Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ khiến các tỷ phú công nghệ thất thế

Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ khiến các tỷ phú công nghệ thất thế. Ảnh minh họa: Getty.

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ ngày 3/11/2026 đã tạo ra bước ngoặt trên chính trường Washington khi đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện, chấm dứt thế đa số của đảng Cộng hòa tại Quốc hội. Tuy nhiên, đằng sau sự thay đổi cán cân quyền lực này còn là một diễn biến có ý nghĩa sâu rộng đối với nền kinh tế số: các tỷ phú công nghệ từng chi hàng trăm triệu USD để gây ảnh hưởng chính trị đang phải đối mặt với một Quốc hội có xu hướng tăng cường giám sát ngành trí tuệ nhân tạo (AI), hoạt động của các tập đoàn công nghệ và những dự án trung tâm dữ liệu quy mô lớn.

Theo kết quả được hãng tin AP và nhiều cơ quan truyền thông Mỹ công bố ngày 4/11, đảng Dân chủ giành thêm các ghế Thượng viện tại những bang vốn nghiêng về đảng Cộng hòa, đồng thời mở rộng ảnh hưởng tại Hạ viện. Trong số đó, Texas trở thành tâm điểm khi James Talarico đánh bại Ken Paxton trong cuộc đua vào Thượng viện, còn Gina Hinojosa vượt qua Thống đốc đương nhiệm Greg Abbott, khép lại nhiều thập kỷ đảng Cộng hòa thống trị các vị trí lãnh đạo cấp bang.

Nhìn từ góc độ kinh tế và công nghệ, kết quả bầu cử cho thấy những cam kết thúc đẩy tăng trưởng, thu hút đầu tư và phát triển AI chưa đủ để thuyết phục cử tri nếu các dự án công nghệ khiến cộng đồng lo ngại về giá điện, tài nguyên nước, việc làm và khả năng chi trả trong đời sống hằng ngày. Năm diễn biến dưới đây phản ánh rõ sự thay đổi đó, đồng thời đặt ra câu hỏi về cách các doanh nghiệp công nghệ phải điều chỉnh chiến lược trong giai đoạn tiếp theo.

Các tỷ phú công nghệ chi tiền kỷ lục nhưng không đạt mục tiêu chính trị

Một trong những nghịch lý lớn nhất của cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ năm 2026 là việc các nhà tài trợ giàu có, trong đó có nhiều nhân vật hàng đầu Thung lũng Silicon, đã chi những khoản tiền rất lớn để hỗ trợ các ứng cử viên thân thiện với doanh nghiệp nhưng vẫn không ngăn được thất bại của đảng Cộng hòa.

Theo phân tích của CNBC dựa trên hồ sơ của Ủy ban Bầu cử Liên bang Mỹ (FEC) được dẫn trong tài liệu nguồn, 14 trong số 20 nhóm nhà tài trợ lớn nhất nghiêng hoàn toàn hoặc gần như hoàn toàn về phía đảng Cộng hòa. Riêng các lĩnh vực tiền điện tử, trí tuệ nhân tạo và cờ bạc trực tuyến được cho là đã rót hơn 377 triệu USD vào các cuộc đua chính trị, phản ánh mức độ quan tâm ngày càng lớn của giới doanh nghiệp đối với những quyết định được đưa ra tại Washington.

Trong số các nhân vật gây chú ý, tỷ phú Elon Musk được mô tả là một trong những nhà tài trợ chính trị nổi bật nhất của chu kỳ bầu cử. Theo thông tin CNBC được cung cấp, Musk đã chi hơn 200 triệu USD trong nỗ lực hỗ trợ phe Cộng hòa tại Texas, nơi hai ứng cử viên quan trọng là Ken Paxton và Greg Abbott cuối cùng đều thất bại. Con số chi tiêu này cần được đối chiếu thêm với hồ sơ tài chính tranh cử chính thức để xác định phạm vi và cách tính.

Thất bại của các ứng cử viên được giới công nghệ hậu thuẫn không đồng nghĩa với việc toàn bộ ngành công nghệ đứng về phía đảng Cộng hòa. Reid Hoffman, đồng sáng lập LinkedIn và là nhà tài trợ của đảng Dân chủ, đã công khai hoan nghênh kết quả bầu cử, đồng thời chỉ trích ảnh hưởng chính trị của Musk. Điều này cho thấy sự phân hóa ngay trong Thung lũng Silicon, nơi các doanh nhân có thể chia sẻ lợi ích kinh tế nhưng lại theo đuổi những lựa chọn chính trị khác nhau.

