Tháng 3/2026, Bộ Công an triệt phá Xôi Lạc TV, khởi tố 30 bị can và phong tỏa hơn 300 tỷ đồng tài sản. Sang tháng 5/2026, Công điện 38/CĐ-TTg đặt toàn bộ hệ sinh thái vi phạm bản quyền số vào tầm ngắm của đợt cao điểm kéo dài đến 30/5. Doanh nghiệp dùng phần mềm crack, cá nhân vận hành kênh bán link lậu, hay các nền tảng như Rophim, Motchill đang thực sự đứng trước rủi ro pháp lý nào?
Phóng viên Tạp chí Điện tử và Ứng dụng đã có cuộc trao đổi với luật sư Diệp Năng Bình, Trưởng Văn phòng Luật sư Tinh Thông Luật (Đoàn Luật sư TP. Hồ Chí Minh), để làm rõ những câu hỏi pháp lý cốt lõi mà cả doanh nghiệp lẫn người dùng cá nhân đều cần nắm trước khi đợt kiểm tra gõ cửa.
Phóng viên: Vụ án Xôi Lạc TV với việc khởi tố nhiều bị can và phong tỏa khối tài sản lớn cho thấy điều gì về quy mô và mức độ tổ chức của hoạt động vi phạm bản quyền số hiện nay?
Luật sư Diệp Năng Bình: Vụ án Xôi Lạc TV cho thấy hoạt động vi phạm bản quyền số tại Việt Nam hiện nay đã phát triển với quy mô rất lớn, có tổ chức chặt chẽ và mang đầy đủ đặc điểm của tội phạm công nghệ cao, chứ không còn là các hành vi phát sóng lậu nhỏ lẻ, tự phát như nhiều người vẫn hình dung trước đây. Việc cơ quan điều tra khởi tố hàng chục bị can, phong tỏa hàng chục tài khoản ngân hàng và kê biên khối tài sản lên tới hàng trăm tỷ đồng cho thấy phía sau các website phát sóng lậu là cả một hệ thống vận hành chuyên nghiệp với doanh thu đặc biệt lớn.
 |
| Luật sư Diệp Năng Bình, Trưởng Văn phòng Luật sư Tinh Thông Luật, phân tích rủi ro pháp lý vi phạm bản quyền số sau vụ Xôi Lạc TV bị khởi tố năm 2026 |
Điều đáng chú ý là các đối tượng không hoạt động theo mô hình một website đơn lẻ mà xây dựng cả một mạng lưới nền tảng phát sóng trái phép trên môi trường số. Khi một tên miền bị chặn hoặc bị xử lý kỹ thuật, lập tức xuất hiện tên miền khác thay thế nhằm duy trì lưu lượng người xem và nguồn thu quảng cáo. Điều này cho thấy hoạt động vi phạm đã được tổ chức bài bản với đội ngũ kỹ thuật, quản trị hệ thống, quản lý nội dung và vận hành tài chính riêng biệt.
Về bản chất, đây là mô hình kinh doanh nội dung số trái phép có tổ chức. Các đối tượng sử dụng trái phép tín hiệu truyền hình, các chương trình thể thao có bản quyền để thu hút lượng truy cập rất lớn, sau đó khai thác doanh thu từ quảng cáo, tài trợ hoặc điều hướng người dùng sang các nền tảng cá cược, cờ bạc trực tuyến. Chính yếu tố dòng tiền khổng lồ và sự liên kết với hoạt động đánh bạc trực tuyến đã khiến tính chất vụ án trở nên nghiêm trọng hơn rất nhiều so với một vụ vi phạm bản quyền thông thường.
Dưới góc độ pháp lý, vụ án này phản ánh sự thay đổi rất rõ trong cách tiếp cận của cơ quan thực thi pháp luật đối với hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường mạng. Nếu trước đây nhiều vụ phát sóng bóng đá lậu chủ yếu bị xử lý hành chính hoặc bị xem như tranh chấp dân sự giữa chủ sở hữu bản quyền và bên vi phạm, thì hiện nay cơ quan tiến hành tố tụng đã nhìn nhận đây là hành vi có dấu hiệu tội phạm hình sự khi việc xâm phạm bản quyền được thực hiện có tổ chức, có mục đích thương mại và thu lợi bất chính đặc biệt lớn.
