 |
Ngày 11/11, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội nghe Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra của Uỷ ban Kinh tế và Tài chính về dự án Luật Đầu tư (sửa đổi).
Trình bày Tờ trình của Chính phủ về dự án Luật Đầu tư (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng cho biết, về thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư, tại Kết luận số 194 ngày 20/9/2025, Bộ Chính trị đã chỉ đạo tiếp tục quy định thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư theo hướng thu hẹp dự án phải thực hiện thủ tục này.
Trên cơ sở đó, Bộ trưởng Bộ Tài chính nhấn mạnh, dự thảo luật đã hoàn thiện theo hướng:
Thứ nhất, thu hẹp và làm rõ phạm vi các dự án phải thực hiện chấp thuận chủ trương. Chỉ chấp thuận chủ trương đầu tư đối với dự án đầu tư phát triển hạ tầng trong một số lĩnh vực quan trọng, nhạy cảm như cảng biển, sân bay, viễn thông, xuất bản báo chí; các dự án đề xuất sử dụng đất đai, khu vực biển; các dự án ảnh hưởng đến môi trường hoặc thực hiện tại khu vực có ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh.
 |
| Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành Phiên họp |
Bên cạnh đó, không thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư đối với dự án nhà ở thương mại, khu đô thị được lựa chọn nhà đầu tư thông qua hình thức đấu giá, đấu thầu; dự án đã trúng đấu giá quyền khai thác khoáng sản; dự án hạ tầng kỹ thuật cụm công nghiệp; dự án đầu tư thuộc trường hợp giao đất, cho thuê đất thông qua đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, trừ các trường hợp dự án quan trọng có tác động ảnh hưởng lớn đến kinh tế - xã hội như dự án sân bay, cảng biển, khu công nghiệp.
 |
| Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng trình bày Tờ trình của Chính phủ |
Thứ hai, tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền chấp thuận chủ trương đầu tư cho Thủ tướng Chính phủ và Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đối với những dự án quan trọng cần có cơ chế chính sách đặc thù, khác với quy định của luật, pháp lệnh, nghị quyết của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Chính phủ chấp thuận chủ trương đầu tư sau khi được sự đồng ý của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
Thứ ba, dự thảo Luật tiếp tục đơn giản hóa thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư theo hướng lược bỏ một số nội dung thẩm định không thực sự cần thiết phải xem xét ngay ở giai đoạn chấp thuận chủ trương đầu tư.
Về việc thành lập, tổ chức kinh tế đầu tư nước ngoài, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng cho biết, dự thảo Luật sẽ sửa đổi bổ sung quy định cho phép nhà đầu tư nước ngoài được thành lập doanh nghiệp trước khi được cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư. “Đây là quy định mới nhằm cải cách căn bản về thủ tục đầu tư đối với nhà đầu tư nước ngoài”.
Các đại biểu tham dự Phiên họp
“Bên cạnh đó, dự thảo Luật cũng mở rộng đối tượng áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt (luồng xanh) để cho phép các dự án đầu tư tại khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung, khu thương mại tự do và các khu chức năng trong khu kinh tế được thực hiện thủ tục đầu tư đặc biệt (luồng xanh) mà không hạn chế về ngành, lĩnh vực, trừ một số dự án lớn, quan trọng như sân bay, cảng biển” - Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng bổ sung.
Liên quan đến Luật Đường sắt, dự thảo Luật sửa đổi bổ sung quy định về việc chuyển giao tài sản dự án đường sắt khi hết thời hạn hoạt động tại điểm C, khoản 3, Điều 24 của Luật Đường sắt để cho phép nhà đầu tư được gia hạn thời gian hoạt động của dự án theo quy định của pháp luật về đầu tư đối với các tuyến đường sắt quốc gia, đường sắt địa phương và chuyển giao toàn bộ tài sản hình thành từ dự án cho Nhà nước sau khi hết hạn hoạt động của dự án. Nhà nước thanh toán cho nhà đầu tư theo quy định của pháp luật.
