| AI và Starlink đang buộc ngành viễn thông Việt Nam thay đổi Quy định dùng thiết bị Starlink tại Việt Nam Điện thoại kết nối vệ tinh phủ vùng không sóng khắp châu Á |
Sản phẩm số của các doanh nghiệp FDI công bố bản đồ thiếu tên hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa của Việt Nam đã vi phạm chủ quyền Việt Nam và cho thấy khâu kiểm duyệt nội dung của doanh nghiệp FDI còn lỏng lẻo.
Ngày 13-8, Starlink công bố chính thức cung cấp dịch vụ Internet vệ tinh tại Việt Nam trên trang web chính thức starlink.com. Khách hàng có thể truy cập trang web để đăng ký sử dụng. Thế nhưng trên bản đồ Việt Nam tại trang đăng ký dịch vụ khi ấy, tên hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa thuộc chủ quyền Việt Nam lại không được hiển thị.
Cục Viễn thông cho biết cơ quan này đã nắm được việc bản đồ dịch vụ Internet vệ tinh Starlink tại Việt Nam không hiển thị tên quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa ngay trong quá trình thử nghiệm dịch vụ. Cục đã nhiều lần yêu cầu Công ty TNHH Starlink Services Việt Nam hiển thị đầy đủ tên hai quần đảo trên bản đồ trước khi chính thức cung cấp dịch vụ. Phía công ty giải thích đây là bản đồ hiển thị vùng cung cấp dịch vụ và cho biết thời gian tới sẽ điều chỉnh phù hợp với pháp luật Việt Nam.
Tình trạng chưa được khắc phục kéo dài đến tận 23 giờ ngày 13-8. Phải sang sáng 14-8, sau phản ánh của báo chí, bản đồ dịch vụ Internet vệ tinh Starlink tại Việt Nam mới hiển thị đầy đủ tên hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa thuộc chủ quyền Việt Nam.
 |
| Bản đồ dịch vụ internet vệ tinh Starlink tại Việt Nam đã hiển thị tên 2 quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa từ sáng 14/8/2026. Ảnh: SGGP |
Tuy nhiên đến chiều ngày 19/8/2026, danh mục "bản đồ vùng phủ sóng khả dụng" trên website starlink.com phiên bản tiếng Việt không còn tồn tại, trong khi phiên bản tiếng Anh vẫn hiển thị và ghi tên hai quần đảo thuộc chủ quyền của Việt Nam theo tên gọi quốc tế là Trường Sa (Spratly Islands) và Hoàng Sa (Paracel Islands).
  |
| Ảnh chụp màn hình website starlink.com dành cho thị trường Việt Nam với 2 phiên bản Ngôn ngữ Tiếng Việt và Tiếng Anh lúc 17h ngày 19/8/2026 |
Trước Starlink ít tháng, một doanh nghiệp am hiểu thị trường Việt Nam cũng để bản đồ vi phạm chủ quyền Việt Nam. Công ty TNHH Asia Plus Việt Nam, đơn vị vận hành website nghiên cứu thị trường Q&Me tại địa chỉ qandme.net, liên quan đến hình ảnh bản đồ Việt Nam hiển thị trên trang chủ. Hình bản đồ khi đó dùng để minh họa mạng lưới phỏng vấn viên thực địa tại bảy thành phố gồm Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, Đắk Lắk, Nha Trang, Cần Thơ và Thành phố Hồ Chí Minh, không thể hiện hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa thuộc chủ quyền Việt Nam. Tình trạng này lặp lại trên cả bốn phiên bản ngôn ngữ của website gồm tiếng Anh, tiếng Nhật, tiếng Hàn và giao diện gốc. Sau khi Điện tử và Ứng dụng phản ánh, gần 10 ngày sau Asia Plus Việt Nam đã khắc phục, bổ sung đầy đủ hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa thuộc chủ quyền Việt Nam.
 |
| Website nghiên cứu thị trường Q&Me tại địa chỉ qandme.net dùng bản đồ thiếu Hoàng Sa, Trường Sa thuộc chủ quyền của Việt Nam. Ảnh chụp màn hình ngày 4/6/2026 |
Phản hồi tới Điện tử và Ứng dụng, Asia Plus Việt Nam giải thích hình ảnh bản đồ trên website chỉ nhằm minh họa phạm vi hoạt động và độ phủ của mạng lưới phỏng vấn viên thực địa phục vụ các dự án nghiên cứu thị trường, hoàn toàn không dùng với mục đích thể hiện bản đồ hành chính, địa lý hay chủ quyền lãnh thổ.
