| Robot dưới biển AUKUS phối hợp thế nào tại RIMPAC 2026 Mỹ phát triển tên lửa đánh chặn giá rẻ dưới 750.000 USD J-16 Trung Quốc lần đầu bay 6.000 km tới châu Phi tập trận |
 |
| 7 vũ khí laser quân sự mạnh nhất hiện nay. Ảnh minh họa: LY-1(L) và Iron Dome(R). Wikimedia Commons. |
Vũ khí laser quân sự đang rời phòng thí nghiệm để bước vào các cuộc thử nghiệm trên biển, trên bộ và ngoài thực địa. Thay vì phóng một đầu đạn đánh chặn, hệ thống chiếu chùm năng lượng tập trung lên mục tiêu trong thời gian đủ lâu để làm nóng, biến dạng hoặc phá hỏng bộ phận then chốt.
Laser không tạo ra vụ nổ ngay khi chạm mục tiêu như trong phim khoa học viễn tưởng. Hệ thống phải phát hiện mục tiêu, tính toán quỹ đạo, giữ chùm tia hội tụ vào một điểm rất nhỏ, sau đó truyền đủ nhiệt để làm hỏng động cơ, cảm biến, cánh điều khiển hoặc lớp vỏ.
Hiệu quả chiến đấu phụ thuộc vào công suất, chất lượng chùm tia, khả năng bám bắt, khoảng cách, thời tiết và thời gian chiếu. Bụi, mưa, sương mù, khói và nhiễu động không khí đều có thể làm chùm tia suy giảm hoặc phân tán.
Bảy hệ thống dưới đây đại diện cho những hướng phát triển quan trọng của vũ khí laser hiện đại. Danh sách gồm cả chương trình đã dừng, hệ thống đang thử nghiệm và trang bị đã được lắp trên tàu chiến. Vì vậy, khái niệm “nguy hiểm nhất” phản ánh tiềm năng công nghệ và nhiệm vụ tác chiến, không phải một bảng xếp hạng đã được kiểm chứng trong chiến đấu.
YAL-1 là một trong những dự án vũ khí laser tham vọng nhất của Mỹ. Hệ thống sử dụng máy bay vận tải Boeing 747-400F cải tiến, mang theo laser hóa học oxy iốt có công suất thuộc lớp megawatt.
Nhiệm vụ của YAL-1 là phát hiện và phá hủy tên lửa đạn đạo chiến thuật trong giai đoạn tăng tốc, khi tên lửa còn bay chậm, tạo ra dấu vết nhiệt lớn và chưa tách đầu đạn.
Laser được chiếu qua tháp quang học ở mũi máy bay. Chùm tia làm nóng lớp vỏ tên lửa, khiến kết cấu suy yếu rồi hỏng dưới áp lực của chuyến bay. Không quân Mỹ xác nhận YAL-1 đã phá hủy hai mục tiêu tên lửa thử nghiệm vào tháng 2/2010. Tuy nhiên, chương trình bị hủy vào cuối năm 2011 vì chi phí cao, tầm tác chiến hạn chế và yêu cầu hậu cần phức tạp. Không quân Mỹ
YAL-1 không trở thành vũ khí trực chiến, nhưng chương trình chứng minh laser công suất lớn có thể bám bắt và phá hủy tên lửa đang bay. Dự án cũng cho thấy công suất cao chưa đủ nếu thiết bị quá cồng kềnh hoặc nền tảng mang vũ khí phải hoạt động gần khu vực phòng không của đối phương.
Joint Laser Weapon System, viết tắt JLWS, là chương trình laser mới của Mỹ do Lockheed Martin phát triển. Hệ thống được thiết kế đạt công suất 500 kW, cao hơn nhiều laser thể rắn từng được tích hợp trên phương tiện quân sự.
JLWS tập trung vào hai nhóm mục tiêu đang gây sức ép lớn cho hệ thống phòng không, gồm máy bay không người lái và tên lửa hành trình. Công suất 500 kW có thể rút ngắn thời gian cần giữ tia laser trên mục tiêu, qua đó tăng khả năng đối phó vật thể có tốc độ cao hoặc kết cấu bền hơn.
Lockheed Martin công bố hợp đồng phát triển JLWS vào tháng 7/2026. Điều này có nghĩa hệ thống vẫn đang trong giai đoạn phát triển, chưa có bằng chứng công khai cho thấy đã được đưa vào biên chế hoặc sử dụng chiến đấu. Lockheed Martin
Thách thức lớn của JLWS nằm ở nguồn điện, thiết bị làm mát và kích thước hệ thống. Laser 500 kW không thể hoạt động chỉ với một máy phát điện thông thường. Nền tảng mang vũ khí phải cung cấp năng lượng ổn định, xử lý lượng nhiệt lớn và duy trì độ chính xác khi hoạt động ngoài thực địa.
