 |
| Chia sẻ link tin giả hay tác phẩm “chùa” trên mạng có thể bị phạt đến 50 triệu đồng. |
Theo Nghị định số 174/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin, nhiều hành vi vốn đang diễn ra phổ biến trên không gian mạng như chia sẻ bài viết chưa kiểm chứng, reup video, đăng lại bài báo hay phát tán nội dung không có sự đồng ý của chủ sở hữu quyền tác giả sẽ bị xử phạt với mức tiền lên tới hàng chục triệu đồng.
Đây được xem là một trong những thay đổi đáng chú ý nhất của nghị định mới về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực công nghệ thông tin, viễn thông và giao dịch điện tử, bởi phạm vi tác động không chỉ dừng ở doanh nghiệp hay nền tảng số mà đi trực tiếp vào hành vi thường nhật của hàng triệu người dùng mạng xã hội.
Trong nhiều năm, phần lớn người dùng Internet có tâm lý cho rằng trách nhiệm pháp lý chủ yếu thuộc về người “đăng đầu tiên”. Việc bấm chia sẻ lại một bài viết, dẫn link hoặc đăng lại video thường được xem là hành vi trung gian, ít có khả năng bị xử lý.
Tuy nhiên, Nghị định 174 đã mở rộng phạm vi chế tài đối với cả hành vi cung cấp, chia sẻ hoặc dẫn đường dẫn đến thông tin sai sự thật, thông tin giả mạo hoặc nội dung gây nhầm lẫn trên môi trường mạng. Cụ thể, Điều 95 của nghị định quy định rõ hành vi chia sẻ đường dẫn đến thông tin giả mạo, sai sự thật, xuyên tạc, vu khống hoặc gây nhầm lẫn có thể bị xử phạt hành chính với mức tiền lên tới 50 triệu đồng tùy tính chất, mức độ vi phạm.
Đáng chú ý, điều khoản này không chỉ nhắm tới người trực tiếp tạo ra nội dung mà còn áp dụng với hành vi “cung cấp, chia sẻ” hoặc “dẫn đường dẫn” tới nội dung vi phạm. Điều đó đồng nghĩa với việc người dùng mạng xã hội chỉ cần repost, dẫn link hoặc phát tán lại thông tin sai sự thật cũng có thể trở thành đối tượng bị xử lý nếu gây hậu quả hoặc làm lan rộng nội dung vi phạm.
Nghị định cũng bổ sung chế tài liên quan đến hành vi cung cấp, truyền đưa tác phẩm báo chí, văn học, nghệ thuật hoặc xuất bản phẩm mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ. Đây là điểm mới có tác động trực tiếp tới tình trạng reup video TikTok, copy bài báo lên fanpage, chia sẻ phim, nhạc hoặc ebook lậu vốn diễn ra phổ biến nhiều năm qua trên Internet Việt Nam.
Theo quy định tại Điều 95, hành vi cung cấp hoặc chia sẻ các tác phẩm này mà chưa được phép của chủ sở hữu quyền tác giả cũng thuộc diện xử phạt hành chính. Đây là vấn đề sát sườn với hàng chục triệu người dùng mạng xã hội, đặc biệt trong bối cảnh thói quen “thấy hay thì đăng lại” đang trở nên rất phổ biến.
Điểm thay đổi lớn trong cách tiếp cận quản lý lần này nằm ở việc cơ quan quản lý không còn nhìn nhận tin giả chỉ dưới góc độ người tạo nội dung. Trong môi trường mạng xã hội, khả năng lan truyền mới là yếu tố quyết định mức độ ảnh hưởng của thông tin.
Một bài viết sai sự thật đôi khi chỉ có vài chục lượt xem ban đầu nhưng có thể nhanh chóng tiếp cận hàng triệu người thông qua hoạt động chia sẻ, dẫn link hoặc đăng lại trên nhiều nền tảng khác nhau. Nói cách khác, người chia sẻ cũng trở thành một mắt xích trong quá trình khuếch đại thông tin.
Tinh thần này cũng được phản ánh trong Điều 94 của Nghị định 174 khi quy định trách nhiệm đối với tổ chức thiết lập mạng xã hội trong nước. Theo đó, các nền tảng có trách nhiệm ngăn chặn, gỡ bỏ thông tin vi phạm, khóa tài khoản hoặc kênh nội dung theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền. Nếu không thực hiện, tổ chức vi phạm có thể bị phạt từ 30 triệu đến 50 triệu đồng.
Cách tiếp cận này cho thấy nghị định đang mở rộng trách nhiệm từ người tạo nội dung sang toàn bộ hệ sinh thái lan truyền thông tin, bao gồm người dùng, nền tảng lưu trữ và đơn vị trung gian phát tán nội dung.
Đặc biệt với các nội dung vi phạm bản quyền, việc chia sẻ link hiện không còn được xem là hành vi “vô hại” như trước đây, bởi chỉ cần một đường dẫn được lan truyền rộng rãi cũng có thể gây thiệt hại lớn cho chủ sở hữu nội dung số. Một bộ phim, chương trình truyền hình hay bài viết có thể bị sao chép và phát tán trên hàng chục nền tảng chỉ sau vài giờ nếu liên tục được người dùng chia sẻ lại.
 |
| Nghị định số 174/2026/NĐ-CP phản ánh sự chuyển dịch trong tư duy quản lý Internet tại Việt Nam, từ mô hình “tự do chia sẻ” sang mô hình “trách nhiệm số”. |
Một trong những vấn đề có thể gây tranh luận sau khi Nghị định 174 có hiệu lực là việc xác định yếu tố lỗi và mức độ nhận thức của người dùng.
