| Mỹ trình làng máy bay đánh chặn UAV siêu thanh giá dưới 100.000 USD Máy bay J-36 lộ nguyên mẫu mới với nhiều thay đổi thiết kế Thêm một biến thể 737 MAX nữa được khai thác thương mại |
 |
| Máy bay vận tải của Trung Quốc có thể đảm nhiệm vai trò chiến đấu, biến thành nền tảng tác chiến điện tử. Ảnh: interestingengineering. |
Y-20B đang cho thấy cách Trung Quốc muốn khai thác một máy bay vận tải quân sự cỡ lớn vượt ra ngoài nhiệm vụ chở quân và khí tài.
Phiên bản mới sử dụng động cơ phản lực cánh quạt đẩy WS-20 có tỷ lệ dòng khí vòng cao do Trung Quốc tự phát triển. Đây là khác biệt quan trọng so với Y-20A sử dụng động cơ D-30KP-2 có nguồn gốc Nga.
Theo thông tin được truyền thông quân sự Trung Quốc công bố cuối tháng 6/2026, gia đình Y-20 hiện gồm Y-20A, Y-20B và máy bay tiếp nhiên liệu YY-20. Video được phát hành nhân dịp 10 năm Y-20 biên chế còn lần đầu công khai cảnh YY-20 tiếp nhiên liệu trên không cho máy bay ném bom H-6N.
Y-20B cũng xuất hiện với số lượng ngày càng nhiều. Jane's dẫn video của Tập đoàn Công nghiệp Hàng không Trung Quốc, AVIC, công bố ngày 30/6 cho biết 10 chiếc Y-20B tham gia đội hình di chuyển đồng loạt tại căn cứ Kaifeng. Con số này tăng so với 5 chiếc được quan sát qua ảnh vệ tinh tại đây vào tháng 11/2024.
WS-20 được AECC, tập đoàn động cơ hàng không Trung Quốc, phát triển. Jane's ước tính động cơ này đạt lực đẩy khoảng 127,5 kN, cao hơn mức 117,7 kN của D-30KP Series II trang bị trên Y-20A.
Động cơ mới giúp Trung Quốc giải quyết hai bài toán cùng lúc. Một là cải thiện khả năng vận tải đường dài của Y-20. Hai là giảm phụ thuộc vào nguồn động cơ nhập khẩu đối với một trong những nền tảng hàng không quân sự quan trọng nhất của nước này.
Máy bay vận tải chiến lược phải mang lượng hàng lớn trong khi bay xa. Vì vậy, hiệu suất động cơ ảnh hưởng trực tiếp đến tải trọng, lượng nhiên liệu cần mang và bán kính hoạt động.
 |
| Máy bay J-36 lộ nguyên mẫu mới với nhiều thay đổi thiết kế |
Truyền thông Trung Quốc cho rằng Y-20B có trọng lượng cất cánh tối đa khoảng 220 tấn và tải trọng tối đa khoảng 66 tấn. Những con số này hiện chủ yếu dựa trên nguồn Trung Quốc và chưa có bộ thông số kỹ thuật đầy đủ do nhà sản xuất công khai để kiểm chứng độc lập.
Điều có thể xác nhận rõ hơn là WS-20 đã thay đổi nền tảng động lực của Y-20B. Theo Center for China Analysis thuộc Asia Society, động cơ mới cải thiện tầm bay, khả năng mang tải và hiệu quả nhiên liệu so với động cơ Nga trên các phiên bản Y-20 trước.
Tháng 4/2026, Y-20B thực hiện chuyến bay công khai đầu tiên ra nước ngoài khi tới Hàn Quốc để đưa hài cốt quân nhân Trung Quốc về nước. Hoạt động này mang tính nghi lễ, nhưng cũng cho thấy Không quân Trung Quốc đã bắt đầu sử dụng phiên bản mới cho nhiệm vụ thực tế ngoài lãnh thổ.
Khi tầm bay và hiệu quả nhiên liệu tăng, một thân máy bay lớn như Y-20B cũng trở nên phù hợp hơn để phát triển thành nền tảng chuyên dụng. Đây mới là phần khiến Y-20B được quan tâm.