Điều khiến kết quả bầu cử trở nên đáng suy ngẫm là sự thay đổi trong cách cử tri nhìn nhận mối quan hệ giữa tiền bạc và quyền lực. Khi nhiều gia đình vẫn chịu áp lực chi phí sinh hoạt, việc các tỷ phú bỏ ra những khoản tiền khổng lồ để tác động đến bầu cử có thể làm gia tăng cảm giác rằng chính sách công đang chịu ảnh hưởng quá lớn từ lợi ích của một nhóm nhỏ.

Tại Texas, James Talarico đã khai thác trực tiếp tâm lý này khi chỉ trích sự can dự của các nhà tài trợ giàu có vào cuộc đua Thượng viện. Thông điệp tranh cử của ông nhấn mạnh sự đối lập giữa quyền lợi của người dân bình thường và ảnh hưởng của những nhóm có tiềm lực tài chính lớn, qua đó biến vấn đề tài trợ chính trị thành một nội dung gắn với đời sống kinh tế.

Từ góc độ quản trị doanh nghiệp, kết quả bầu cử có thể khiến các tập đoàn công nghệ phải đánh giá lại hiệu quả của chiến lược vận động hành lang và tài trợ chính trị. Việc xây dựng quan hệ với những nhân vật có quyền lực vẫn giữ vai trò quan trọng, nhưng sự phụ thuộc quá lớn vào một phe chính trị có thể trở thành rủi ro khi cán cân quyền lực thay đổi.

Quốc hội đổi màu, ngành AI đối mặt nguy cơ bị giám sát chặt hơn

Nếu thất bại của các nhà tài trợ công nghệ phản ánh giới hạn của ảnh hưởng tài chính, việc đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Quốc hội lại có khả năng tạo ra những thay đổi thực chất đối với môi trường pháp lý mà các doanh nghiệp công nghệ Mỹ đang hoạt động.

Theo cơ chế chính trị Mỹ, các ủy ban của Quốc hội có quyền tổ chức điều trần, yêu cầu cung cấp tài liệu và thực hiện hoạt động giám sát trong phạm vi thẩm quyền. Khi đảng Dân chủ nắm quyền lãnh đạo các ủy ban, họ có điều kiện thúc đẩy những cuộc điều tra liên quan đến hoạt động của chính quyền, các tập đoàn lớn và những lĩnh vực đang gây tranh cãi.

Hạ nghị sĩ Greg Casar, Chủ tịch Nhóm nghị sĩ tiến bộ tại Quốc hội, đã kêu gọi đưa các giám đốc điều hành AI ra điều trần dưới lời thề, đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm bảo vệ việc làm và quyền lợi của người dân trước ảnh hưởng ngày càng lớn của các tỷ phú công nghệ. Trong khi đó, Hạ nghị sĩ Robert Garcia, người được dự đoán sẽ giữ vai trò lãnh đạo ủy ban giám sát của Hạ viện, cũng phát tín hiệu về khả năng gia tăng sức ép điều tra.

Những tuyên bố này cho thấy cuộc tranh luận về AI tại Mỹ đang mở rộng khỏi các vấn đề kỹ thuật truyền thống như độ chính xác của thuật toán, quyền riêng tư dữ liệu hay an toàn hệ thống. Ngày càng nhiều nhà lập pháp đặt câu hỏi về tác động kinh tế của AI, từ nguy cơ thay thế lao động, tập trung quyền lực thị trường đến chi phí hạ tầng mà các cộng đồng phải gánh chịu.

Đối với những tập đoàn đang đầu tư hàng chục tỷ USD vào hệ thống tính toán phục vụ AI, thay đổi chính trị có thể kéo theo chi phí tuân thủ lớn hơn. Các doanh nghiệp có thể phải giải trình chi tiết hơn về nguồn điện, lượng nước sử dụng, tác động môi trường, chính sách sử dụng dữ liệu và những cam kết tạo việc làm tại địa phương.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa việc Quốc hội tăng cường giám sát với khả năng ban hành các quy định mới. Đảng Dân chủ kiểm soát lưỡng viện không đồng nghĩa mọi đề xuất quản lý AI đều có thể trở thành luật, bởi quy trình lập pháp Mỹ còn chịu tác động từ quyền phủ quyết của tổng thống, các quy tắc biểu quyết tại Thượng viện và sự khác biệt quan điểm giữa các nhóm nghị sĩ.

Trong ngắn hạn, hoạt động điều trần và điều tra có thể tạo sức ép nhanh hơn việc sửa đổi luật. Về dài hạn, nếu hai đảng tìm được tiếng nói chung trong những vấn đề như bảo vệ người tiêu dùng, an ninh dữ liệu và cạnh tranh thị trường, môi trường quản lý AI tại Mỹ có thể chuyển sang giai đoạn chặt chẽ hơn.