“Sửa tiêu đề tại mục 2, Chương 2 Luật Đường sắt thành Đầu tư xây dựng tuyến đường sắt quốc gia, tuyến đường sắt địa phương để đảm bảo thu hút kinh tế tư nhân vào đầu tư dự án đường sắt quan trọng, bao gồm cả các tuyến đường sắt đô thị, các tuyến đường sắt địa phương”– Bộ trưởng Bộ Tài chính nhấn mạnh.
Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng trình bày Tờ trình của Chính phủ
Bổ sung quy định để tháo gỡ vướng mắc trong trường hợp chuyển nhượng dự án đầu tư nhưng thời hạn còn lại của dự án không đáp ứng được các phương án tài chính hoặc phương án đầu tư kinh doanh của nhà đầu tư nhận chuyển nhượng.
Quy định này được thực hiện trên cơ sở Kết luận số 194 ngày 20 tháng 9 năm 2025 của Bộ Chính trị về việc tạo điều kiện cho các nhà đầu tư mới được thực hiện dự án để tránh lãng phí.
Các đại biểu tham dự Phiên họp
Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết, về ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, dự thảo Luật cắt giảm 25 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, gồm:
1) Hành nghề giám định tư pháp trong các lĩnh vực tài chính, ngân hàng, xây dựng, cổ vật, di vật, bản quyền tác giả (STT 14);
(2) Kinh doanh dịch vụ kế toán (STT 18);
(3) Kinh doanh làm thủ tục về thuế (STT 20);
(4) Xuất khẩu gạo (STT 51);
(5) Kinh doanh tạm nhập, tái xuất hàng thực phẩm đông lạnh (STT 53);
(6) Kinh doanh dịch vụ cho thuê lại lao động (STT 70);
(7) Kinh doanh dịch vụ bảo hành, bảo dưỡng xe ô tô (STT 72);
(8) Kinh doanh dịch vụ đóng mới, hoán cải, sửa chữa, phục hồi phương tiện thủy nội địa (STT 80);
(9) Kinh doanh dịch vụ đóng mới, hoán cải, sửa chữa tàu biển (STT 87);
(10) Kinh doanh dịch vụ tư vấn quản lý dự án đầu tư xây dựng (STT 104);
(11) Kinh doanh dịch vụ quản lý, vận hành cơ sở hỏa táng (STT 114);
(12) Hoạt động xây dựng của nhà thầu nước ngoài (STT 109);
(13) Kinh doanh dịch vụ trung tâm dữ liệu (STT 130);
(14) Kinh doanh dịch vụ tư vấn du học (STT 144);
(15) Nuôi, trồng các loài thực vật, động vật hoang dã thuộc các Phụ lục của Công ước CITES và danh mục thực vật rừng, động vật rừng, thủy sản nguy cấp, quý, hiếm (STT 153);
(16) Nuôi động vật rừng thông thường (STT 154);
(17) Xuất khẩu, nhập khẩu, tái xuất khẩu, quá cảnh và nhập nội từ biển mẫu vật từ tự nhiên của các loài thuộc các Phụ lục của Công ước CITES và danh mục thực vật rừng, động vật rừng, thủy sản nguy cấp, quý, hiếm (STT 155);
(18) Xuất khẩu, nhập khẩu, tái xuất khẩu mẫu vật nuôi sinh sản, nuôi sinh trưởng, trồng cấy nhân tạo của các loài thuộc các Phụ lục của Công ước CITES và danh mục thực vật rừng, động vật rừng, thủy sản nguy cấp, quý, hiếm (STT 156);
(19) Chế biến, kinh doanh, vận chuyển, quảng cáo, trưng bày, cất giữ mẫu vật của các loài thực vật, động vật thuộc các Phụ lục của Công ước CITES và danh mục thực vật rừng, động vật rừng, thủy sản nguy cấp, quý, hiếm (STT 157);
(20) Kinh doanh dịch vụ cách ly kiểm dịch động vật, sản phẩm động vật (STT 170);
(21) Kinh doanh dịch vụ phẫu thuật thẩm mỹ (STT 180);
(22) Kinh doanh dịch vụ biểu diễn nghệ thuật, trình diễn thời trang, tổ chức thi người đẹp, người mẫu (STT 198);
(23) Kinh doanh dịch vụ xây dựng hạ tầng kỹ thuật công nghệ thông tin, xây dựng phần mềm của hệ thống thông tin đất đai (STT 207);
(24) Kinh doanh dịch vụ xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai (STT 208);
(25) Hoạt động in, đúc tiền (STT 227).