Theo các chuyên gia quân sự được truyền thông Trung Quốc dẫn lời, Y-20B có tiềm năng cải biến theo mô đun để đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ khác nhau.
Các phương án được nhắc tới gồm máy bay tiếp nhiên liệu, cảnh báo sớm, sở chỉ huy trên không, tác chiến điện tử và một số nhiệm vụ chuyên biệt khác. Tuy nhiên, cần phân biệt giữa khả năng phát triển và năng lực đã được biên chế.
Hiện chưa có bằng chứng công khai đủ mạnh cho thấy một phiên bản Y-20B tác chiến điện tử chuyên dụng đã được Không quân Trung Quốc đưa vào hoạt động.
Thông tin hiện nay cho thấy thân máy bay Y-20B có tiềm năng trở thành nền tảng cơ sở để tích hợp thiết bị chuyên dụng. Một máy bay thân rộng có thể cung cấp không gian, nguồn điện và tải trọng cho hệ thống radar, thiết bị gây nhiễu, trinh sát điện tử hoặc trung tâm chỉ huy.
Cách tiếp cận này không đồng nghĩa một chiếc Y-20B đang chở hàng có thể lập tức trở thành máy bay tác chiến điện tử chỉ bằng vài thao tác thay thiết bị.
Các nhiệm vụ phức tạp như cảnh báo sớm hay tác chiến điện tử thường đòi hỏi thay đổi sâu về cảm biến, hệ thống điện, liên kết dữ liệu, anten, thiết bị làm mát, trạm vận hành của kíp nhiệm vụ và phần mềm. Vì vậy, giá trị lớn hơn nằm ở việc Trung Quốc có một thân máy bay chung đủ lớn để phát triển nhiều biến thể.
Nếu tác chiến điện tử vẫn chủ yếu nằm ở triển vọng phát triển trên nền Y-20B, tiếp nhiên liệu trên không đã trở thành một phần hiện hữu của gia đình Y-20.
YY-20 đã được Không quân Trung Quốc đưa vào sử dụng. Hình ảnh chính thức năm 2026 cho thấy máy bay này tiếp nhiên liệu trên không cho H-6N. Truyền thông Trung Quốc cũng cho biết dòng máy bay tiếp nhiên liệu này có thể hỗ trợ J-20, J-16 và một số máy bay nhiệm vụ chuyên biệt.
Máy bay tiếp nhiên liệu giữ vai trò quan trọng vì phạm vi chiến đấu của tiêm kích không còn bị giới hạn hoàn toàn bởi lượng nhiên liệu mang theo khi cất cánh.
Một J-20 hoặc J-16 được tiếp nhiên liệu giữa hành trình có thể bay xa hơn, tuần tra lâu hơn hoặc hoạt động cách căn cứ chính một khoảng cách lớn hơn.
Điều này cũng giải thích vì sao sự phát triển của Y-20 cần được nhìn rộng hơn số lượng máy bay vận tải.
Khi một thân máy bay được dùng làm cơ sở cho cả vận tải, tiếp nhiên liệu và các nhiệm vụ chuyên biệt, quy mô đội Y-20 có thể tác động trực tiếp đến khả năng triển khai sức mạnh đường không của Trung Quốc.
Xu hướng này đã xuất hiện từ trước Y-20B đến khi YY-20 cho thấy Trung Quốc có thể biến thiết kế Y-20 thành máy bay tiếp nhiên liệu. Trong khi đó, Center for China Analysis cho biết KJ-3000, mẫu máy bay cảnh báo sớm được cho là phát triển trên nền Y-20B, đã thực hiện chuyến bay đầu tiên vào cuối năm 2024.
Nhiều thông số và năng lực cảm biến được gán cho KJ-3000 hiện chưa được phía Trung Quốc công khai đầy đủ, vì vậy chưa thể xác nhận độc lập khả năng phát hiện mục tiêu tàng hình hay phạm vi radar của máy bay.
