RIMPAC 2026, hai nước đưa nhiều phương tiện không người lái, robot điều khiển từ xa và công nghệ liên lạc dưới nước vào hoạt động thực tế.
RIMPAC, viết tắt của Rim of the Pacific, là cuộc tập trận hàng hải quốc tế được tổ chức hai năm một lần dưới sự chủ trì của Hạm đội 3 Hải quân Mỹ. RIMPAC 2026 diễn ra tại khu vực quần đảo Hawaii từ ngày 24/6 đến 31/7. Bộ Quốc phòng Australia xác nhận cuộc tập trận có nội dung tích hợp năng lực tiên tiến, trong đó các đối tác AUKUS Pillar II tiến hành thử nghiệm tác chiến dưới biển và đáy biển trên tàu ADV Guidance.
Hải quân Mỹ cho biết đây là lần tổ chức thứ 30 của RIMPAC. Số liệu được công bố khi cuộc tập trận khai mạc ghi nhận 30 quốc gia, hơn 30 tàu mặt nước, 5 tàu ngầm, hơn 206 máy bay và khoảng 30.000 quân nhân tham gia. Điểm đáng quan tâm nằm ở những gì diễn ra bên dưới mặt nước.
Australia và Mỹ sử dụng RIMPAC 2026 như môi trường thực tế để kiểm tra khả năng các hệ thống dưới biển của hai nước có thể tìm kiếm, trao đổi dữ liệu và phối hợp nhiệm vụ với nhau. Đây là một phần của Pillar II, trụ cột thứ hai của AUKUS tập trung vào các năng lực quân sự tiên tiến.
Theo thông tin từ phía Australia, các hoạt động thử nghiệm được thực hiện trên ADV Guidance, tàu được sử dụng để hỗ trợ triển khai và đánh giá các công nghệ dưới nước. Australia đưa phương tiện tự hành dưới nước HUGIN Superior vào hoạt động cùng phương tiện điều khiển từ xa hạng nặng Schilling trong một nhiệm vụ tìm kiếm và điều hướng dưới biển.
Khác với tàu ngầm có người lái, phương tiện tự hành dưới nước có thể được lập trình để tự di chuyển, sử dụng cảm biến khảo sát khu vực được giao và thu thập dữ liệu. Trong khi đó, phương tiện điều khiển từ xa duy trì kết nối với người vận hành để thực hiện những nhiệm vụ cần sự can thiệp trực tiếp.
Khi hai loại phương tiện cùng hoạt động, lực lượng hải quân có thể mở rộng phạm vi khảo sát đáy biển mà không cần đưa con người trực tiếp vào khu vực nguy hiểm.
Thách thức lớn của tác chiến không người lái không đơn thuần nằm ở việc chế tạo một robot có thể hoạt động dưới nước.
Bài toán khó hơn là khiến nhiều hệ thống do các quốc gia và nhà sản xuất khác nhau phát triển có thể phối hợp trong cùng một mạng lưới. Đây cũng là một trọng tâm của AUKUS Pillar II tại RIMPAC 2026.
 |
| AUKUS phát triển drone dưới nước để tăng ưu thế hải quân |
Các đối tác thử nghiệm tàu mặt nước không người lái Lightfish Seasat của Australia cùng hệ thống chuyển tiếp thông tin âm thanh dưới nước Rock Lobster. Mục tiêu là kiểm tra khả năng tương tác giữa những công nghệ liên lạc dưới nước của Australia và Mỹ.
Dưới biển, sóng vô tuyến vốn được sử dụng phổ biến trên mặt đất bị suy giảm nhanh. Các phương tiện dưới nước vì thế thường phải dựa vào tín hiệu âm thanh để truyền dữ liệu ở khoảng cách xa.
Điều này khiến việc xây dựng một mạng liên lạc chung trở thành vấn đề quan trọng. Nếu một phương tiện phát hiện vật thể khả nghi nhưng dữ liệu không thể nhanh chóng chuyển tới tàu chỉ huy hoặc phương tiện của đồng minh, lợi thế của hệ thống tự hành sẽ giảm mạnh.
Các cuộc thử nghiệm tại RIMPAC vì thế không đơn thuần kiểm tra từng robot riêng lẻ. Chúng nhằm đánh giá khả năng nhiều cảm biến, phương tiện và hệ thống liên lạc cùng tham gia một nhiệm vụ.
Bộ Quốc phòng Australia cho biết RIMPAC 2026 bao gồm các thử nghiệm AUKUS về tác chiến dưới biển và đáy biển, đồng thời tiếp tục chuỗi Maritime Big Play nhằm tăng khả năng tương tác trong liên lạc dưới nước.
Những công nghệ này có một ứng dụng ngày càng được quan tâm, đó là bảo vệ cơ sở hạ tầng quan trọng dưới biển. Cáp viễn thông, đường truyền dữ liệu và nhiều tuyến hạ tầng năng lượng nằm dưới đáy biển. Việc phát hiện một hoạt động bất thường trên diện tích rất lớn vì thế đặt ra yêu cầu khác với tuần tra trên mặt nước.
Robot tự hành có thể khảo sát đáy biển trong thời gian dài, sử dụng cảm biến để phát hiện vật thể hoặc những thay đổi bất thường. Phương tiện điều khiển từ xa sau đó có thể tiếp cận vị trí cần kiểm tra chi tiết hơn.