Căn cứ pháp lý trực tiếp là Điều 225 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017. Theo điều luật này, hành vi sao chép, truyền đạt tác phẩm hoặc bản ghi hình đến công chúng mà không được phép của chủ thể quyền, nếu thu lợi bất chính lớn hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Trường hợp có tổ chức, phạm tội nhiều lần hoặc thu lợi đặc biệt lớn thì mức phạt sẽ nặng hơn. Ngoài ra, nếu hoạt động phát sóng lậu được sử dụng để phục vụ việc tổ chức cá cược hoặc đánh bạc trực tuyến, các đối tượng còn có thể bị xử lý theo Điều 322 Bộ luật Hình sự về tội tổ chức đánh bạc.
Một điểm rất đáng chú ý khác là việc cơ quan điều tra tiến hành phong tỏa tài khoản, truy dòng tiền và kê biên tài sản với quy mô rất lớn cho thấy phương thức xử lý hiện nay không còn dừng ở việc chặn website hay xử phạt kỹ thuật, mà đã chuyển sang hướng đánh trực tiếp vào lợi ích kinh tế của đường dây vi phạm. Đây là xu hướng xử lý phổ biến đối với tội phạm công nghệ cao và tội phạm sở hữu trí tuệ trên thế giới, bởi bản chất của các hệ thống phát sóng lậu hiện nay là mô hình kinh doanh thu lợi bất hợp pháp từ nội dung số.
Ở góc độ rộng hơn, vụ án Xôi Lạc TV cũng phản ánh quyết tâm siết chặt thực thi quyền sở hữu trí tuệ của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng. Có thể thấy rõ rằng các website phát sóng lậu, phim lậu hoặc nền tảng nội dung không có bản quyền hiện nay không còn được xem là “vùng xám” khó xử lý như trước, mà đang trở thành trọng điểm đấu tranh của các cơ quan thực thi pháp luật trong giai đoạn mới.
 Xôi Lạc, Rophim, Motchill vào tầm giám sát: Chính phủ mở đợt cao điểm xử lý hệ sinh thái web lậu từ 7/5 Từ ngày 7 đến 30/5/2026, Chính phủ mở đợt cao điểm xử lý vi phạm bản quyền số, siết hoạt động web phim lậu và ... |
Phóng viên: Sau khi Công điện 38/CĐ-TTg được ban hành, các website phim lậu, nền tảng phát sóng bóng đá trái phép và doanh nghiệp sử dụng phần mềm crack đang đối mặt những rủi ro pháp lý nào?
Luật sư Diệp Năng Bình: Sau khi Công điện 38/CĐ-TTg được ban hành, có thể thấy rõ một sự thay đổi rất mạnh trong định hướng thực thi pháp luật về sở hữu trí tuệ tại Việt Nam. Nếu trước đây nhiều hành vi vi phạm bản quyền số thường chỉ bị xử lý rời rạc, chủ yếu theo hướng hành chính hoặc xử lý kỹ thuật như chặn tên miền, gỡ nội dung, thì nay Chính phủ đã đặt vấn đề này ở cấp độ đấu tranh với tội phạm công nghệ cao và yêu cầu xử lý nghiêm trên phạm vi toàn quốc. Điều đó đồng nghĩa với việc các website phim lậu, nền tảng phát sóng bóng đá trái phép và cả doanh nghiệp sử dụng phần mềm crack đang phải đối mặt với rủi ro pháp lý lớn hơn rất nhiều so với trước đây.
Đối với các website phim lậu và nền tảng phát sóng bóng đá trái phép, rủi ro lớn nhất hiện nay không còn chỉ là bị chặn truy cập hoặc bị yêu cầu gỡ nội dung, mà là nguy cơ bị xử lý hình sự. Căn cứ trực tiếp là Điều 225 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017. Theo điều luật này, hành vi sao chép, truyền đạt tác phẩm hoặc chương trình phát sóng đến công chúng mà không được phép của chủ thể quyền, thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng trở lên hoặc gây thiệt hại lớn cho chủ thể quyền, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Trường hợp phạm tội có tổ chức, thu lợi đặc biệt lớn hoặc thực hiện trên quy mô lớn thì mức phạt còn nghiêm khắc hơn.
 |
| Giao diện website RoPhim xuất hiện quảng cáo cá cược trực tuyến khi truy cập xem phim, mô hình thường xuất hiện trên nhiều nền tảng nội dung số vi phạm bản quyền hiện nay. |
Điểm đáng chú ý là Công điện 38 không chỉ yêu cầu xử lý hành vi vi phạm bản quyền đơn thuần mà còn nhấn mạnh việc điều tra, triệt phá các đường dây hoạt động trên môi trường số có doanh thu lớn và có yếu tố tổ chức. Điều này đồng nghĩa với việc các nền tảng phát sóng lậu hiện nay hoàn toàn có thể bị xem xét như mô hình tội phạm công nghệ cao nếu có hệ thống vận hành chuyên nghiệp, sử dụng nhiều tên miền, nhiều máy chủ, có doanh thu quảng cáo hoặc liên kết với hoạt động cá cược trực tuyến. Vụ án Xôi Lạc TV chính là ví dụ rất rõ cho xu hướng xử lý này.