Theo tờ trình, hiện nay, ngành nghề kinh doanh có điều kiện ban hành kèm theo Phụ lục IV Luật Đầu tư 2020 phần lớn áp dụng cơ chế tiền kiểm (phải xin cấp giấy phép mới được kinh doanh).
Trên thực tế, có những ngành nghề có thể không cần thiết phải kiểm soát theo cơ chế tiền kiểm mà có thể chuyển sang cơ chế hậu kiểm để hạn chế rào cản gia nhập thị trường của doanh nghiệp, thúc đẩy tự do kinh doanh và để thực hiện Nghị quyết số 66/NQ-CP ngày 26/3/2025 của Chính phủ về Chương trình cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh năm 2025 và 2026.
Quang cảnh Phiên họp
Về thủ tục đầu tư ra nước ngoài, tại Kết luận số 194 của Bộ Chính trị đã chỉ đạo việc quy định thủ tục đầu tư ra nước ngoài theo hướng đơn giản hóa, theo đó dự thảo luật đã sửa đổi theo hướng bãi bỏ thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư ra nước ngoài.
Chỉ thực hiện cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài đối với các dự án có vốn đầu tư từ 20 tỷ đồng trở lên hoặc dự án đầu tư thuộc ngành, nghề đầu tư ra nước ngoài có điều kiện.
Thực hiện đăng ký giao dịch ngoại hối với Ngân hàng Nhà nước để chuyển tiền ra nước ngoài đối với các dự án có quy mô dưới 20 tỷ đồng.
Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi phát biểu
Trình bày Báo cáo thẩm tra dự án Luật Đầu tư (sửa đổi), Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi khẳng định, Ủy ban Kinh tế Tài chính nhất trí với sự cần thiết và quan điểm, mục tiêu sửa đổi, bổ sung Luật Đầu tư theo trình tự, thủ tục rút gọn. Hồ sơ dự án luật đáp ứng quy định của Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật.
Về chấp thuận chủ trương đầu tư, Ủy ban Kinh tế Tài chính đề nghị rà soát kỹ lưỡng, chỉ áp dụng quy trình chấp thuận chủ trương đầu tư đối với trường hợp thật sự cần thiết. Nghiên cứu cơ sở của việc bỏ thẩm quyền của Quốc hội, bảo đảm phù hợp với nguyên tắc phân cấp, phân quyền.
Đối với dự án có cơ chế, chính sách đặc thù, thực hiện theo đúng thẩm quyền được quy định tại Luật Tổ chức Quốc hội, Luật Tổ chức Chính phủ, Luật Tổ chức Chính quyền địa phương và Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Trường hợp khác, luật hoặc chưa có quy định thì thẩm quyền thuộc Quốc hội.
“Làm rõ tiêu chí, thẩm quyền đối với các dự án không thuộc loại quan trọng quốc gia, tham khảo Luật Đấu thầu, Luật Đầu tư công. Sửa đổi khoản 1, điều 3 theo hướng đơn giản, tập trung vào các định hướng lớn, làm rõ tiêu chí về quy hoạch, bảo đảm thống nhất, khả thi, chỉ căn cứ vào một loại quy hoạch mang tính định hướng” -Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề xuất.
Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi phát biểu
Về ngành, nghề đầu tư kinh doanh, danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện và điều kiện kinh doanh, danh mục ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh, Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề nghị tiếp tục rà soát, tinh gọn, cắt giảm thực chất ngành, nghề và điều kiện đầu tư kinh doanh, chỉ giữ lại những điều kiện thực sự cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh, trật tự, đạo đức, sức khỏe cộng đồng.