Dù vậy, việc sử dụng một thân máy bay lớn làm nền tảng cho nhiều nhiệm vụ có logic kỹ thuật rõ ràng vì vậy, máy bay cảnh báo sớm cần mang radar công suất lớn và nhiều thiết bị điện tử. Máy bay tác chiến điện tử cần nguồn điện, hệ thống làm mát và không gian cho các trạm vận hành. Máy bay chỉ huy trên không cũng cần nhiều thiết bị liên lạc và liên kết dữ liệu.
Một máy bay vận tải cỡ lớn có lợi thế về thể tích khoang, tải trọng và khả năng mang nhiên liệu để đáp ứng những yêu cầu này do đó giá trị chiến lược của Y-20B có thể nằm ở khả năng tạo ra một nền tảng chung hơn là riêng năng lực vận tải.
Nếu Trung Quốc phát triển thành công nhiều biến thể dựa trên cùng một thân máy bay và động cơ, nước này có thể chia sẻ một phần chuỗi cung ứng, đào tạo phi công, bảo dưỡng và hạ tầng kỹ thuật giữa các phi đội. Đây cũng là lý do động cơ WS-20 quan trọng.
Trung Quốc từng phải sử dụng động cơ Nga trên Y-20 đời đầu. Khi WS-20 đạt khả năng sản xuất quy mô lớn, tốc độ mở rộng đội máy bay không còn phụ thuộc trực tiếp vào nguồn cung động cơ nước ngoài như trước. Truyền thông Trung Quốc dẫn chuyên gia hàng không nước này nhận định WS-20 đã đạt độ trưởng thành để phục vụ sản xuất hàng loạt.
Nếu sản lượng Y-20B tiếp tục tăng, Trung Quốc có thể phân bổ thêm thân máy bay cho những nhiệm vụ ngoài vận tải mà không làm giảm quá mạnh năng lực vận chuyển chiến lược.
Khi đó, Y-20B không cần tự mình trở thành một “máy bay chiến đấu” theo nghĩa mang tên lửa để tạo ảnh hưởng trên chiến trường. Một chiếc máy bay gây nhiễu có thể làm suy giảm khả năng radar và liên lạc của đối phương. Máy bay cảnh báo sớm giúp phát hiện mục tiêu từ xa và điều phối tiêm kích. Máy bay tiếp nhiên liệu kéo dài bán kính hoạt động của lực lượng chiến đấu. Máy bay chỉ huy duy trì mạng liên kết giữa nhiều đơn vị.
Các nền tảng này không trực tiếp không chiến như tiêm kích, nhưng có thể quyết định hiệu quả của cả đội hình. Vì thế, câu chuyện đáng quan tâm nhất về Y-20B không nằm ở việc một máy bay vận tải có thể “biến thành máy bay chiến đấu” hay không.
Điểm cần theo dõi là Trung Quốc đang xây dựng một thân máy bay chiến lược dùng động cơ nội địa và có khả năng trở thành nền tảng chung cho nhiều loại nhiệm vụ.
Nếu kế hoạch này được triển khai ở quy mô lớn, Y-20B sẽ không còn đơn thuần là phương tiện đưa hàng hóa từ điểm A tới điểm B. Nó có thể trở thành một trong những nền tảng hậu cần và hỗ trợ tác chiến quan trọng của Không quân Trung Quốc trong các hoạt động đường dài.
| Ba cấp độ năng lực cần phân biệt Đã xác nhận: Y-20B sử dụng động cơ WS-20 do Trung Quốc phát triển và đã được đưa vào hoạt động. Gia đình Y-20 đã có biến thể tiếp nhiên liệu YY-20. Đang hình thành: Y-20B được xem là nền tảng phù hợp để phát triển các máy bay nhiệm vụ chuyên biệt nhờ tải trọng, tầm bay và nguồn động lực mới. Chưa xác minh: Một biến thể Y-20B tác chiến điện tử chuyên dụng đã được biên chế. Các tuyên bố về năng lực cụ thể của những biến thể tương lai cần thêm bằng chứng chính thức hoặc nguồn độc lập. |
