Số lượng du học sinh của Việt Nam đứng đầu khu vực Đông Nam Á. Nguồn: Unesco.
Sau thời gian du học và làm việc ở nước ngoài, nhiều tài năng công nghệ quay về Việt Nam, mang theo một làn gió mới cho hệ sinh thái khởi nghiệp đang phát triển nhanh chóng.
Nhiều quốc gia đang hướng tới việc phát triển một Thung lũng Silicon bản địa và Việt Nam cũng không phải là ngoại lệ. Theo Nikkei Asia, "rất nhiều nhân tài công nghệ Việt đang trở về quê hương, thúc đẩy chuỗi cung ứng điện tử và nền kinh tế kỹ thuật số đang phát triển nhanh chóng".
Việt Nam đã nằm trong top 10 quốc gia gửi sinh viên ra nước ngoài hàng đầu tại Mỹ trong hơn một thập kỷ qua. Theo dữ liệu năm 2022, Việt Nam xếp thứ 5 về số lượng sinh viên theo học tại Mỹ. Các trường đại học ở Phần Lan và Hàn Quốc cũng đánh giá cao Việt Nam là quốc gia chiếm tỷ lệ lớn nhất về số lượng sinh viên.
Từ năm 2003, Quốc hội Mỹ đã xây dựng Quỹ Giáo dục Việt Nam (VEF) nhằm thu hút sinh viên. Theo Tú Ngô, một nhà đầu tư và học giả của VEF, quỹ này là minh chứng rõ ràng cho thành công của các chương trình du học khi các cựu sinh viên đã trưởng thành và đóng góp vào nền kinh tế Việt Nam. Nhiều startup nổi tiếng như nhà cung cấp máy học Palexy đã được thành lập bởi các du học sinh Việt.
Theo Nikkei Asia, "ngày càng có nhiều sinh viên tốt nghiệp chọn về và định cư ở Việt Nam. Khi nền kinh tế này đạt tốc độ tăng trưởng hàng đầu thế giới, thu hút các công ty như LG và Alibaba, tình trạng chảy máu chất xám cũng đã giảm mạnh".
Theo một nghiên cứu của Google, Temasek và Bain, Việt Nam dự kiến sẽ chứng kiến sự gia tăng lớn nhất khu vực Đông Nam Á về quy mô nền kinh tế Internet vào năm 2025. Các giao dịch đầu tư mạo hiểm từ 2025 đến 2030 dự kiến sẽ tăng trưởng vượt bậc.
Bloomberg đã cho biết Việt Nam đang trở thành trung tâm công nghệ mới của Đông Nam Á khi số lượng startup và thương vụ đầu tư tăng mạnh. Theo báo cáo của KPMG International và HSBC Holdings, số lượng công ty khởi nghiệp ở Việt Nam đã tăng gấp đôi từ đầu 2021 đến giữa 2022. Nhiều nhà đầu tư lớn của thế giới như Sequoia Capital, Warburg Pincus LLC và Alibaba đang đầu tư vào các startup triển vọng ở Việt Nam.
Chúng tôi chia sẻ thông tin về một trường hợp điển hình như sau, trước khi quay về Việt Nam, tiến sĩ Tuấn Cao đã là kỹ sư cao cấp tại Google AI và sau đó thành lập Genetica - một công ty xét nghiệm gene ứng dụng AI tại Mỹ. Ông chia sẻ, "năm 2017 khi quyết định rời đi, tất cả gợi ý đều chỉ dẫn về Singapore, nơi vô cùng cởi mở về công nghệ mới, được chính phủ hỗ trợ và dễ kết nối khách hàng tiềm năng... Nhưng cuối cùng, nhìn bức tranh lớn hơn của thị trường, tôi quyết định quay về Việt Nam" để khởi nghiệp.
Tiến sĩ Cao Anh Tuấn - CEO Genetica (ảnh trái). Nguồn: Genetica.
Sau nhiều năm, TS Cao Anh Tuấn vẫn cho rằng đó là quyết định may mắn và thay đổi hoàn toàn cuộc đời anh. "Mọi người đều nói về Việt Nam khó phát triển nhưng tôi lại thấy ở đây có rất nhiều cơ hội", anh nói. Đầu tiên là sự hỗ trợ của Chính phủ cho các lĩnh vực công nghệ mới, các bệnh viện, các trường đại học, đồng nghiệp trong cùng lĩnh vực, các công ty công nghệ. Tiếp đến là thị trường Việt Nam và khu vực đang rất mở và tiềm năng. "Công nghệ dù tốt đến mấy nhưng không có thị trường cũng có thể phải đóng cửa, thị trường quyết định tất cả. Genetica giải mã gene cho người châu Á vì vậy quay về Việt Nam không có gì lạ", anh cho hay.
Ông Nguyễn Quốc Huy, nhà phát triển ứng dụng ghi chú CollaNote và được Apple vinh danh là nhà sáng tạo nổi bật đưa sản phẩm Việt ra nước ngoài, cũng quyết định quay về Đà Nẵng để khởi nghiệp sau thời gian du học tại Đức.
"Khi dự án đủ lớn và có những nguồn thu đầu tiên, tôi nghĩ đã đến lúc thành lập một đội ngũ bài bản để chinh phục mục tiêu lớn hơn. Nơi đầu tiên tôi nghĩ tới là Việt Nam khi mơ về giấc mơ toàn cầu", Huy kể. Theo anh, ứng dụng được phát triển tại Đức, thị trường khách hàng lớn nhất là đến từ Mỹ, Trung Quốc, Ả Rập, Đức, Hàn Quốc nhưng đội ngũ vận hành nếu đặt ở Việt Nam sẽ có nhiều lợi thế về tối ưu vận hành trong khi chất lượng và kỹ năng của thế hệ trẻ không hề thua kém.
Tuy nhiên, ở một khía cạnh khác, các nhà phân tích cho rằng hiệu suất của lao động Việt Nam vẫn chưa theo kịp tiềm năng phát triển của đất nước.
Các đối tác cung ứng của Apple cho biết họ không thể tìm đủ kỹ sư tại Việt Nam khi mở rộng họat động sản xuất. Dù đã xuất hiện các kỳ lân công nghệ, Việt Nam vẫn đang tìm kiếm một công ty khởi nghiệp có thể thực sự đưa thương hiệu quốc gia ra thế giới như Gojeck của Indonesia hay Shopee của Singapore.
"Các nhà đầu tư thường nói Việt Nam có nhiều tiềm năng, nhưng thách thức nằm ở việc tìm kiếm những người sáng lập và đối tác có thể tin tưởng để xây dựng doanh nghiệp có tiêu chuẩn quản trị và liêm chính", Tú Ngô nói với Nikkei Asia. Tuy nhiên, cô cho rằng những thế hệ du học sinh quay về quê hương khởi nghiệp sẽ là cầu nối quan trọng để đưa mọi thứ tiến lên phía trước, giúp định hình lại nhận thức về các doanh nghiệp Việt.