Trong số những diễn biến đáng quan tâm nhất đối với ngành công nghệ, chiến thắng của Gina Hinojosa tại Texas có thể mang lại ảnh hưởng trực tiếp đến cách bang này quản lý các dự án trung tâm dữ liệu.

Texas vốn được xem là địa điểm hấp dẫn đối với những nhà phát triển hạ tầng số nhờ quỹ đất lớn, nguồn năng lượng đa dạng và môi trường đầu tư tương đối thuận lợi. Theo báo cáo thị trường trung tâm dữ liệu Bắc Mỹ của JLL được tài liệu nguồn dẫn lại, Texas được dự báo có khả năng vượt Virginia để trở thành thị trường trung tâm dữ liệu lớn nhất thế giới vào năm 2030.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của các cơ sở phục vụ AI đang làm nảy sinh những mâu thuẫn về phân bổ nguồn lực. Một trung tâm dữ liệu quy mô lớn có thể tiêu thụ lượng điện tương đương nhu cầu của một khu dân cư lớn, trong khi hệ thống làm mát cũng có thể sử dụng nhiều nước tùy thuộc công nghệ và điều kiện vận hành. Khi nhiều dự án cùng tập trung tại một khu vực, chính quyền địa phương phải giải quyết đồng thời các yêu cầu về nâng cấp lưới điện, cấp nước, sử dụng đất và bảo vệ môi trường.

Trong chiến dịch tranh cử, bà Hinojosa đã chỉ trích cách chính quyền Greg Abbott thúc đẩy phát triển trung tâm dữ liệu và đề xuất tạm dừng các dự án mới cho đến khi bang xây dựng được khuôn khổ quản lý chặt chẽ hơn. Chiến thắng của bà vì vậy được xem là tín hiệu cho thấy những lo ngại về hạ tầng AI đã trở thành vấn đề chính trị có sức ảnh hưởng tới lựa chọn của cử tri.

Theo số liệu khảo sát cử tri của CNBC được nêu trong tài liệu nguồn, 56% người được hỏi cho biết vấn đề trung tâm dữ liệu có ảnh hưởng quan trọng hoặc mang tính quyết định đối với lá phiếu của họ. Vấn đề này đã tác động mạnh mẽ đến các quyết định cử tri và kết quả bầu cử tại nhiều bang chiến trường.

Dù vậy, kết quả tại Texas đã được các nguồn tin địa phương xác nhận, với việc bà Hinojosa đánh bại Thống đốc đương nhiệm Abbott và ông Talarico giành chiến thắng trước Paxton.

Điều đáng quan tâm đối với các nhà đầu tư là sự thay đổi trong tiêu chí đánh giá dự án. Trước đây, chi phí đất đai, ưu đãi thuế và khả năng tiếp cận điện năng thường đóng vai trò quyết định khi lựa chọn địa điểm xây dựng trung tâm dữ liệu. Trong môi trường chính trị mới, mức độ đồng thuận của cộng đồng, khả năng chứng minh lợi ích kinh tế tại địa phương và cam kết sử dụng tài nguyên bền vững có thể trở thành những điều kiện quan trọng không kém.

Đảng Dân chủ giành chiến thắng ngoạn mục, lật ngược tình thế tại Thượng viện và Hạ viện.

Chiến lược phân chia lại khu vực bầu cử và sự lựa chọn nhân sự của ông Trump phản tác dụng

Bên cạnh tác động đối với ngành công nghệ, kết quả bầu cử còn cho thấy những giới hạn trong chiến lược chính trị mà Tổng thống Donald Trump và đảng Cộng hòa triển khai nhằm duy trì quyền kiểm soát Quốc hội.

Trước cuộc bầu cử, ông Trump đã thúc đẩy việc điều chỉnh ranh giới các khu vực bầu cử Hạ viện tại một số bang, với kỳ vọng tạo lợi thế cho các ứng cử viên Cộng hòa. Tuy nhiên, theo các kết quả được AP công bố, đảng Dân chủ vẫn giành thêm nhiều ghế tại Hạ viện, kể cả ở những địa bàn từng được xem là thuận lợi cho đối thủ.

Về nguyên tắc, việc phân chia lại khu vực bầu cử có thể tác động đến tương quan giữa các nhóm cử tri, nhưng không bảo đảm chiến thắng cho một đảng nếu tâm lý xã hội thay đổi mạnh. Khi sự bất mãn về kinh tế lan rộng hoặc tỷ lệ tham gia bỏ phiếu biến động ngoài dự kiến, những khu vực được tính toán là an toàn vẫn có thể xuất hiện kết quả bất ngờ.

