PGS.TS Nguyễn Phi Lê - Ảnh: NVCC.
Năm 2000, cái tên Nguyễn Phi Lê đã gây chú ý khi trở thành một trong 11 nữ sinh Việt Nam đoạt huy chương trong lịch sử các kỳ thi Olympic Toán học Quốc tế (IMO). Tốt nghiệp THPT chuyên Lam Sơn (Thanh Hóa), cô được nhận vào chương trình tài năng ngành điện tử viễn thông của Đại học Bách khoa Hà Nội.
Bước ngoặt đến khi cô nhận được học bổng của Chính phủ Nhật Bản. Tại Đại học Tokyo, Phi Lê tiếp tục khẳng định năng lực với tấm bằng cử nhân xuất sắc (2007) và thạc sĩ (2010). Năm 2019, cô nhận bằng tiến sĩ từ Viện Tin học Quốc gia Nhật Bản sau khi được vinh danh là sinh viên xuất sắc nhất viện năm 2018.
"Ở Nhật tôi có thể như hạt cát, nếu tôi không làm thì có thể có người khác làm được. Những việc mình có thể làm được cho sinh viên của mình ở Việt Nam có lẽ là sẽ có ý nghĩa hơn", cô Phi Lê chia sẻ về quyết định từ chối vị trí giảng viên tại Nhật Bản để trở về Việt Nam.
Hiện tại, với vai trò điều hành Viện Nghiên cứu và Ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI4LIFE) và giảng viên khoa Khoa học Máy tính tại Đại học Bách khoa Hà Nội, cô đang nỗ lực xây dựng một môi trường nghiên cứu chất lượng cao cho sinh viên Việt Nam.
"Nhóm nghiên cứu của tôi thường rất ít nữ, mỗi năm chỉ có khoảng 1-2 sinh viên tham gia. Tuy nhiên sự "hiếm" này không có gì để chú tâm bởi trong nghiên cứu khoa học không có định kiến về giới. Lớp đại học ở Nhật của tôi cả khoa Điện, Điện tử và Công nghệ thông tin có tổng 200 người chỉ có 2 nữ là tôi và một bạn nữ người Nhật. Tuy nhiên tôi chưa bao giờ suy nghĩ vì là con gái nên phải được ưu tiên hay gặp hạn chế nào so với nam giới. Ở môi trường này không ai phải nhường ai, tất cả đều bình đẳng và chỉ dựa trên năng lực. Những đặc điểm về giới thì mỗi người phải chấp nhận".
PGS.TS NGUYỄN PHI LÊ
Không chỉ dừng lại ở việc giảng dạy, PGS.TS Nguyễn Phi Lê còn kết nối các giáo sư, nhà nghiên cứu người Việt trên thế giới để cùng tham gia hướng dẫn sinh viên. Mỗi sinh viên trong nhóm nghiên cứu của cô đều được làm việc với ít nhất một giáo sư ở nước ngoài.
Dù đôi khi phải trích từ nguồn lương cá nhân để hỗ trợ sinh viên nghiên cứu, hay phải chấp nhận việc các em rời đi khi đã thành thạo để học hỏi thêm, cô vẫn kiên trì với con đường đã chọn. "Khoảng 4-5 năm nữa, hy vọng sẽ có những lứa sinh viên đầu tiên học tập ở nước ngoài trở về, nếu có sinh viên nào làm việc tiếp cùng cô thì đây là một điều quá hạnh phúc", cô tâm sự.
Câu chuyện của PGS.TS Nguyễn Phi Lê không chỉ là hành trình thành công của một nhà khoa học tài năng, mà còn là minh chứng cho việc "chọn nơi nhiều người cần mình hơn". Với những đóng góp không mệt mỏi cho sự phát triển của ngành AI Việt Nam, cô xứng đáng là tấm gương sáng cho thế hệ trẻ noi theo.
Những vị trí quan trọng đẩy mạnh phát triển AI tại Việt Nam
Cô Phi Lê đang là trưởng một nhóm nghiên cứu gồm hơn 30 sinh viên, thạc sĩ và nghiên cứu sinh tài năng tại Đại học Bách khoa Hà Nội.
Nhóm nghiên cứu của cô đã có hơn 120 công bố tại nhiều tạp chí và hội thảo uy tín, bao gồm Neurips, ICML, EMNLP, ECML, IPDPS, ComNet, Comcom, JNCA, IEEE Sensors, ACM TOSN. Cô Phi Lê cũng đã giành nhiều giải thưởng bài báo xuất sắc tại các hội thảo uy tín, bao gồm ISSNIP'14, SoICT'15 và ICT-DM'19, CCGrid 2023 và CANDAR 2023.
Tháng 3-2021, cô Phi Lê được bổ nhiệm vị trí giám đốc của Trung tâm nghiên cứu quốc tế về trí tuệ nhân tạo (BKAI), đến tháng 10-2024 được giao nhiệm vụ điều hành Viện Nghiên cứu và Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI4LIFE).
Viện Nghiên cứu và Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI4LIFE) có sứ mạng nghiên cứu về AI và đưa những kết quả nghiên cứu vào ứng dụng trong thực tế, phối hợp với các doanh nghiệp và các cơ quan nhà nước giải quyết các bài toán thực tiễn. Ngoài ra, viện có sứ mạng tham gia đào tạo sau đại học, mở rộng hợp tác với các đơn vị trên thế giới để đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng AI liên ngành tại Đại học Bách khoa Hà Nội.