Trên thực tế, không phải mọi trường hợp chia sẻ thông tin sai sự thật đều xuất phát từ động cơ cố ý. Nhiều người dùng có thể chia sẻ bài viết do tin tưởng nguồn đăng tải, do thiếu kỹ năng kiểm chứng hoặc đơn giản vì chạy theo xu hướng mạng xã hội.
Điều này đặt ra bài toán thực thi không đơn giản. Cơ quan chức năng sẽ xác định yếu tố “cố ý” như thế nào, mức độ lan truyền bao nhiêu thì bị xem là gây hậu quả, trường hợp chia sẻ trong nhóm kín có bị xử phạt hay không, hay việc tự nguyện gỡ bài sau khi phát hiện sai phạm có được xem là tình tiết giảm nhẹ hay không vẫn là những câu hỏi cần được làm rõ trong quá trình áp dụng thực tế.
| Một số chuyên gia pháp lý cho rằng để tránh nguy cơ áp dụng tùy nghi, việc xử lý cần đi kèm hướng dẫn cụ thể về mức độ ảnh hưởng của thông tin, phạm vi phát tán, động cơ hành vi và hậu quả thực tế gây ra. Nếu không, ranh giới giữa hành vi vi phạm và quyền tự do chia sẻ thông tin trên mạng xã hội có thể trở nên khá mong manh. |
Ngoài ra, Điều 5 của Nghị định 174 còn quy định cơ quan chức năng có quyền tạm giữ tên miền quốc gia “.vn” hoặc tên miền quốc tế cấp cho tổ chức, cá nhân tại Việt Nam trong trường hợp phát hiện hành vi cung cấp thông tin xuyên tạc, sai sự thật hoặc truyền đưa tác phẩm vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Điều này cho thấy chế tài xử lý không chỉ dừng ở tiền phạt mà còn có thể tác động trực tiếp tới hoạt động của website, fanpage hoặc hệ thống nội dung số liên quan.
Nghị định 174 cũng phản ánh xu hướng siết chặt quản lý bản quyền số trong bối cảnh kinh tế sáng tạo và nội dung số đang phát triển mạnh.
Trong nhiều năm, môi trường Internet tại Việt Nam tồn tại phổ biến tâm lý “thấy hay thì copy”, “share giúp không sao” hoặc “đăng lại cho nhiều người xem”. Từ bài báo, video, hình ảnh cho tới ebook, phim hoặc chương trình truyền hình, rất nhiều nội dung được phát tán lại mà gần như không có sự cho phép của chủ sở hữu.
Điều này khiến tình trạng xâm phạm bản quyền trên không gian mạng kéo dài và gây thiệt hại lớn cho cơ quan báo chí, doanh nghiệp truyền thông, nhà sản xuất nội dung cũng như các nhà sáng tạo độc lập.
Đáng chú ý, Nghị định 174 không chỉ xử lý người dùng cá nhân mà còn hình thành cơ chế xử phạt nhiều tầng đối với hành vi xâm phạm bản quyền trên môi trường số. Điều 94 quy định mức phạt từ 50 triệu đến 80 triệu đồng đối với nền tảng mạng xã hội lưu trữ hoặc truyền đưa tác phẩm vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Trong khi đó, Điều 90 quy định mức phạt từ 100 triệu đến 140 triệu đồng với hành vi xâm phạm quyền chủ sở hữu cơ sở dữ liệu khi tái sản xuất, phân phối hoặc quảng bá nội dung hợp thành cơ sở dữ liệu.
Nhìn từ góc độ chính sách, đây là dấu hiệu cho thấy bản quyền số đang dần được nhìn nhận như một phần quan trọng của nền kinh tế số, thay vì chỉ là tranh chấp dân sự đơn lẻ như trước đây.
Sâu xa hơn, Nghị định 174 phản ánh sự chuyển dịch trong tư duy quản lý Internet tại Việt Nam, từ mô hình “tự do chia sẻ” sang mô hình “trách nhiệm số”.
Trong mô hình này, người dùng không còn được xem đơn thuần là người tiếp nhận thông tin mà trở thành chủ thể có trách nhiệm đối với nội dung mình đăng tải, chia sẻ hoặc khuếch tán. Điều đó đồng nghĩa với việc các kỹ năng từng được xem là không quá cần thiết như kiểm chứng nguồn tin, xác minh nội dung, nhận diện tin giả hay tôn trọng bản quyền số sẽ dần trở thành yêu cầu bắt buộc đối với công dân số trong tương lai.
Dù còn nhiều tranh luận về ranh giới thực thi và nguy cơ áp dụng quá rộng, Nghị định 174 cho thấy một thực tế ngày càng rõ ràng, thời kỳ “share vô thức” trên Internet có thể đang dần khép lại. Khi ranh giới giữa người tiếp nhận và người phát tán thông tin ngày càng mờ đi, trách nhiệm pháp lý trên không gian mạng cũng đang được tái định nghĩa.
