 |
| Giới truyền thông ghi nhận vẻ mặt đầy ý nhị của Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong chuyến thăm Vườn Zhongnanhai ở Bắc Kinh vào ngày 15/5/2026. Ảnh: Getty . |
Cuộc gặp thượng đỉnh giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh tuần trước đang tạo ra một bước ngoặt mới trong quan hệ Mỹ - Trung, sau nhiều năm đối đầu về thương mại, công nghệ và địa chính trị.
Trong các thông cáo phát đi sau hội nghị, cả Washington và Bắc Kinh cùng nhấn mạnh cụm từ “ổn định chiến lược mang tính xây dựng”. Đây được xem là tín hiệu cho thấy hai bên muốn kiểm soát cạnh tranh thay vì tiếp tục đẩy căng thẳng leo thang như giai đoạn 2018-2024.
Theo James Zimmerman, Chủ tịch Phòng Thương mại Mỹ tại Trung Quốc, khái niệm này có thể hiểu như một “hình thức hòa giải thương mại”, trong đó hai nền kinh tế lớn nhất thế giới chấp nhận duy trì đối thoại để tránh những cú sốc mới cho chuỗi cung ứng và thị trường toàn cầu.
Đằng sau những tuyên bố ngoại giao mềm mỏng là ba thay đổi lớn đang hình thành.
Thay đổi đầu tiên đến từ chính đội ngũ của ông Trump.
Ngoại trưởng Marco Rubio đã cùng Tổng thống Mỹ tới Bắc Kinh, bất chấp việc Trung Quốc từng áp lệnh trừng phạt đi lại đối với ông vào năm 2020. Động thái này cho thấy cả hai bên đang tìm cách thiết lập một kênh đối thoại ổn định hơn ở cấp chiến lược.
Theo giới phân tích Trung Quốc, ông Rubio hiện được xem là “người đối thoại được chỉ định” trong quan hệ với Bắc Kinh. Điều này phản ánh thay đổi đáng kể so với giai đoạn trước, khi Washington thường duy trì cách tiếp cận cứng rắn và phân tán trong chính sách với Trung Quốc.
Bắc Kinh cũng kỳ vọng ông Trump có thể kiểm soát các xu hướng chống Trung Quốc trong nội bộ nước Mỹ sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11 tới, từ đó duy trì môi trường quan hệ ổn định hơn trong ít nhất ba năm tới.
Nếu điều này xảy ra, thương mại song phương có thể bước vào giai đoạn “giảm đối đầu”, thay vì liên tục áp thuế và siết công nghệ như các năm gần đây.
Thay đổi thứ hai nằm ở hồ sơ Đài Loan, vốn luôn là điểm nóng nguy hiểm nhất trong quan hệ Mỹ – Trung.
Tại cuộc gặp, ông Tập Cận Bình cảnh báo rằng vấn đề Đài Loan có thể đẩy quan hệ song phương vào “tình trạng nguy hiểm nghiêm trọng” nếu xử lý không khéo léo.
Đáp lại, ông Trump trong cuộc phỏng vấn với Fox News đã bác bỏ quan điểm ủng hộ Đài Loan độc lập và kêu gọi các bên “hạ nhiệt”.
Giới quan sát đánh giá đây là tín hiệu khác biệt so với thời chính quyền Biden, khi Nhà Trắng nhiều lần phải giải thích lại phát biểu của tổng thống liên quan đến cam kết quân sự với Đài Loan.
Việc Washington phát đi thông điệp mềm hơn về Đài Loan có thể giúp giảm nguy cơ va chạm quân sự trong ngắn hạn. Tuy nhiên, điều này cũng làm gia tăng tranh luận trong nội bộ Mỹ về mức độ cam kết chiến lược với hòn đảo này.
Thay đổi thứ ba được xem là quan trọng nhất: cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ – Trung đang chuyển sang giai đoạn dài hạn và mang tính hệ thống hơn.
Xuất hiện cùng phái đoàn doanh nghiệp Mỹ tại Bắc Kinh, CEO Nvidia Jensen Huang trở thành tâm điểm chú ý khi tham gia nhiều hoạt động bên lề hội nghị. Ông cho biết chính Tổng thống Trump đã yêu cầu ông tham dự chuyến đi này.
Tuy nhiên, ông Trump tiết lộ Trung Quốc hiện chưa quyết định mua chip Nvidia H200, dòng chip AI được đánh giá rất quan trọng với các trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo.
Theo chuyên gia Ting Lu của Nomura, Bắc Kinh đang theo đuổi “một động thái phòng thủ có tính toán”, nhằm tránh phụ thuộc vào hệ sinh thái chip AI do Mỹ kiểm soát.
Điều này cho thấy Trung Quốc không còn chỉ phản ứng trước các lệnh hạn chế công nghệ từ Mỹ, mà đang xây dựng chiến lược tự chủ dài hạn cho ngành bán dẫn và AI.
Giống như cách Trung Quốc chuẩn bị tốt hơn trước các đòn thuế quan năm 2025 so với giai đoạn 2018, Bắc Kinh hiện cũng muốn giảm phụ thuộc vào công nghệ lõi của Mỹ trong cuộc đua AI toàn cầu.
 |
| Kinh tế Trung Quốc hụt hơi, tiêu dùng xuống đáy từ 2022 |
Dù quan hệ Mỹ – Trung có dấu hiệu hạ nhiệt, áp lực kinh tế vẫn đè nặng lên Bắc Kinh.
Số liệu tháng 4 cho thấy doanh số bán lẻ của Trung Quốc chỉ tăng 0,2% so với cùng kỳ năm trước, mức thấp nhất kể từ năm 2022. Sản xuất công nghiệp tăng 4,1%, thấp hơn kỳ vọng thị trường.
Sự suy yếu của tiêu dùng nội địa và khủng hoảng bất động sản tiếp tục khiến Trung Quốc cần một môi trường thương mại ổn định hơn với Mỹ để hỗ trợ tăng trưởng.
Ở chiều ngược lại, Washington cũng cần kiểm soát lạm phát và bảo vệ chuỗi cung ứng công nghệ trong bối cảnh cạnh tranh AI ngày càng gay gắt.
Chính vì vậy, cuộc gặp TT Trump - Chủ tịch Tập lần này có thể chưa tạo ra đột phá lớn ngay lập tức, nhưng đã mở ra một giai đoạn mới: cạnh tranh có kiểm soát, thay vì đối đầu toàn diện như những năm trước.