Texas là ví dụ rõ ràng khi đảng Dân chủ giành được những chiến thắng mang tính lịch sử tại các vị trí lãnh đạo cấp bang, trong khi các ứng cử viên được ông Trump ủng hộ không đạt kết quả như kỳ vọng.

Một yếu tố khác là cách lựa chọn nhân sự. Trong cuộc đua Thượng viện Texas, ông Trump ủng hộ Ken Paxton thay vì Thượng nghị sĩ đương nhiệm John Cornyn, quyết định gây tranh cãi trong nội bộ đảng Cộng hòa bởi Paxton từng đối mặt với nhiều bê bối chính trị. Kết quả cuối cùng, Paxton thất bại trước James Talarico, khiến đảng Cộng hòa mất một ghế Thượng viện tại bang vốn có truyền thống ủng hộ họ.

Diễn biến này cho thấy sự trung thành với một lãnh đạo chính trị chưa chắc chuyển hóa thành lợi thế bầu cử, nhất là khi cử tri quan tâm nhiều hơn đến năng lực điều hành, uy tín cá nhân và những vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ có thể tác động tới cuộc cạnh tranh nhân sự trong nội bộ đảng Cộng hòa trước kỳ bầu cử tổng thống năm 2028.

Chi phí sinh hoạt và lo ngại tham nhũng trở thành yếu tố quyết định

Nếu phải tìm một nguyên nhân xuyên suốt lý giải làn sóng ủng hộ đảng Dân chủ, đó là sự kết hợp giữa bất mãn kinh tế và những lo ngại về ảnh hưởng của tiền bạc đối với hoạt động chính phủ.

Theo AP, kết quả bầu cử phản ánh sự không hài lòng của cử tri trước chi phí sinh hoạt cao, cuộc chiến với Iran, những tranh cãi liên quan đến tham nhũng và chính sách điều hành của chính quyền Trump. Những yếu tố này tạo ra sức ép đối với các ứng cử viên Cộng hòa, kể cả tại những bang mà đảng này từng giành chiến thắng với cách biệt lớn.

Điểm khác biệt trong chiến dịch của đảng Dân chủ năm nay là việc họ kết nối những vấn đề vốn thường được thảo luận riêng biệt thành một thông điệp chung. Giá cả hàng hóa tăng, tiền điện và nhà ở đắt đỏ được đặt cạnh những tranh cãi về lợi ích doanh nghiệp, tài trợ chính trị và khả năng các tập đoàn lớn tác động đến quyết định của chính phủ.

Theo kết quả cuộc khảo sát cử tri của CNBC, 69% người tham gia nhận định rằng các lợi ích kinh tế chủ yếu đang nghiêng về phía những người giàu có. Tỷ lệ này phản ánh mối lo ngại sâu sắc của cử tri về vấn đề bất bình đẳng kinh tế, chi phí sinh hoạt gia tăng và tình trạng tham nhũng trong xã hội.

Dù vậy, thông điệp về sự bất bình đẳng trong phân bổ lợi ích kinh tế đã được nhiều ứng cử viên Dân chủ khai thác. Trong bài phát biểu chiến thắng, James Talarico nhấn mạnh yêu cầu hạn chế ảnh hưởng của những nhà tài trợ giàu có và thay đổi một hệ thống kinh tế mà ông cho rằng đang ưu tiên nhóm có thu nhập cao nhất.

Thông điệp này có ý nghĩa đối với ngành công nghệ bởi AI thường được quảng bá như động lực thúc đẩy năng suất và tăng trưởng trong nhiều thập kỷ tới. Tuy nhiên, đối với người lao động và các hộ gia đình, triển vọng tăng trưởng dài hạn khó có thể thay thế những lợi ích cụ thể trước mắt, nhất là khi họ lo ngại công nghệ sẽ làm thay đổi thị trường việc làm trong lúc chi phí năng lượng và sinh hoạt vẫn ở mức cao.

Nếu các doanh nghiệp công nghệ tiếp tục đặt trọng tâm truyền thông vào quy mô đầu tư, năng lực tính toán và triển vọng lợi nhuận mà chưa giải thích thuyết phục về lợi ích đối với cộng đồng, khoảng cách giữa kỳ vọng của giới đầu tư và cảm nhận của người dân có thể tiếp tục mở rộng. Khi đó, những dự án AI dù có tiềm năng thương mại lớn vẫn có thể gặp trở ngại trong quá trình xin phép, triển khai và vận hành.