LY-1 được Trung Quốc công khai trong cuộc duyệt binh tại Bắc Kinh tháng 9/2025. Truyền thông nhà nước Trung Quốc mô tả đây là vũ khí laser phòng không trên tàu, có nhiệm vụ tham gia đánh chặn ở lớp phòng thủ cuối cùng.
Hệ thống có thể được sử dụng để chống máy bay không người lái và hỗ trợ phòng vệ trước tên lửa tiếp cận tàu chiến. Khi kết hợp với tên lửa phòng không tầm trung và vũ khí đánh chặn tầm gần, laser tạo thêm một lớp phản ứng nhanh mà không phụ thuộc vào số lượng đạn mang theo.
Công suất, tầm bắn và kết quả thử nghiệm của LY-1 chưa được Trung Quốc công bố đầy đủ. Một số phân tích bên ngoài cho rằng hệ thống sử dụng laser thể rắn với công suất hàng chục kilowatt, nhưng con số này cần được xem là [Chưa xác minh]. Hình ảnh công khai chỉ xác nhận LY-1 đã xuất hiện dưới dạng hệ thống cỡ lớn, được giới thiệu cho nhiệm vụ phòng không hải quân. Naval News
LY-1 cho thấy các cường quốc hải quân đang coi laser là thành phần bổ sung cho pháo và tên lửa phòng không. Tuy nhiên, chưa thể kết luận về năng lực chiến đấu thực tế khi thiếu dữ liệu thử nghiệm độc lập.
Iron Beam là hệ thống laser phòng không công suất 100 kW do Rafael Advanced Defense Systems phát triển, với sự tham gia của Elbit Systems. Nhà sản xuất cho biết hệ thống có thể đối phó máy bay không người lái, rocket, đạn cối và một số mục tiêu bay trong phạm vi tới 10 km. Rafael
Laser sử dụng cảm biến quang điện để phát hiện và theo dõi mục tiêu, sau đó giữ chùm tia hội tụ cho đến khi cấu trúc mục tiêu bị phá hỏng. Iron Beam được thiết kế để bổ sung cho mạng phòng không nhiều tầng của Israel, thay vì thay thế hoàn toàn Iron Dome, David’s Sling hoặc Arrow.
Lợi thế chính nằm ở chi phí mỗi lần khai hỏa. Một phát laser chủ yếu tiêu thụ điện và không cần tên lửa đánh chặn riêng. Điều này giúp lực lượng phòng thủ dành tên lửa đắt tiền cho những mục tiêu nằm ngoài tầm hoạt động hoặc không phù hợp với laser.
Iron Beam vẫn bị giới hạn bởi thời tiết, đường ngắm và khả năng xử lý đồng thời nhiều mục tiêu. Khi một hệ thống phải giữ tia trên mục tiêu trong vài giây, một cuộc tấn công với số lượng lớn có thể tạo ra áp lực lên thời gian bám bắt.
HELIOS là tên viết tắt của hệ thống laser năng lượng cao tích hợp thiết bị gây lóa quang học và giám sát. Hải quân Mỹ đã lắp hệ thống trên tàu khu trục USS Preble thuộc lớp Arleigh Burke.
Khác với một vũ khí chỉ có chức năng phá hủy, HELIOS kết hợp nhiều nhiệm vụ. Hệ thống có thể theo dõi mục tiêu, thu thập hình ảnh, gây lóa cảm biến quang học của phương tiện đối phương và dùng laser năng lượng cao để tác động vật lý lên mục tiêu.
Hải quân Mỹ xác nhận USS Preble đã thực hiện thử nghiệm HELIOS trên biển vào năm 2025. Đến tháng 1/2026, lãnh đạo lực lượng tàu mặt nước Mỹ cho biết các thử nghiệm thành công đã tạo cơ sở cho những hệ thống laser tiếp theo. Hải quân Mỹ
Việc tích hợp HELIOS lên một tàu chiến đang hoạt động có ý nghĩa lớn hơn thử nghiệm trên bệ cố định. Hệ thống phải chịu rung động, hơi muối, chuyển động của tàu và điều kiện khí quyển trên biển. Nó cũng phải kết nối với radar, cảm biến và hệ thống quản lý chiến đấu có sẵn.
