| Cổ phiếu Novo Nordisk tăng 6% sau khi FDA phê duyệt thuốc viên GLP-1 Roche đặt mục tiêu trở thành công ty hàng đầu trong lĩnh vực điều trị béo phì Thế giới dưới tác động của thuốc giảm cân GLP-1 |
 |
| Novo Nordisk đã trải qua một năm khó khăn khi các nhà đầu tư đặt câu hỏi về khả năng của công ty trong việc chuyển hóa những bước tiến đột phá trong lĩnh vực thuốc GLP-1 thành lợi nhuận tài chính. Ảnh: Getty. |
Novo Nordisk vừa trải qua một trong những giai đoạn khó khăn nhất trong lịch sử hơn 100 năm hoạt động. Giá cổ phiếu lao dốc đã kéo theo cuộc cải tổ lãnh đạo lớn chưa từng có, phản ánh sự quay lưng của nhà đầu tư đối với mảng kinh doanh thuốc giảm cân từng được xem là “con gà đẻ trứng vàng” của hãng dược phẩm Đan Mạch.
Trên thị trường chứng khoán, niềm tin dường như đang suy giảm mạnh. Nhiều nhà đầu tư nghi ngờ khả năng Novo Nordisk có thể duy trì lợi thế cạnh tranh và chuyển hóa các đột phá khoa học trong thuốc GLP-1 thành tăng trưởng lợi nhuận bền vững, đặc biệt khi thị trường ngày càng chật chội với sự xuất hiện của nhiều đối thủ lớn.
Tuy nhiên, trong các phòng thí nghiệm và cộng đồng khoa học, câu chuyện lại rất khác.
GLP-1: Từ giảm cân đến mở rộng chỉ định điều trị
Semaglutide là hoạt chất đứng sau các thương hiệu đình đám như Ozempic và Wegovy, ban đầu được phát triển để điều trị bệnh tiểu đường, giúp kiểm soát đường huyết. Nhưng nhờ khả năng ức chế cảm giác thèm ăn và hỗ trợ giảm cân, thuốc nhanh chóng được kê đơn ngoài chỉ định và sau đó chính thức được phê duyệt cho điều trị béo phì, mang về cho Novo Nordisk hàng tỷ USD mỗi năm.
Không dừng lại ở đó, các nghiên cứu lâm sàng tiếp tục mở rộng phạm vi ứng dụng của semaglutide. Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã phê duyệt Wegovy cho điều trị bệnh gan, đồng thời cho phép sử dụng semaglutide nhằm giảm nguy cơ đau tim, đột quỵ ở người thừa cân mắc bệnh tim mạch và điều trị bệnh thận mạn tính ở bệnh nhân tiểu đường.
 Thế giới dưới tác động của thuốc giảm cân GLP-1 GLP-1 là nhóm thuốc điều trị tiểu đường và béo phì đã không chỉ giúp hàng triệu người giảm cân mà còn mở ra một ... |
Cuộc đua khốc liệt với Eli Lilly
Trong khi Novo Nordisk mở rộng chỉ định cho các sản phẩm hiện có, đối thủ lớn Eli Lilly cũng đang tăng tốc. Tirzepatide – được biết đến với các tên thương mại Mounjaro và Zepbound – tác động đồng thời lên GLP-1 và một hormone đường ruột khác là GIP, đã được phê duyệt để điều trị chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn ở người lớn bị béo phì.
Sự cạnh tranh ngày càng gay gắt khiến việc mở rộng chỉ định điều trị và phát triển các dạng bào chế mới, bao gồm thuốc viên, trở thành mặt trận chiến lược then chốt của các hãng dược.
GLP-1 và não bộ: Biên giới nghiên cứu mới
Một trong những hướng đi đầy hứa hẹn nhất hiện nay là tác động của GLP-1 lên não bộ. Các nghiên cứu quan sát cho thấy những loại thuốc này không chỉ làm giảm cảm giác thèm ăn mà còn có thể làm suy giảm ham muốn đối với rượu, thuốc lá và các chất gây nghiện khác.
Cơ chế được cho là liên quan đến việc điều chỉnh tín hiệu dopamine trong hệ thống phần thưởng của não, từ đó giúp con người kiểm soát hành vi tốt hơn trước những cám dỗ.
“Hiện nay, mối quan tâm dành cho tiềm năng của semaglutide đối với các chức năng khác nhau của não bộ đang tăng lên rất nhanh,” bà Laura Nisenbaum, Giám đốc điều hành Tổ chức Nghiên cứu Thuốc điều trị Alzheimer (ADDF), nhận định.
Theo bà, việc hiểu rõ mối liên hệ giữa viêm nhiễm, chuyển hóa năng lượng và chức năng não bộ có thể mở ra những ứng dụng quan trọng trong điều trị các bệnh thần kinh và tâm thần – từ suy giảm nhận thức đến rối loạn hành vi.
Trong khi giới khoa học nhìn thấy tiềm năng dài hạn và đa chiều của GLP-1, thị trường tài chính lại đòi hỏi kết quả nhanh chóng. Sự lệch pha này đang khiến cổ phiếu Novo Nordisk chịu áp lực, dù nền tảng khoa học phía sau các sản phẩm chủ lực vẫn tiếp tục được củng cố.
