Tạo cơ hội để doanh nghiệp nội tham gia chuỗi cung ứng ngành đường sắt

Sự kiện do Hội Kỹ sư xây dựng Việt Nam (VSCE) phối hợp với Camel Events tổ chức, thu hút hơn 10 tập đoàn và hơn 100 thương hiệu, doanh nghiệp, nhà sản xuất trong nước, quốc tế trong lĩnh vực đường sắt, xây dựng và công nghiệp hạ tầng.

Tuần lễ Công nghiệp Đường sắt & Hạ tầng - Rail&Cons Industry Week 2026 bao gồm chuỗi hoạt động hội thảo, các phiên tham luận chuyên ngành và triển lãm có nội dung tập trung trao đổi về chiến lược phát triển đường sắt tốc độ cao, giao thông công cộng (TOD); công nghệ thi công, chuyển đổi số, phát triển nguồn nhân lực và nội địa hóa công nghiệp đường sắt…

Kiến tạo nền móng cho hệ sinh thái đường sắt

Theo ông Trần Đình Tùng - Chủ tịch Hội Kỹ sư Xây dựng Việt Nam (VSCE): Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để phát triển ngành công nghiệp đường sắt và hạ tầng hiện đại, song yêu cầu đặt ra không chỉ dừng ở việc xây dựng các công trình quy mô lớn mà còn phải từng bước làm chủ công nghệ, năng lực vận hành, phát triển nguồn nhân lực và nâng cao khả năng tham gia của doanh nghiệp trong nước vào chuỗi giá trị.

Ông Trần Đình Tùng, Chủ tịch Hội Kỹ sư Xây dựng Việt Nam (VSCE) phát biểu tại sự kiện.

Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển hệ sinh thái đường sắt, yêu cầu trước tiên là kết nối đồng bộ các cấu phần từ quy hoạch đến tổ chức thực thi. Từ yêu cầu chung về năng lực thực thi, hội thảo khoa học ứng dụng với chủ đề “Công nghệ và giải pháp thi công hầm, cầu và cầu cạn cho dự án đường sắt tốc độ cao tại Việt Nam: Yêu cầu kỹ thuật, rủi ro và lộ trình làm chủ” tập trung phân tích các giải pháp kỹ thuật cho những hạng mục trọng yếu, gồm cầu, cầu cạn, hầm và nền đường.

Với tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam có chiều dài khoảng 1.541 km, tốc độ thiết kế 350 km/h, đi qua nhiều vùng địa chất và địa hình phức tạp, các yêu cầu về độ lún, độ cứng kết cấu và độ chính xác thi công được đặt ra ở mức rất cao.

Với công trình ngầm, hội thảo phân tích hai nhóm công nghệ chính là khoan nổ mìn kết hợp phương pháp đào hầm mới của Áo (NATM) và sử dụng máy đào hầm (TBM). Việc lựa chọn phương án cần căn cứ vào điều kiện địa chất, tiến độ, chi phí và rủi ro thi công tại từng vị trí.

Một nội dung đáng chú ý khác là quản lý rủi ro và ứng dụng công nghệ số trong giám sát công trình. Tham luận đề xuất thiết lập các ngưỡng cảnh báo đối với độ lún, chuyển vị, ứng suất và áp lực nước lỗ rỗng; đồng thời ứng dụng hệ thống quan trắc sức khỏe kết cấu thông qua cảm biến, kết hợp mô hình số và môi trường dữ liệu chung để theo dõi công trình trong cả giai đoạn thi công, vận hành và bảo trì.

Trên cơ sở đó, các đề xuất về xây dựng cơ sở dữ liệu địa chất dùng chung, nội địa hóa dầm đúc sẵn, vỏ hầm lắp ghép và thiết bị thi công, cùng chương trình đào tạo kỹ sư chuyên ngành được đặt ra với lộ trình triển khai từ năm 2026 đến 2030.

Hạ tầng dữ liệu, hợp tác và nội địa hóa chuỗi cung ứng đường sắt

Bên cạnh yêu cầu nâng cao ứng dụng khoa học công nghệ, đào tạo nhân lực và phát triển nguồn lực đầu tư, quản trị dữ liệu xuyên suốt vòng đời công trình cũng được đặt ra như một vấn đề cần quan tâm.

Phát biểu tại sự kiện, Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Cương - Giám đốc Trung tâm Dữ liệu Quốc gia, Phó Chủ tịch Hiệp hội Dữ liệu quốc gia cho rằng, một hệ thống đường sắt hiện đại cần được xây dựng trên nền tảng hệ sinh thái công nghệ và dữ liệu đồng bộ, bao gồm điều khiển tín hiệu, thông tin liên lạc, cảm biến, giám sát và bảo đảm an toàn vận hành. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và các nền tảng phân tích dữ liệu sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát hạ tầng, dự báo sự cố, tối ưu hóa bảo trì và hỗ trợ ra quyết định trong toàn bộ vòng đời dự án.

Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Cương, Giám đốc Trung tâm Dữ liệu Quốc gia, Phó Chủ tịch Hiệp hội Dữ liệu quốc gia.

Trên nền tảng hệ sinh thái và thị trường được xác định, các chuyên gia tại chương trình đề xuất những điều kiện để doanh nghiệp trong nước tham gia thực chất hơn vào chuỗi cung ứng. Trọng tâm là nâng cao năng lực công nghệ, quản lý chất lượng và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật đặc thù của ngành.

Các chuyên gia làm rõ lộ trình nội địa hóa theo từng nhóm sản phẩm, từ vật liệu, cấu kiện đến cơ khí, thiết bị điện và các cấu phần có yêu cầu kỹ thuật cao. Cùng với đó là yêu cầu thống nhất tiêu chuẩn, thử nghiệm, chứng nhận và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Các mô hình liên doanh, chuyển giao công nghệ và hợp tác giữa doanh nghiệp đầu tàu với nhà cung cấp vệ tinh được đề xuất nhằm từng bước nâng cao năng lực sản xuất trong nước.

TOD, khai thác giá trị đất và các giải pháp huy động vốn cho các dự án đường sắt

Chuỗi nội dung tiếp tục mở rộng sang điều kiện bảo đảm nguồn lực tài chính cho các dự án. Tham luận tập trung phân tích mối quan hệ giữa phát triển hạ tầng đường sắt, quy hoạch đô thị và khả năng khai thác giá trị gia tăng từ đất đai quanh nhà ga.

Các đại biểu tham quan gian hàng tại sự kiện.

Theo đó, TOD không chỉ là việc phát triển các khu đô thị hoặc công trình thương mại gần nhà ga, mà cần được tích hợp với quy hoạch tuyến, vị trí ga và mạng lưới giao thông kết nối ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án. Việc lựa chọn vị trí ga, xác định phạm vi phát triển và tổ chức kết nối với metro, xe buýt cùng các phương thức vận tải khác có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thu hút hành khách và giá trị khai thác của khu vực.

Đồng thời, quy hoạch TOD cần gắn với nhu cầu thực tế của địa phương, bảo đảm các chức năng đô thị như nhà ở phù hợp với thu nhập, không gian công cộng, trường học và dịch vụ thiết yếu, thay vì chỉ tập trung vào phát triển bất động sản thương mại.