Ngoài trách nhiệm hình sự, các website vi phạm còn đối mặt với nguy cơ bị phong tỏa tài khoản ngân hàng, kê biên tài sản, truy dòng tiền quảng cáo và xử lý thuế. Hiện nay mục tiêu không chỉ là ngăn chặn nội dung vi phạm mà còn đánh trực tiếp vào nguồn lợi nhuận của hệ thống phát sóng lậu.
Đối với doanh nghiệp sử dụng phần mềm crack hoặc phần mềm không có giấy phép hợp pháp, rủi ro pháp lý cũng tăng lên đáng kể sau công điện này. Theo Điều 28 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, sửa đổi bổ sung năm 2022, hành vi sao chép phần mềm máy tính mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả là hành vi xâm phạm quyền tác giả. Trong trường hợp doanh nghiệp cài đặt phần mềm crack để phục vụ hoạt động kinh doanh, đặc biệt sử dụng trên quy mô lớn hoặc trong môi trường doanh nghiệp, thì hành vi này không còn bị xem là sử dụng cá nhân mà có yếu tố thương mại rõ ràng.
Tùy tính chất và mức độ vi phạm, doanh nghiệp có thể đối mặt đồng thời với trách nhiệm dân sự, xử phạt hành chính và thậm chí là trách nhiệm hình sự. Theo Nghị định 131/2013/NĐ-CP về xử phạt vi phạm quyền tác giả, hành vi sử dụng phần mềm không có bản quyền có thể bị xử phạt tiền, buộc gỡ bỏ phần mềm vi phạm và buộc bồi thường thiệt hại cho chủ sở hữu quyền tác giả. Nếu hành vi có quy mô lớn, thu lợi bất chính hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng, thì còn có thể bị xem xét theo Điều 225 Bộ luật Hình sự.
Một rủi ro khác mà nhiều doanh nghiệp hiện chưa đánh giá đúng mức là nguy cơ bị thanh tra đột xuất về tuân thủ phần mềm bản quyền. Công điện 38 đã giao nhiệm vụ cụ thể cho các cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra, xử lý các vụ việc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Điều này có nghĩa là trong thời gian tới, khả năng xuất hiện các đợt thanh tra diện rộng đối với doanh nghiệp sử dụng phần mềm thiết kế, phần mềm kỹ thuật, phần mềm văn phòng hoặc hệ điều hành không có license là rất cao. Ngoài trách nhiệm pháp lý trực tiếp, doanh nghiệp vi phạm còn có thể đối mặt với rủi ro thương mại và đầu tư. Trong bối cảnh các tiêu chuẩn tuân thủ sở hữu trí tuệ ngày càng được siết chặt theo các cam kết quốc tế như CPTPP hay EVFTA, việc sử dụng phần mềm crack hoặc liên quan đến vi phạm bản quyền số có thể ảnh hưởng tới quá trình gọi vốn, hợp tác quốc tế, kiểm toán công nghệ và thẩm định pháp lý doanh nghiệp.
Có thể nói, sau Công điện 38/CĐ-TTg, môi trường thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam đã bước sang một giai đoạn khác. Những hành vi từng bị xem nhẹ hoặc tồn tại công khai trong thời gian dài như xem bóng đá lậu, vận hành website phim lậu hay sử dụng phần mềm crack trong doanh nghiệp hiện nay đang trở thành đối tượng trọng điểm của hoạt động thanh tra, điều tra và xử lý hình sự.
Phóng viên: Trong thực tế, đâu là ranh giới giữa hành vi vi phạm hành chính và hành vi có thể bị xử lý hình sự trong lĩnh vực bản quyền số?
Luật sư Diệp Năng Bình: Trong thực tế, ranh giới giữa xử phạt vi phạm hành chính và truy cứu trách nhiệm hình sự trong lĩnh vực bản quyền số nằm chủ yếu ở quy mô vi phạm, mục đích và mức độ thiệt hại gây ra. Không phải mọi hành vi sử dụng nội dung không có bản quyền đều bị xử lý hình sự. Nếu hành vi chỉ mang tính nhỏ lẻ, chưa gây thiệt hại lớn hoặc chưa thu lợi đáng kể thì thông thường sẽ bị xử phạt hành chính theo Nghị định 131/2013/NĐ-CP, với các biện pháp như phạt tiền, buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm hoặc chấm dứt hành vi vi phạm.
