 |
| Nguồn: SpaceX/X |
Tên lửa Starship lần đầu bay vào quỹ đạo cuối tháng 9/2026 và triển khai 26 vệ tinh Starlink trong chuyến bay thử thứ 14. Tuy nhiên, một động cơ hỏng buộc SpaceX kết thúc nhiệm vụ ngay sau khi tên lửa vào quỹ đạo. Starship vì thế không hoàn thành 6 vòng bay quanh Trái Đất theo kế hoạch, còn xa mục tiêu kéo dài 10 giờ.
Theo trang tin công nghệ Engadget (Mỹ), kết quả này điển hình cho Starship. Tùy cách đánh giá mà có từ 4 đến 11 trong tổng số 14 chuyến bay thử có thể bị coi là thất bại. Tuy nhiên, SpaceX theo đuổi triết lý “thất bại nhanh, học nhanh”, nên coi mỗi thất bại là cơ hội để cải tiến.
Cách nhìn này có từ chuyến bay thử đầu tiên vào tháng 4/2023, khi tên lửa phát nổ lúc còn cách độ cao dự kiến 65 dặm (khoảng 105 km). Sau vụ nổ, Elon Musk đăng trên Twitter chúc mừng đội ngũ SpaceX về “một lần phóng thử thú vị” và cho biết công ty “đã học được nhiều điều cho lần phóng thử tiếp theo”.
Theo công ty phân tích BryceTech, SpaceX phóng 85% số tàu vũ trụ trên thế giới năm 2025 và chiếm hơn một nửa số vụ phóng lên quỹ đạo toàn cầu. Trang theo dõi vệ tinh Orbital Radar cho biết mạng Starlink hiện có 9.800 vệ tinh đang hoạt động, chiếm hơn một nửa tổng số vệ tinh đang hoạt động trên thế giới. Engadget nhận định, với những thành tích này, khó phản bác cách làm của SpaceX.
Starship là tên lửa lớn và mạnh nhất từng được chế tạo, có sức chở hàng gấp 5 lần tên lửa Falcon 9 của SpaceX. Vì vậy, các kế hoạch lớn hơn của SpaceX đều phụ thuộc vào Starship, từ chòm 1 triệu vệ tinh, các sứ mệnh Mặt Trăng của NASA đến giấc mơ lập thuộc địa trên sao Hỏa của Musk. Chuyến bay thử tiếp theo, dự kiến vào ngày 13/11/2026, sẽ cho các bên liên quan thấy chuyến bay tháng 9 là tiến bộ thật hay chỉ báo trước thêm trục trặc.
 |
| Nguồn: SpaceX/X |
Đánh giá thành công của Starship không đơn giản, vì phần lớn các chuyến bay thử nằm đâu đó giữa thành công và thất bại. Starship chưa trở thành tên lửa tái sử dụng hoàn toàn để bay tới “sao Hỏa và xa hơn”, nhưng tiến bộ của chương trình vốn chỉ có thể đến từng bước. Do đó, cách đánh giá công bằng là đối chiếu mỗi chuyến bay thử với mục tiêu riêng của nó.
Giai đoạn đầu của Starship nhiều trục trặc, khi tên lửa trong chuyến bay thử đầu tiên bốc cháy chỉ sau vài phút. Ở chuyến thứ hai, tầng đẩy Super Heavy, tức tầng thứ nhất của tên lửa, đã tách khỏi tầng trên, nhưng sau đó cả hai đều bị phá hủy. Chuyến thứ ba, diễn ra 5 tháng sau, hoàn thành nhiều mục tiêu và đạt độ cao 145 dặm (khoảng 233 km) trước khi vỡ tan lúc quay về. SpaceX tiếp đó có hai chuyến bay thử thành công liên tiếp, đỉnh điểm là lần tháp phóng bắt được tầng đẩy Super Heavy.
Giai đoạn trục trặc tiếp theo bắt đầu từ chuyến thứ sáu, khi SpaceX hủy kế hoạch bắt tầng đẩy bằng cánh tay cơ khí từng được khen ngợi của tháp phóng. Tầng đẩy Super Heavy của chuyến này sau đó rơi xuống vịnh Mexico. Hai tháng sau, tên lửa trong chuyến thứ bảy nổ tung trên vùng trời Bahamas chỉ 8 phút sau khi cất cánh. Vụ việc khiến Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) và chính quyền quần đảo Turks và Caicos mở điều tra.