Để làm rõ vấn đề, Tạp chí Điện tử và Ứng dụng đã tham vấn ý kiến chuyên môn độc lập của Luật sư Trần Tuấn Anh, Giám đốc Công ty Luật TNHH Bright Legal, về hành vi doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài sử dụng hình ảnh bản đồ Việt Nam thiếu hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa trên website và mạng xã hội, hành vi có dấu hiệu vi phạm chủ quyền quốc gia.
 |
| Luật sư Trần Tuấn Anh, Giám đốc Công ty Luật TNHH Bright Legal |
Theo phân tích của luật sư, đây không dừng lại ở việc đăng tải một hình ảnh thông thường mà là hành vi sử dụng, phổ biến và truyền đưa tới công chúng một hình ảnh bản đồ liên quan đến chủ quyền lãnh thổ Việt Nam. Vì lẽ đó, trước hết phải xem xét dưới góc độ pháp luật về đo đạc và bản đồ. Khoản 4 Điều 6 Luật Đo đạc và bản đồ năm 2018 nghiêm cấm hành vi xuất bản, lưu hành sản phẩm đo đạc và bản đồ, xuất bản phẩm bản đồ liên quan đến chủ quyền lãnh thổ quốc gia mà không thể hiện hoặc thể hiện không đúng chủ quyền, biên giới quốc gia. Điều 18 của luật này cũng quy định đường biên giới quốc gia, chủ quyền lãnh thổ phải được thể hiện chính xác trên sản phẩm đo đạc và bản đồ, xuất bản phẩm bản đồ.
Luật sư Trần Tuấn Anh nhấn mạnh, khi hình ảnh được xác định là bản đồ Việt Nam nhưng không thể hiện Hoàng Sa và Trường Sa, hành vi có dấu hiệu vi phạm trực tiếp quy định nêu trên và thuộc phạm vi xử lý của Nghị định 18/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đo đạc và bản đồ. Nếu cơ quan có thẩm quyền kết luận việc sử dụng bản đồ đã làm sai lệch hình ảnh chủ quyền lãnh thổ, doanh nghiệp còn bị xem xét trách nhiệm theo Luật Quảng cáo và Nghị định 38/2021/NĐ-CP.
Chưa dừng lại ở đó, vì nội dung vi phạm được đăng tải trên website nên đây còn là hành vi cung cấp, sử dụng thông tin trên môi trường mạng. Theo Nghị định 147/2024/NĐ-CP, khi nhận được yêu cầu ngăn chặn, gỡ bỏ thông tin vi phạm từ cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền (Bộ Thông tin và Truyền thông hoặc Bộ Công an), doanh nghiệp bắt buộc phải thực hiện loại bỏ nội dung vi phạm chậm nhất là trong vòng 24 giờ, nếu không sẽ bị áp dụng các biện pháp kỹ thuật chặn hoàn toàn truy cập vào trang web.
Như vậy, đối với cùng một vụ việc, doanh nghiệp có thể bị xem xét đồng thời theo ba nhóm quy định pháp luật, gồm Luật Đo đạc và bản đồ năm 2018 cùng Nghị định 18/2020/NĐ-CP đối với hành vi sử dụng bản đồ không thể hiện đúng chủ quyền lãnh thổ, Luật Quảng cáo năm 2012 cùng Nghị định 38/2021/NĐ-CP đối với hành vi sử dụng hình ảnh đó trong hoạt động quảng cáo thương mại, và các quy định về quản lý thông tin trên mạng mà hiện hành là Nghị định 147/2024/NĐ-CP đối với hành vi đăng tải, truyền đưa thông tin trên website và mạng xã hội.
Theo luật sư, khi trọng tâm vi phạm là việc sử dụng bản đồ không thể hiện đầy đủ chủ quyền quốc gia, cơ quan chuyên ngành về đo đạc và bản đồ thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường giữ vai trò then chốt trong việc xác định yếu tố vi phạm.