Tuy nhiên, khi hành vi xâm phạm bản quyền được thực hiện có tổ chức, có hệ thống và thu lợi bất chính với số tiền lớn thì bản chất pháp lý sẽ khác hoàn toàn. Điều 225 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017 quy định người có hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng trở lên, gây thiệt hại cho chủ thể quyền từ 100 triệu đồng trở lên hoặc hàng hóa vi phạm có giá trị lớn theo quy định của luật. Đó là lý do hiện nay các website phim lậu, nền tảng phát sóng bóng đá trái phép hoặc các hệ thống khai thác nội dung số có doanh thu quảng cáo lớn đang đối mặt nguy cơ bị xử lý hình sự thay vì chỉ bị xử phạt hành chính như trước đây. Vụ án Xôi Lạc TV là ví dụ rất điển hình cho xu hướng này.
 |
| Thủ tướng ra công điện quyết liệt chống vi phạm sở hữu trí tuệ |
Phóng viên: Theo luật sư, vì sao nhiều website vi phạm vẫn có thể tái xuất sau các đợt truy quét và đâu là khó khăn lớn nhất trong công tác xử lý hiện nay?
Luật sư Diệp Năng Bình: Nhìn chung, nguyên nhân khiến nhiều website phim lậu, phát sóng bóng đá trái phép hoặc nền tảng vi phạm bản quyền số vẫn có thể liên tục tái xuất sau các đợt truy quét xuất phát từ đặc thù của môi trường internet và lợi nhuận rất lớn từ hoạt động này.
Thực tế cho thấy việc vận hành các website vi phạm hiện nay không còn đơn giản như trước. Nhiều hệ thống sử dụng máy chủ đặt ở nước ngoài, liên tục thay đổi tên miền, dùng dịch vụ ẩn danh thông tin đăng ký và phân tán dữ liệu trên nhiều nền tảng khác nhau. Khi một website bị chặn, các đối tượng có thể nhanh chóng chuyển sang tên miền mới hoặc dựng lại hệ thống chỉ trong thời gian rất ngắn. Chính vì vậy, việc chặn kỹ thuật đơn thuần thường chỉ có tác dụng tạm thời.
Ngoài ra, lợi nhuận từ quảng cáo, cá cược trực tuyến và lưu lượng truy cập trên các nền tảng này là rất lớn. Đây là yếu tố khiến nhiều nhóm sẵn sàng tiếp tục vận hành dù biết rõ rủi ro pháp lý. Trong nhiều trường hợp, website vi phạm thực chất là một mô hình kinh doanh nội dung số trái phép có tổ chức, có đội ngũ kỹ thuật, quản trị và vận hành tài chính riêng.
Khó khăn lớn nhất hiện nay nằm ở tính xuyên biên giới của hành vi vi phạm. Nhiều máy chủ, nền tảng thanh toán, dịch vụ quảng cáo và chủ thể vận hành nằm ngoài lãnh thổ Việt Nam, trong khi việc thu thập chứng cứ điện tử, xác định danh tính thật và phối hợp quốc tế thường mất nhiều thời gian. Đây là thách thức rất lớn trong công tác điều tra và xử lý. Bên cạnh đó, pháp luật hiện hành dù đã có quy định xử lý hình sự tại Điều 225 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bổ sung 2017, nhưng việc chứng minh thu lợi bất chính, xác định thiệt hại thực tế hoặc truy vết dòng tiền trong môi trường số vẫn khá phức tạp. Các đối tượng thường sử dụng tài khoản trung gian, ví điện tử, quảng cáo xuyên biên giới hoặc hệ thống thanh toán ẩn danh để che giấu doanh thu.
Có thể thấy rằng, trong giai đoạn hiện nay, khó khăn không còn nằm ở việc có căn cứ pháp lý để xử lý hay không, mà nằm ở năng lực phát hiện, truy vết dữ liệu số, phối hợp quốc tế và kiểm soát dòng tiền trên không gian mạng. Đây cũng là lý do Chính phủ gần đây liên tục yêu cầu tăng cường phối hợp liên ngành và xử lý mạnh tay hơn đối với các hành vi xâm phạm bản quyền số.
 |
| Chỉ với từ khóa tìm kiếm liên quan đến “full crack”, người dùng có thể dễ dàng tiếp cận hàng loạt bài viết, video hướng dẫn cài đặt phần mềm không bản quyền trên internet. |
Phóng viên: Pháp luật Việt Nam cần bổ sung hoặc hoàn thiện những cơ chế nào để xử lý hiệu quả và bền vững tình trạng vi phạm bản quyền số trên môi trường mạng?