Ở chuyến thứ tám, tên lửa nổ tung trong không gian, khiến máy bay trên khắp bang Florida phải tạm dừng và FAA mở thêm một cuộc điều tra. Ở chuyến thứ chín, tên lửa có vài cải thiện nhỏ trước khi mất kiểm soát và xoay tròn, buộc SpaceX hủy kế hoạch triển khai 8 vệ tinh mô phỏng.
Sau chuỗi thất bại, Starship có hai chuyến bay thử thành công nhất, bắt đầu từ tháng 8/2025 khi tên lửa lần đầu thả một lô vệ tinh Starlink. Hai tháng sau, SpaceX phóng và hạ cánh thành công Starship trong chuyến thứ 11, hoàn thành mọi mục tiêu chính.
Chuyến thứ 12 dùng phiên bản nâng cấp Starship V3 và đạt một số mục tiêu, nhưng hỏng động cơ khiến tên lửa rơi xuống vịnh Mexico. FAA tiếp tục mở thêm một cuộc điều tra sau sự cố này. Tháng 7/2026, Starship triển khai thành công 20 vệ tinh Starlink thế hệ mới công suất cao trong chuyến thứ 13, nhưng tầng đẩy không hạ cánh thành công. Với lịch sử thành bại xen kẽ như vậy, kết quả nửa thành công của chuyến thứ 14 không có gì bất thường.
 |
| Nguồn: SpaceX/X |
Engadget đánh giá, nếu đối chiếu với mục tiêu đề ra, phần lớn các chuyến bay thử của Starship chưa đạt kỳ vọng. Trong khi đó, SpaceX có lẽ sẽ lập luận rằng nhờ sẵn sàng học từ sai lầm, tỷ lệ thất bại thực sự của chương trình gần bằng 0. Câu hỏi đáng đặt ra là chương trình có học đủ nhanh để theo kịp tham vọng lớn của chính SpaceX hay không.
Nếu lấy tuyên bố của Musk làm thước đo, Starship chưa đáp ứng được. Năm 2025, Musk dự đoán có 50% khả năng Starship đáp xuống sao Hỏa trong năm 2026. Cửa sổ phóng tới sao Hỏa là khoảng thời gian thuận lợi chỉ mở 26 tháng một lần. Cửa sổ năm nay đóng lại trong tháng 11 mà Starship chưa lên đường.
Trong năm nay, Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) thông báo Starship đã chậm tiến độ ít nhất hai năm. Mức chậm này tính từ năm 2021, khi NASA chọn tên lửa của SpaceX để chở tàu đổ bộ Mặt Trăng của chương trình Artemis. Áp lực tiến độ tăng lên khi Trung Quốc đặt mục tiêu tới Mặt Trăng trước cuối thập kỷ này. NASA muốn trở lại Mặt Trăng năm 2028, nên Starship phải kịp hạn chót của sứ mệnh Artemis III vào mùa hè 2027.
Ngoài giấc mơ sao Hỏa của Musk, các dự án tham vọng nhất của SpaceX cũng cần Starship để cắt giảm chi phí. Starmind, chòm 1 triệu vệ tinh làm trung tâm dữ liệu mà SpaceX đề xuất, không thể thành hiện thực nếu thiếu một tên lửa tái sử dụng có sức chở lớn.
Chuyến bay thử ngày 13/11 sẽ cung cấp thêm dữ liệu để đánh giá tiến độ của SpaceX, nhất là khi đặt cạnh những tham vọng của công ty. Tại cuộc họp công bố kết quả kinh doanh quý III, Musk cho biết SpaceX sẽ thử bắt cả tầng trên lẫn tầng đẩy Super Heavy. Theo ông, nếu thành công, đây sẽ là “lần đầu tiên một phương tiện phóng lên quỹ đạo được thu hồi toàn bộ”.
Musk dự báo nhiệm vụ này có khả năng thành công cao hơn thất bại. Tuy nhiên, sau 14 chuyến bay thử với từ 4 đến 11 lần thất bại tùy cách tính, lịch sử của tên lửa Starship có thể cho thấy điều ngược lại.