Do hành vi xảy ra trên website, cơ quan có thẩm quyền quản lý thông tin trên mạng có trách nhiệm phối hợp yêu cầu gỡ bỏ nội dung. Theo nhận định của luật sư, cùng một hành vi nhưng xuất hiện trên nhiều nền tảng số nên việc xử lý cần phối hợp liên ngành, trong đó cơ quan chuyên môn về đo đạc và bản đồ giữ vai trò xác định có hay không việc thể hiện sai chủ quyền.
Luật sư giả định trường hợp cơ quan chức năng xác định đây là hành vi cố ý, tức doanh nghiệp biết rõ bản đồ thể hiện sai chủ quyền nhưng vẫn sử dụng trên website và quảng cáo hướng tới người dùng nước ngoài, và phân tích mức chế tài áp dụng đồng thời từ nhiều quy định của pháp luật.
 |
| Asia Plus Việt Nam lý giải bản đồ thiếu Hoàng Sa, Trường Sa trên website qandme.net |
Theo Khoản 1 Điều 4 Nghị định 18/2020/NĐ-CP về đo đạc và bản đồ, mức phạt đối với tổ chức có thể lên tới 100 triệu đồng, kèm biện pháp buộc thu hồi, gỡ bỏ hoặc cải chính sản phẩm vi phạm.
Phân tích dưới góc độ pháp lý, luật sư Trần Tuấn Anh cho rằng khung xử phạt đối với doanh nghiệp FDI đăng bản đồ sai chủ quyền phụ thuộc trực tiếp vào nền tảng mà doanh nghiệp lựa chọn để đăng tải nội dung, bởi Nghị định 174/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin đã tách bạch rõ hai nhóm hành vi này.
Với trường hợp thứ nhất, khi doanh nghiệp tự sở hữu và vận hành trang thông tin điện tử riêng bằng tiếng Việt hoặc đa ngôn ngữ, luật sư Trần Tuấn Anh dẫn khoản 3 Điều 93 của nghị định để phân tích rằng hành vi đăng, phát, sử dụng hình ảnh bản đồ Việt Nam không thể hiện đầy đủ hoặc thể hiện sai chủ quyền quốc gia sẽ chịu mức phạt tiền từ 30 triệu đồng đến 40 triệu đồng. Ông giải thích mức phạt này áp dụng cho những trang thông tin điện tử tổng hợp hay website chính thức của doanh nghiệp, nơi doanh nghiệp nắm toàn quyền kiểm soát nội dung và phải chịu trách nhiệm như một cơ quan, tổ chức thiết lập hệ thống thông tin riêng.
Sang trường hợp thứ hai, khi doanh nghiệp chỉ đăng tải nội dung qua các tài khoản mạng xã hội như fanpage Facebook hay tài khoản Zalo Official Account, luật sư Trần Tuấn Anh viện dẫn khoản 1 Điều 95 để chỉ ra rằng hành vi cung cấp, chia sẻ hình ảnh bản đồ Việt Nam nhưng không thể hiện hoặc thể hiện không đúng chủ quyền quốc gia chịu mức phạt tiền thấp hơn, dao động từ 20 triệu đồng đến 30 triệu đồng. Theo ông, mức phạt nhẹ hơn phản ánh đúng bản chất pháp lý của hành vi, vì ở đây doanh nghiệp đóng vai trò người sử dụng dịch vụ chứ không phải chủ thể thiết lập và vận hành hệ thống thông tin.
Từ hai khung xử phạt trên, luật sư Trần Tuấn Anh nhận định các doanh nghiệp FDI hoạt động tại Việt Nam cần đặc biệt lưu ý cách phân định trách nhiệm gắn với từng nền tảng. Ông phân tích, nếu doanh nghiệp FDI đăng bản đồ sai chủ quyền trên website riêng thì đối diện khung phạt 30 đến 40 triệu đồng theo Điều 93, còn nếu vi phạm trên các tài khoản mạng xã hội thì chịu khung 20 đến 30 triệu đồng theo Điều 95. Ông nhấn mạnh việc xác định đúng nền tảng vi phạm quyết định trực tiếp mức chế tài áp dụng với doanh nghiệp.