Phân định rõ giữa điều kiện hành nghề của cá nhân và điều kiện đầu tư kinh doanh của tổ chức. Nghiên cứu chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm.
“Đồng thời, Bộ Tài chính cần phối hợp với các cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát các dự án luật có liên quan như Luật Xây dựng, Luật Thương mại điện tử, Luật Hàng không để bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống pháp luật” -Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề nghị.
Quang cảnh Phiên họp
Về ưu đãi và hỗ trợ đầu tư, Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục rà soát, nghiên cứu một số đề xuất tại báo cáo thẩm tra đầy đủ.
Trong đó, đối với nội dung tại dự thảo luật sửa đổi theo hướng quy định nguyên tắc xác định ngành, nghề ưu đãi đầu tư nhằm thu hút có hiệu quả vào các ngành, nghề trọng điểm, ưu tiên phát triển; giao Chính phủ ban hành, sửa đổi, bổ sung các danh mục cụ thể, phù hợp với điều kiện và yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội trong từng thời kỳ.
Về quản lý hoạt động đầu tư nước ngoài vào Việt Nam, Chủ nhiệm Phan Văn Mãi đề nghị rà soát thận trọng quy định cho phép nhà đầu tư nước ngoài thành lập tổ chức kinh tế mà không bắt buộc phải có dự án đầu tư trước, chỉ áp dụng khi có cơ chế quản lý, kiểm soát thay thế hiệu quả.
Tổng kết, đánh giá chính sách thí điểm trước khi thể chế hóa; báo cáo rõ hiệu quả, thực tế của chính sách thu hút đầu tư đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, khởi nghiệp sáng tạo và Quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo, bảo đảm thống nhất với pháp luật về đất đai và các quy định liên quan.
Đối với nội dung Quản lý hoạt động đầu tư ra nước ngoài, nhiều ý kiến đề nghị giữ quy định quản lý như luật hiện hành, đồng thời cải cách thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian, chi phí.
Trường hợp bỏ thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư và giấy phép, chứng nhận đầu tư, cần bổ sung cơ chế thông báo hoặc đăng ký thông tin để hậu kiểm, liên thông dữ liệu với Ngân hàng Nhà nước về quản lý ngoại hối. Giao Chính phủ quy định mức trần đầu tư phù hợp với điều kiện kinh tế-xã hội từng thời kỳ.
Các đại biểu Quốc hội tham dự Phiên họp
Về thủ tục chuyển nhượng dự án đầu tư, Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính đề nghị làm rõ trường hợp và đối tượng áp dụng, bảo đảm tháo gỡ vướng mắc nhưng không làm phát sinh quy định chồng chéo. Bổ sung cơ chế thực hiện trên cơ sở thực tiễn và tính khả thi của quy định trong hồ sơ của Chính phủ.
Đồng thời, nghiên cứu quy định thống nhất việc chuyển nhượng dự án bất động sản chỉ theo một luật: Luật Kinh doanh bất động sản hoặc Luật Đầu tư. “Trường hợp đã thực hiện theo Luật Kinh doanh bất động sản thì không phải điều chỉnh theo Luật Đầu tư”.
Về sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đường sắt số 95/2025/QH15, đề nghị làm rõ quy định của Luật Đầu tư được sửa đổi dẫn đến mâu thuẫn với Luật Đường sắt để có cơ sở sửa đổi, bảo đảm tính thống nhất, khả thi.
Đối với điểm c, khoản 3, điều 24, cần xem xét kéo dài thời gian đầu tư phù hợp đặc thù dự án đường sắt, thống nhất với nội dung dự thảo Luật Hàng không dân dụng sửa đổi.
Lưu ý quy định tại điểm b, khoản 4, điều 51 có thể mở rộng phạm vi điều chỉnh, do đó cần rà soát để bảo đảm nhất quán chính sách.
Bên cạnh đó, nội dung này được Chính phủ trình tại Nghị quyết số 334, Tờ trình số 1028 và Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã xác định đây là vấn đề lớn, đề nghị Chính phủ cần báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét quyết định.