Câu hỏi đặt ra là liệu Phố Wall có đủ kiên nhẫn để chờ đợi những thành quả dài hạn mà các nhà khoa học tin rằng GLP-1 sẽ mang lại – không chỉ cho Novo Nordisk, mà còn cho cả ngành y học hiện đại.
Alzheimer: Không phải cú ngã, mà là bài học khoa học
Một trong những kỳ vọng lớn nhất đối với semaglutide là khả năng tác động đến bệnh Alzheimer, dạng sa sút trí tuệ phổ biến nhất. Tuy nhiên, vào tháng 11, Novo Nordisk đã khiến giới đầu tư thất vọng khi công bố kết quả thử nghiệm giai đoạn cuối kéo dài hai năm cho thấy semaglutide không cải thiện đáng kể chức năng nhận thức ở bệnh nhân Alzheimer.
Trước đó, nhiều nghiên cứu quan sát từng chỉ ra rằng bệnh nhân tiểu đường sử dụng semaglutide có tỷ lệ mắc Alzheimer thấp hơn, làm dấy lên hy vọng thuốc có thể làm chậm tiến trình suy giảm trí nhớ. Sau kết quả không đạt mục tiêu chính, Novo quyết định không gia hạn thử nghiệm thêm một năm.
Dù vậy, nhiều nhà khoa học cho rằng kết quả này không nên bị xem là thất bại. Ivan Koychev, Phó giáo sư tâm thần học thần kinh tại Đại học Imperial College London, nhận định rằng thử nghiệm này vẫn mang lại giá trị lớn về mặt khoa học.
“Kết quả về hiệu quả lâm sàng ở nhóm bệnh nhân đó là âm tính,” ông nói, “nhưng các chỉ số sinh học cho thấy semaglutide tác động tích cực lên các protein liên quan đến bệnh Alzheimer.”
Theo Koychev, semaglutide giúp làm giảm các protein gây bệnh trong dịch não tủy, đồng thời làm giảm các dấu ấn viêm toàn thân – một yếu tố được cho là có liên quan mật thiết đến tiến trình sa sút trí tuệ. “Tín hiệu mà chúng tôi thấy rõ hơn nằm ở khía cạnh phòng ngừa, thay vì điều trị khi bệnh đã tiến triển,” ông nhấn mạnh.
Quan điểm này cũng được bà Laura Nisenbaum, Giám đốc điều hành Tổ chức Nghiên cứu Thuốc điều trị Alzheimer (ADDF), chia sẻ. Theo bà, bước tiếp theo hợp lý là thử nghiệm các thuốc GLP-1 ở giai đoạn sớm hơn của bệnh như một liệu pháp phòng ngừa.
Bất chấp tiềm năng y học rộng lớn, Novo Nordisk đang chịu áp lực nặng nề trên thị trường chứng khoán. Cổ phiếu của hãng đang trải qua năm tồi tệ nhất kể từ khi niêm yết trên Nasdaq Copenhagen hơn 30 năm trước. Từ mức đỉnh trên 1.000 kroner Đan Mạch vào giữa năm 2024, giá cổ phiếu hiện chỉ còn khoảng 320 kroner, giảm hơn 50% từ đầu năm.
Nguyên nhân chủ yếu đến từ cạnh tranh gay gắt của Eli Lilly, sự bùng nổ của các loại thuốc “pha chế” và nguy cơ semaglutide mất bản quyền vào giai đoạn 2031–2032. Ngoài ra, áp lực chính sách từ chính quyền Trump về việc hạ giá thuốc tại Mỹ và nguy cơ thuế nhập khẩu cao cũng đè nặng lên triển vọng ngành dược.
Kết quả thử nghiệm Alzheimer được công bố tháng 11 đã khiến cổ phiếu Novo giảm 5,8% chỉ trong một phiên, dù chính ban lãnh đạo công ty thừa nhận đây là một “canh bạc” có độ rủi ro cao.
Trong khi đó, các thuốc điều trị Alzheimer hiện có như Kisunla của Eli Lilly và Leqembi của Biogen/Eisai chỉ làm chậm tiến trình bệnh khoảng một phần ba và đi kèm nguy cơ tác dụng phụ nghiêm trọng – cho thấy con đường điều trị sa sút trí tuệ vẫn còn rất dài.
Định giá chia rẽ Phố Wall
Các nhà phân tích Jefferies tỏ ra bi quan khi cho rằng Novo đang bước vào giai đoạn hết hạn bằng sáng chế mà không có lợi thế cạnh tranh rõ rệt, đồng thời xếp hạng cổ phiếu ở mức “Dưới kỳ vọng”.
Ngược lại, Goldman Sachs vẫn giữ quan điểm lạc quan hơn. “Chúng tôi tin rằng Novo vẫn có cơ hội tăng trưởng về sản lượng khi thị trường điều trị béo phì tiếp tục mở rộng,” nhóm phân tích do James Quigley dẫn đầu nhận định, dù thừa nhận thị trường có thể cần thêm thời gian và dữ liệu thực tế về số lượng đơn thuốc để lấy lại niềm tin.
Khoảng cách giữa khoa học và thị trường vì thế vẫn còn rất lớn và đó có lẽ là thách thức lớn nhất mà Novo Nordisk phải đối mặt trong thập kỷ tới.