Riêng Nghị định 72/2015/NĐ-CP và Nghị định 148/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ 01/7/2026) chỉ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 72/2015/NĐ-CP về thông tin đối ngoại không quy định mức phạt tiền riêng cho hành vi này, việc nội dung phát tán hướng tới người dùng nước ngoài chỉ là yếu tố để đánh giá tính chất, phạm vi ảnh hưởng và mức độ nghiêm trọng, không phải căn cứ cộng thêm một khoản tiền phạt độc lập.
Từ đó, nếu cơ quan chức năng xác định có hai hành vi vi phạm độc lập và áp dụng đồng thời theo Nghị định 18/2020 và Nghị định 174/2026 thì tổng mức phạt tiền tối đa có thể lên tới khoảng 170 triệu đồng đối với tổ chức, chưa kể các biện pháp khắc phục hậu quả bắt buộc. Luật sư lưu ý việc áp dụng thực tế còn phụ thuộc vào nguyên tắc của Luật Xử lý vi phạm hành chính, không phải mọi trường hợp đều được cộng gộp mức phạt tối đa.
Về việc doanh nghiệp tự nguyện chỉnh sửa nội dung sau khi được báo chí phản ánh, giống như cách Starlink thay đổi trong 01 ngày và Asia Plus Việt Nam mất gần 10 ngày để thay đổi. Theo Điều 9 Luật Xử lý vi phạm hành chính, các hành vi như tự nguyện khắc phục hậu quả, chủ động chấm dứt vi phạm, hợp tác với cơ quan có thẩm quyền trong quá trình xác minh đều là tình tiết giảm nhẹ khi quyết định mức xử phạt.
Tuy nhiên, Luật sư Trần Tuấn Anh cho biết, tình tiết giảm nhẹ không đồng nghĩa với việc đương nhiên được miễn xử phạt. Theo luật sư, việc gỡ bỏ hay sửa đổi nội dung sau khi bị phát hiện chỉ làm giảm mức độ trách nhiệm hành chính, thể hiện thái độ hợp tác và thiện chí. Khi hành vi vi phạm đã hoàn thành và đã gây hậu quả pháp lý, việc khắc phục sau đó thông thường chỉ là căn cứ để xem xét mức phạt thấp hơn trong khung, chứ không làm mất đi tính chất vi phạm của hành vi đã xảy ra.
Nhìn rộng ra từ các vụ việc, Luật sư Trần Tuấn Anh cho rằng pháp luật Việt Nam hiện đã có quy định tương đối đầy đủ để xử lý hậu quả của hành vi sử dụng bản đồ thiếu chủ quyền, nhưng vẫn còn “kẽ hở” nhất định trong việc xác định trách nhiệm chủ động kiểm duyệt nội dung trước khi phát hành đối với các hoạt động truyền thông số xuyên biên giới.
Thứ nhất, pháp luật hiện hành chủ yếu tập trung xử phạt khi hành vi đã xảy ra. Luật Đo đạc và bản đồ năm 2018 nghiêm cấm việc xuất bản, lưu hành bản đồ không thể hiện đúng chủ quyền lãnh thổ quốc gia, còn Nghị định 18/2020/NĐ-CP và Nghị định 174/2026/NĐ-CP quy định chế tài đối với hành vi đã đăng tải, lưu hành hoặc phát tán trên môi trường mạng. Thế nhưng chưa có quy định cụ thể buộc doanh nghiệp phải thực hiện quy trình kiểm tra, thẩm định hoặc phê duyệt riêng đối với hình ảnh bản đồ trước khi sử dụng trong website, quảng cáo hay các hoạt động truyền thông số.