RIMPAC 2026 cũng dành một phần hoạt động cho nhiệm vụ phát hiện và xử lý nguy cơ dưới mặt nước. Lực lượng đặc nhiệm tác chiến thủy lôi TF 177 quy tụ chuyên gia từ Australia, Đức, Đan Mạch, Mỹ, Singapore và New Zealand, với nhiệm vụ tìm kiếm và vô hiệu hóa các nguy cơ thủy lôi có thể ảnh hưởng đến tàu chiến.
Trong một kịch bản khác, quân nhân Australia và Mỹ xử lý tình huống giả định khi thiết bị nổ dưới nước được phát hiện tại một cảng lớn của Mỹ. Hoạt động hàng hải phải tạm dừng cho đến khi mối đe dọa được xác định, đánh giá và xử lý.
Hai hoạt động cho thấy chiến tranh dưới biển đang mở rộng khỏi phạm vi đối đầu truyền thống giữa tàu ngầm và tàu chiến. Cảm biến, robot, dữ liệu và khả năng bảo vệ hạ tầng dân sự ngày càng được đưa vào cùng một hệ thống tác chiến.
Quy mô RIMPAC tạo điều kiện để các hệ thống được thử trong môi trường phức tạp hơn thử nghiệm riêng lẻ.
Các phương tiện phải hoạt động giữa tàu chiến, tàu ngầm, máy bay và lực lượng của nhiều quốc gia. Khả năng trao đổi dữ liệu, nhận dạng mục tiêu và phối hợp nhiệm vụ vì vậy có ý nghĩa gần với điều kiện hoạt động thực tế hơn.
Australia đưa khoảng 430 quân nhân cùng tàu khu trục HMAS Sydney, ADV Guidance, máy bay tuần thám biển P-8A Poseidon và máy bay cảnh báo sớm E-7A Wedgetail tới RIMPAC 2026. Các lực lượng Australia tham gia từ chống ngầm, phòng không, rà phá thủy lôi đến lặn và cứu hộ.
Việc ADV Guidance được dành cho thử nghiệm công nghệ AUKUS cho thấy phương tiện không người lái đang được đặt cạnh những năng lực tác chiến truyền thống thay vì tồn tại như một chương trình thử nghiệm độc lập.
Mục tiêu cuối cùng không nhất thiết là thay thế tàu chiến hoặc tàu ngầm có người lái. Robot có thể đảm nhận những nhiệm vụ kéo dài, lặp lại hoặc nguy hiểm, trong khi con người tập trung vào chỉ huy và ra quyết định.
Nếu mô hình này chứng minh được hiệu quả, một lực lượng hải quân có thể mở rộng phạm vi giám sát dưới nước mà không cần tăng tương ứng số tàu có người lái. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào độ tin cậy của cảm biến, liên lạc, khả năng chống gây nhiễu và mức độ tích hợp dữ liệu giữa các nền tảng.
Với Việt Nam, diễn biến tại RIMPAC 2026 đáng quan tâm trước hết ở góc độ công nghệ biển.
Việt Nam có bờ biển dài, hệ thống cảng biển, tuyến thông tin và nhiều công trình kinh tế hoạt động ngoài khơi. Công nghệ phương tiện tự hành dưới nước vì vậy không chỉ có ứng dụng quân sự. Các nền tảng tương tự có thể phục vụ khảo sát đáy biển, kiểm tra công trình, nghiên cứu hải dương, tìm kiếm cứu nạn và giám sát hạ tầng.
Bài học công nghệ từ AUKUS nằm ở khả năng kết nối nhiều loại phương tiện thành một hệ thống chung. Một robot khảo sát tốt vẫn chỉ giải quyết một phần bài toán. Giá trị lớn hơn xuất hiện khi dữ liệu từ robot, tàu mặt nước, cảm biến cố định và trung tâm điều hành có thể được kết nối, phân tích và chuyển thành cảnh báo.
Với doanh nghiệp công nghệ Việt Nam, đây có thể là lĩnh vực cần theo dõi ở các mảng cảm biến dưới nước, trí tuệ nhân tạo xử lý dữ liệu, điều khiển tự động, bản đồ đáy biển và truyền thông trong môi trường biển. Tuy nhiên, việc phát triển hoặc ứng dụng các công nghệ này đòi hỏi năng lực nghiên cứu dài hạn, tiêu chuẩn kỹ thuật chung và môi trường thử nghiệm thực tế.
RIMPAC 2026 cho thấy cuộc cạnh tranh công nghệ hàng hải đang dịch chuyển sâu xuống dưới mặt biển. Robot không còn được thử nghiệm chỉ để chứng minh chúng có thể tự di chuyển. Bài toán mới là làm sao để nhiều robot, cảm biến và lực lượng của các quốc gia khác nhau cùng nhìn thấy một môi trường, trao đổi được dữ liệu và phối hợp hành động.
Đó cũng là lý do các thử nghiệm dưới biển của AUKUS tại Hawaii có ý nghĩa vượt ra ngoài một cuộc trình diễn công nghệ.
| RIMPAC 2026 lớn đến đâu? RIMPAC bắt đầu từ năm 1971 và năm 2026 là lần tổ chức thứ 30. Cuộc tập trận diễn ra từ ngày 24/6 đến 31/7 tại Hawaii và vùng biển lân cận. Hải quân Mỹ công bố khi khai mạc rằng khoảng 30.000 quân nhân, hơn 30 tàu mặt nước, 5 tàu ngầm và hơn 206 máy bay của 30 quốc gia tham gia. |
