Xe tải điện trở thành canh bạc xuất khẩu mới của Trung Quốc

Ảnh minh họa những chiếc xe tải sản xuất tại Trung Quốc đang chờ được chất lên tàu để xuất khẩu tại cảng Yên Đài, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc - Getty.

Xe tải điện được kỳ vọng trở thành ngành công nghiệp tỷ USD tiếp theo

Xe tải điện đang nổi lên như một trong những trụ cột tăng trưởng mới của ngành công nghiệp Trung Quốc. Sau khi chiếm lĩnh thị trường xe điện chở khách, Bắc Kinh tiếp tục đặt mục tiêu điện hóa lĩnh vực vận tải hàng hóa, đặc biệt là xe tải hạng nặng.

Một tín hiệu đáng chú ý xuất hiện khi nhà sản xuất xe tải điện Sany xác nhận đã nhận đơn hàng khoảng 880 xe tải điện từ một khách hàng nước ngoài. Đây được xem là lô hàng xuất khẩu xe tải điện lớn nhất từ trước tới nay của Trung Quốc.

Theo ông Michael Yue, Tổng giám đốc thị trường quốc tế của mảng xe tải điện Sany, kế hoạch ban đầu của nhiều quốc gia là triển khai xe tải điện trong vòng ba đến năm năm tới. Tuy nhiên, biến động giá dầu và chi phí vận tải đã khiến nhu cầu tăng nhanh hơn dự kiến.

Xu hướng này diễn ra cùng thời điểm Bộ Giao thông Vận tải Trung Quốc công bố mục tiêu đầy tham vọng. Theo đó, xe tải năng lượng mới phải chiếm 40% doanh số xe tải mới vào năm 2030. Tại các khu vực vận tải ngắn quanh Bắc Kinh, tỷ lệ xe tải điện được kỳ vọng vượt 80%.

Những con số trên cho thấy Bắc Kinh đang áp dụng chiến lược tương tự giai đoạn phát triển xe điện chở khách cách đây hơn một thập kỷ.

Công thức từng giúp Trung Quốc thống trị thị trường ô tô điện

Khi Trung Quốc đặt mục tiêu xe năng lượng mới chiếm 20% doanh số ô tô mới vào năm 2025, nhiều chuyên gia từng cho rằng đây là mục tiêu khó đạt được.

Tuy nhiên, thực tế diễn ra nhanh hơn nhiều dự báo. Đến năm 2024, hơn một nửa số ô tô chở khách mới bán ra tại Trung Quốc là xe điện hoặc xe hybrid sạc điện. Hiện nay tỷ lệ này đã vượt 60%.

Sự phát triển mạnh mẽ của ngành pin, quy mô sản xuất lớn và chuỗi cung ứng nội địa hoàn chỉnh đã giúp các doanh nghiệp Trung Quốc giảm đáng kể chi phí sản xuất.

Theo báo cáo của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), khoảng 25% xe tải bán ra tại Trung Quốc trong năm 2025 là xe tải điện. Điều này giúp doanh số toàn cầu của phân khúc tăng lên hơn 400.000 xe.

IEA cho biết lợi thế lớn nhất của xe tải điện tại Trung Quốc đến từ chi phí vận hành thấp và giá pin liên tục giảm. Trong một số trường hợp, tổng chi phí sở hữu xe tải điện trong vòng 5 năm đã tương đương xe diesel truyền thống.

Đây là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp vận tải cân nhắc chuyển đổi đội xe mà không cần phụ thuộc hoàn toàn vào các chương trình trợ giá.

Cuộc cạnh tranh mới trên thị trường vận tải toàn cầu

Dù tăng trưởng nhanh, thị trường xe tải điện toàn cầu vẫn đang ở giai đoạn đầu phát triển.

Theo IEA, bên ngoài Trung Quốc, giá xe tải điện hiện vẫn cao gấp đôi so với các mẫu xe diesel tương đương. Đây là rào cản lớn khiến tốc độ phổ cập còn chậm tại nhiều quốc gia.

Trong khi đó, các hãng xe lớn đang đẩy mạnh đầu tư vào lĩnh vực này. Tesla tiếp tục mở rộng chương trình giao xe tải Semi. Mercedes-Benz cũng tăng cường quảng bá dòng xe tải điện đường dài eActros 600.

Tuy nhiên, lợi thế lớn của các doanh nghiệp Trung Quốc nằm ở năng lực sản xuất quy mô lớn và khả năng kiểm soát chuỗi cung ứng.

Sany cho biết nhà máy tại Trường Sa có công suất lên tới 300.000 xe tải mỗi năm với phần lớn linh kiện được sản xuất trong nước. Công ty hiện hoạt động tại châu Á, châu Âu, châu Mỹ và châu Phi. Năm 2025, hơn 60% doanh thu của Sany đến từ thị trường quốc tế.

Theo Fitch Ratings, xe tải điện hiện mới chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng xuất khẩu xe tải của Trung Quốc nhưng là phân khúc tăng trưởng nhanh nhất trong năm 2025 và những tháng đầu năm 2026.

Tác động đối với ngành năng lượng và doanh nghiệp Việt Nam

Sự bùng nổ của xe tải điện không chỉ là câu chuyện của ngành ô tô mà còn liên quan trực tiếp đến lĩnh vực năng lượng, pin lưu trữ và hạ tầng sạc.

Nếu xu hướng điện hóa vận tải hàng hóa tiếp tục tăng tốc, nhu cầu về pin lithium, trạm sạc công suất lớn và hệ thống quản lý năng lượng sẽ tăng mạnh trong thập kỷ tới.

Đối với Việt Nam, đây là tín hiệu cần được theo dõi sát. Các doanh nghiệp logistics, vận tải container, khai thác cảng và khu công nghiệp có thể sớm đối mặt với áp lực chuyển đổi đội xe nhằm giảm chi phí nhiên liệu và đáp ứng yêu cầu giảm phát thải từ khách hàng quốc tế.

Trong bối cảnh xuất khẩu xanh ngày càng trở thành tiêu chuẩn mới của chuỗi cung ứng toàn cầu, xe tải điện có thể trở thành một trong những lĩnh vực cạnh tranh chiến lược tiếp theo giữa Trung Quốc, châu Âu và Mỹ.