Sổ hộ khẩu điện tử phát huy hiệu quả khi "khai tử" Sổ hộ khẩu giấy

Sổ hộ khẩu điện tử phát huy hiệu quả khi "khai tử" Sổ hộ khẩu giấy

Theo quy định của Luật cư trú năm 2020, từ sau ngày 31-12-2022, sổ hộ khẩu giấy, sổ tạm trú giấy sẽ hết hiệu lực. Cùng tìm hiểu về luật này, chúng ta nhận thấy sổ hộ khẩu giấy sẽ không còn giá trị sử dụng như một tài liệu xác nhận về cư trú, chứ luật không nói bỏ luôn khái niệm hộ khẩu. 

Như vậy, khái niệm hộ khẩu vẫn còn đó, thể hiện qua hai chức năng cơ bản: xác định nơi cư trú của một công dân đồng thời xác định mối quan hệ gia đình giữa những người cùng nơi cư trú.

Chính vì vậy, câu chuyện sổ hộ khẩu vẫn còn dai dẳng trên các phương tiện thông tin đại chúng mặc dù Chính phủ nhiều lần nhấn mạnh các bộ, ngành, địa phương chỉ đạo khi giải quyết thủ tục hành chính, tuyệt đối không yêu cầu người dân xuất trình giấy xác nhận cư trú.

Sổ hộ khẩu bằng giấy được bãi bỏ từ đầu năm 2023 sẽ được thay thế bằng nhiều phương cách như sử dụng thẻ căn cước công dân, sử dụng thiết bị đọc chip trên thẻ căn cước công dân, tra cứu thông tin cá nhân trực tuyến trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, sử dụng ứng dụng VNeID… Tuy nhiên, hầu hết các phương cách này chỉ giúp xác định nơi cư trú của công dân chứ không giúp xác định mối quan hệ gia đình giữa các công dân với nhau.

Trong khi đó, trong các giao dịch dân sự hiện nay, các bên liên quan vẫn rất cần có một tài liệu, một cuốn sổ, một ứng dụng nào đó giúp xác định mối quan hệ vợ chồng, cha mẹ con cái… như mua bán nhà đất, đăng ký định mức điện nước, vay ngân hàng, xin học đúng tuyến… Vì thế mới nảy sinh nhu cầu đi xin giấy chứng nhận cư trú vì trong mẫu giấy này có hai mục giúp làm được việc đó gồm họ tên chủ hộ, họ tên các thành viên trong hộ gia đình và quan hệ với chủ hộ.

Thiết nghĩ thay cho cuốn sổ hộ khẩu bằng giấy, cần thực hiện một loại sổ hộ khẩu điện tử mà công dân có thể truy cập dễ dàng để sử dụng khi cần. Nói cách khác, thẻ căn cước công dân nhằm phục vụ mục đích xác định nhân thân và nơi cư trú của công dân, còn sổ hộ khẩu điện tử nhằm xác định mối quan hệ giữa các công dân có liên quan với nhau.

Những vấn đề còn lại chỉ là các giải pháp công nghệ giúp thực hiện ý tưởng nói trên và đây chính là nơi cần có sự góp ý của người dân sao cho việc thực hiện sổ hộ khẩu điện tử là thuận tiện nhất. Khả thi nhất là cải tiến cách người dân tra cứu, khai thác thông tin cá nhân trực tuyến trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, hiện nay chỉ mới hiển thị 8 mục thông tin cơ bản gồm (1) họ, chữ đệm và tên khai sinh; (2) ngày, tháng, năm sinh; (3) giới tính; (4) nơi đăng ký khai sinh; (5) quê quán; (6) nơi thường trú; (7) số định danh cá nhân; (8) số chứng minh nhân dân.

Nay chỉ cần bổ sung thêm các mục như quan hệ với chủ hộ, họ tên vợ hoặc chồng, họ tên cha mẹ… là đủ để làm thành một dạng hộ khẩu điện tử. Với khả năng truy cập và xuất trình thông tin này trong tay, người dân sẽ không cần phải đi xin giấy xác nhận cư trú và các bên thứ ba cũng không cần yêu cầu thêm các loại giấy tờ nào khác.

Tra cứu Cơ sở dữ liệu quốc gia là một trong bảy phương thức thay sổ hộ khẩu nên không cần ban hành thêm văn bản pháp luật nào nữa, cũng không cần làm thêm một ứng dụng nào khác mà chỉ bổ sung các trường thông tin đã có sẵn trong cơ sở dữ liệu. Ngoài ra nếu làm sao cho người dân, khi truy cập để tra cứu thông tin cá nhân như hướng dẫn sẽ thấy hiển thị thông tin đầy đủ như trong giấy xác nhận cư trú cũng sẽ giúp đơn giản hóa quy trình cấp giấy này khi cần.