Thứ hai, kẽ hở lớn nhất nằm ở các chiến dịch truyền thông xuyên biên giới. Nhiều doanh nghiệp FDI sử dụng hệ thống nhận diện thương hiệu, bộ hình ảnh và nội dung marketing được thiết kế tập trung tại công ty mẹ hoặc agency ở nước ngoài, đúng như mô hình vận hành đa ngôn ngữ mà những trường hợp vừa nêu cho thấy. Khi nội dung chuyển sang Việt Nam để sử dụng, pháp luật hiện nay chưa có quy định rõ ràng về nghĩa vụ của doanh nghiệp tại Việt Nam phải rà soát lại các yếu tố liên quan đến chủ quyền lãnh thổ trước khi phát hành. Điều này dẫn tới một lập luận thường gặp, rằng doanh nghiệp Việt Nam cho rằng nội dung do công ty mẹ hoặc đơn vị thiết kế nước ngoài cung cấp nên không biết hoặc không kiểm soát được sai sót. Song xét về nguyên tắc quản lý nhà nước, nội dung dùng để phục vụ hoạt động kinh doanh tại Việt Nam thì doanh nghiệp hoạt động tại Việt Nam vẫn phải là chủ thể chịu trách nhiệm chính.
Từ đó, Luật sư Trần Tuấn Anh đề xuất pháp luật cần hoàn thiện theo hướng xác lập rõ nguyên tắc doanh nghiệp sử dụng nội dung tại Việt Nam phải chịu trách nhiệm về tính hợp pháp của nội dung đó, không phụ thuộc việc nội dung được tạo ra ở trong nước hay nước ngoài. Việc nội dung được thiết kế, biên tập hoặc phê duyệt bởi công ty mẹ ở nước ngoài không nên được coi là căn cứ loại trừ hoặc giảm trừ trách nhiệm của pháp nhân đang hoạt động tại Việt Nam.
Thứ ba, cần bổ sung nghĩa vụ kiểm duyệt nội dung bản đồ đối với doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ quảng cáo số. Với các website, ứng dụng, quảng cáo trực tuyến, trang đích hoặc tài liệu truyền thông có sử dụng hình ảnh bản đồ Việt Nam, doanh nghiệp cần có trách nhiệm kiểm tra tính chính xác của việc thể hiện chủ quyền lãnh thổ trước khi phát hành. Một phương án đáng nghiên cứu là yêu cầu doanh nghiệp xây dựng quy trình kiểm duyệt nội bộ đối với nội dung liên quan đến bản đồ, biên giới, chủ quyền quốc gia, tương tự cơ chế kiểm duyệt đối với dữ liệu cá nhân hoặc thông tin an ninh mạng.
Thứ tư, cần quy định rõ trách nhiệm liên đới giữa các chủ thể tham gia vào chuỗi phát hành nội dung số. Trong nhiều trường hợp, nội dung vi phạm không chỉ do doanh nghiệp sử dụng mà còn có sự tham gia của agency quảng cáo, đơn vị thiết kế, đơn vị vận hành website hoặc nền tảng quảng cáo xuyên biên giới. Nếu chỉ xử lý doanh nghiệp cuối cùng thì hiệu quả răn đe còn hạn chế. Vì vậy có thể nghiên cứu cơ chế theo hướng doanh nghiệp sử dụng nội dung là chủ thể chịu trách nhiệm chính, đồng thời đơn vị thiết kế, cung cấp hoặc phát hành nội dung biết rõ nội dung vi phạm nhưng vẫn đưa vào sử dụng thì phải chịu trách nhiệm liên đới tương ứng.
Xâu chuỗi lại các vụ việc, từ bản đồ dịch vụ Starlink đến website Q&Me của Asia Plus từng thiếu hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, vi phạm chủ quyền Việt Nam, có thể thấy vấn đề lớn nhất hiện nay không phải là thiếu quy định xử phạt đối với bản đồ thiếu chủ quyền, mà là chưa có cơ chế pháp lý đủ rõ để buộc các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp FDI sử dụng hệ thống truyền thông toàn cầu, phải rà soát và kiểm duyệt nội dung liên quan đến chủ quyền lãnh thổ ngay từ giai đoạn trước khi phát hành.
Cách ứng xử cầu thị và tốc độ khắc phục nhanh của doanh nghiệp giúp giữ gìn uy tín thương hiệu và đặt mình vào vị thế thuận lợi hơn nếu cơ quan chức năng xem xét, nhưng bịt kẽ hở này ngay từ khâu thiết kế mới là điều cần được nghiên cứu hoàn thiện trong thời gian tới, để mọi nội dung truyền thông sử dụng tại Việt Nam đều tuân thủ đầy đủ các yêu cầu về chủ quyền quốc gia Việt Nam.