Từ cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ đến bài toán phát triển hạ tầng AI tại Việt Nam

Kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ năm 2026 đặt ra một vấn đề vượt ra ngoài phạm vi chính trị Washington: phát triển hạ tầng trí tuệ nhân tạo phải đi cùng khả năng bảo đảm lợi ích kinh tế và xã hội cho những cộng đồng chịu tác động trực tiếp.

Đối với Việt Nam, bài học này có ý nghĩa trong bối cảnh các doanh nghiệp viễn thông, công nghệ và nhà đầu tư đang quan tâm đến việc mở rộng trung tâm dữ liệu, dịch vụ điện toán đám mây và hạ tầng tính toán AI. Đây là những lĩnh vực có tiềm năng thúc đẩy kinh tế số, hỗ trợ chuyển đổi số doanh nghiệp và nâng cao năng lực xử lý dữ liệu trong nước, nhưng cũng đặt ra yêu cầu lớn về điện năng, kết nối viễn thông, an toàn thông tin và hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Khác với nhiều loại hình đầu tư công nghệ thông thường, trung tâm dữ liệu đòi hỏi nguồn điện ổn định liên tục, hệ thống làm mát phù hợp và khả năng dự phòng khi xảy ra sự cố. Đối với các cơ sở vận hành khối lượng tính toán AI lớn, mật độ thiết bị cao còn làm gia tăng yêu cầu về công suất điện và năng lực giải nhiệt.

Vì vậy, việc thu hút đầu tư cần được xem xét đồng thời với quy hoạch năng lượng, hạ tầng truyền tải, nguồn nước và khả năng đáp ứng của địa phương. Những lợi ích như tạo việc làm, tăng thu ngân sách hay phát triển hệ sinh thái công nghệ cần được đánh giá trên cơ sở dữ liệu cụ thể, thay vì chỉ dựa vào tổng vốn đầu tư đăng ký hoặc công suất dự kiến của dự án.

Một kinh nghiệm có thể rút ra từ tranh luận tại Texas là chính quyền và doanh nghiệp nên công khai sớm các thông tin liên quan đến nhu cầu sử dụng điện, giải pháp tiết kiệm năng lượng, phương án làm mát và lợi ích dành cho cộng đồng. Cách tiếp cận này có thể giảm nguy cơ phát sinh phản đối khi dự án bước vào giai đoạn triển khai, đồng thời giúp nhà đầu tư chủ động tính toán chi phí tuân thủ ngay từ đầu.

Ở góc độ thị trường quốc tế, sự thay đổi cán cân quyền lực tại Mỹ cũng có thể ảnh hưởng đến chiến lược đầu tư của những tập đoàn công nghệ đang mở rộng hoạt động tại châu Á. Nếu các quy định đối với trung tâm dữ liệu, AI và quản lý dữ liệu tại Mỹ trở nên nghiêm ngặt hơn, doanh nghiệp có thể đánh giá lại địa điểm đầu tư, cơ cấu chi phí và cách phân bổ nguồn lực giữa các thị trường.

Tuy nhiên, chưa có đủ cơ sở để kết luận rằng chiến thắng của đảng Dân chủ sẽ trực tiếp khiến dòng vốn trung tâm dữ liệu chuyển từ Mỹ sang Việt Nam hoặc các nước Đông Nam Á. Quyết định đầu tư còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như nhu cầu khách hàng, chất lượng hạ tầng điện, chi phí vận hành, yêu cầu pháp lý về dữ liệu và khả năng cung ứng nhân lực kỹ thuật.

Điều quan trọng hơn cả là sự thay đổi trong tư duy phát triển công nghệ. Khi AI trở thành một ngành sử dụng nguồn lực vật chất quy mô lớn, từ điện năng, nước làm mát đến đất đai và hệ thống truyền tải, các quyết định đầu tư không thể chỉ được đánh giá bằng tốc độ xử lý dữ liệu hoặc kỳ vọng lợi nhuận của doanh nghiệp.

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ năm 2026 vì thế gửi đi một tín hiệu đối với giới công nghệ toàn cầu: năng lực tài chính và ảnh hưởng chính trị có thể giúp doanh nghiệp thúc đẩy các dự án lớn, nhưng sự chấp thuận của xã hội vẫn là yếu tố quyết định khả năng phát triển bền vững. Đối với những nền kinh tế đang đẩy mạnh đầu tư vào AI như Việt Nam, xây dựng hạ tầng công nghệ gắn với lợi ích cộng đồng và năng lực đáp ứng của hệ thống năng lượng sẽ là một trong những điều kiện quan trọng để chuyển tiềm năng kinh tế số thành giá trị thực tế.