Luật sư Diệp Năng Bình: Vấn đề hiện nay của Việt Nam không phải là thiếu quy định về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, bởi khung pháp lý cơ bản đã tương đối đầy đủ với Luật Sở hữu trí tuệ 2005, Bộ luật Hình sự 2015, pháp luật về an ninh mạng và các nghị định xử phạt hành chính. Tuy nhiên, khó khăn lớn nằm ở cơ chế thực thi trong môi trường số, đặc biệt với các hành vi vi phạm xuyên biên giới, sử dụng công nghệ ẩn danh và dòng tiền điện tử. Hiện nay, pháp luật Việt Nam trong thời gian tới cần hoàn thiện theo ba hướng lớn.
Thứ nhất là hoàn thiện cơ chế xử lý nhanh đối với nội dung vi phạm trên môi trường mạng. Hiện nay, quá trình yêu cầu gỡ bỏ nội dung vi phạm bản quyền vẫn còn tương đối chậm và phụ thuộc nhiều vào sự phối hợp tự nguyện của nền tảng. Việt Nam cần xây dựng cơ chế thông báo và buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm trong thời hạn ngắn, tương tự mô hình của nhiều quốc gia. Đồng thời, cần quy định rõ trách nhiệm pháp lý của nền tảng trung gian nếu biết có vi phạm nhưng không xử lý hoặc cố tình hưởng lợi từ nội dung vi phạm.
Thứ hai là tăng cường cơ chế kiểm soát dòng tiền đối với các hệ thống vi phạm bản quyền số. Thực tế cho thấy các website phim lậu, phát sóng bóng đá trái phép tồn tại được vì có doanh thu rất lớn từ quảng cáo và cá cược trực tuyến. Vì vậy, nếu chỉ chặn tên miền thì hiệu quả thường không bền vững. Pháp luật cần hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa cơ quan điều tra, ngân hàng, đơn vị trung gian thanh toán và nền tảng quảng cáo để truy vết, phong tỏa và xử lý dòng tiền thu lợi bất chính. Đây là hướng tiếp cận đang được nhiều quốc gia áp dụng đối với tội phạm sở hữu trí tuệ trên môi trường số.
Thứ ba là nâng cao năng lực điều tra số và cơ chế phối hợp quốc tế. Phần lớn các hệ thống vi phạm hiện nay đều có yếu tố xuyên biên giới, sử dụng máy chủ ở nước ngoài, dịch vụ ẩn danh hoặc nền tảng quảng cáo quốc tế. Vì vậy, ngoài việc hoàn thiện pháp luật trong nước, Việt Nam cần tăng cường cơ chế tương trợ tư pháp, chia sẻ dữ liệu và phối hợp thực thi với các nền tảng công nghệ và cơ quan chức năng quốc tế. Nếu không giải quyết được yếu tố xuyên biên giới thì việc xử lý sẽ luôn mang tính đánh chặn tạm thời, rất khó triệt để.
Ngoài ra, cũng cần hoàn thiện quy định về trách nhiệm của doanh nghiệp và tổ chức trong việc sử dụng phần mềm có bản quyền. Hiện nay nhiều doanh nghiệp vẫn xem việc dùng phần mềm crack là vi phạm không nghiêm trọng, trong khi đây là hành vi xâm phạm quyền tác giả theo Điều 28 Luật Sở hữu trí tuệ. Do đó, cần tăng cường cơ chế hậu kiểm, thanh tra tuân thủ bản quyền phần mềm và nâng mức độ răn đe đối với hành vi vi phạm có tính hệ thống.
Bên cạnh giải pháp pháp lý, yếu tố quan trọng không kém là thay đổi nhận thức xã hội. Trong thời gian dài, việc xem phim lậu, xem bóng đá lậu hoặc sử dụng phần mềm crack từng bị coi là chuyện bình thường. Nếu nhận thức này không thay đổi thì dù tăng chế tài, vi phạm vẫn sẽ tiếp tục tái diễn dưới hình thức khác. Vì vậy, xử lý hiệu quả vấn đề bản quyền số cần kết hợp đồng thời giữa hoàn thiện pháp luật, tăng cường thực thi và xây dựng văn hóa tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ trong môi trường số.
Xin cảm ơn luật sư!