DragonFire là chương trình vũ khí laser của Anh, do Bộ Quốc phòng nước này phối hợp với MBDA, Leonardo và QinetiQ phát triển. Hệ thống đã bắn hạ máy bay không người lái tốc độ cao trong các cuộc thử nghiệm tại thao trường Hebrides.
Bộ Quốc phòng Anh cho biết DragonFire đủ chính xác để đánh trúng mục tiêu có kích thước tương đương đồng xu một bảng Anh từ khoảng cách một km. Chi phí năng lượng cho một lần khai hỏa được công bố ở mức khoảng 10 bảng Anh.
Tháng 11/2025, Anh trao cho MBDA hợp đồng trị giá 316 triệu bảng để cung cấp DragonFire cho Hải quân Hoàng gia. Kế hoạch đặt hệ thống đầu tiên lên tàu khu trục Type 45 vào năm 2027, sớm hơn năm năm so với lịch trình trước đó. Bộ Quốc phòng Anh
DragonFire phản ánh cách các nước châu Âu tìm lời giải cho bài toán chi phí đánh chặn. Dùng tên lửa trị giá hàng trăm nghìn bảng để tiêu diệt một máy bay không người lái giá thấp tạo ra bất lợi kinh tế. Laser có thể thu hẹp khoảng cách này nếu nguồn điện và điều kiện thời tiết cho phép.
Rheinmetall và MBDA Đức đã thử nghiệm hệ thống laser hải quân trên khinh hạm Sachsen. Mẫu trình diễn sử dụng nguồn laser có công suất tới 20 kW, hình thành từ nhiều mô đun laser sợi quang ghép lại thành một chùm tia.
 |
| Cổ phiếu quốc phòng châu Âu lao dốc khi xuất hiện tín hiệu hòa bình Ukraine |
Theo Rheinmetall, chương trình đã thực hiện hơn 100 lần bắn thử cùng nhiều cuộc thử nghiệm theo dõi mục tiêu trên biển. Kết quả tập trung vào khả năng phát hiện, bám bắt và đối phó máy bay không người lái trong điều kiện hoạt động thực tế. Rheinmetall
Cách ghép nhiều mô đun cho phép nhà sản xuất tăng công suất mà không phải thiết kế lại toàn bộ nguồn phát. Đây là hướng kỹ thuật phổ biến của laser thể rắn hiện đại, nhưng việc nâng công suất vẫn kéo theo yêu cầu lớn hơn về điện, làm mát và điều khiển chùm tia.
Rheinmetall và MBDA đã lập kế hoạch hợp tác để phát triển hệ thống laser hải quân có hiệu năng cao hơn. Dù vậy, mẫu 20 kW thử nghiệm và vũ khí công suất lớn dự kiến trong tương lai cần được phân biệt rõ.
Các hệ thống trên cho thấy laser có ba lợi thế: tốc độ truyền năng lượng gần như tức thời, chi phí mỗi phát thấp và số lần khai hỏa phụ thuộc chủ yếu vào nguồn điện. Điều này phù hợp với nhiệm vụ bảo vệ tàu chiến, căn cứ và hạ tầng trước máy bay không người lái giá rẻ.
Laser cũng tạo ra một mô hình hậu cần mới. Tàu chiến không phải dành khoang chứa cho hàng trăm quả đạn laser, nhưng phải có máy phát điện, bộ tích trữ năng lượng và hệ thống tản nhiệt đủ lớn. Khi nguồn điện hoặc thiết bị làm mát đạt giới hạn, vũ khí phải tạm dừng dù mục tiêu vẫn xuất hiện.
Tên lửa phòng không vẫn giữ ưu thế về tầm bắn, khả năng hoạt động trong thời tiết xấu và năng lực đánh nhiều loại mục tiêu. Vì vậy, laser trong giai đoạn hiện nay phù hợp với vai trò bổ sung cho mạng phòng thủ nhiều tầng.
Với Việt Nam, xu hướng này gợi mở nhu cầu nghiên cứu cảm biến quang điện, công nghệ bám bắt mục tiêu nhỏ, nguồn điện công suất cao và vật liệu tản nhiệt. Đây đều là những công nghệ có thể phục vụ cả quốc phòng lẫn dân sự. Việc đánh giá cần dựa trên khả năng làm chủ từng thành phần, thay vì chỉ so sánh công suất được nhà sản xuất công bố.
Vì sao tia laser có thể bị thời tiết làm suy yếu?Không khí không hoàn toàn trong suốt đối với laser. Hơi nước, bụi, mưa, sương và khói hấp thụ hoặc tán xạ một phần năng lượng. Nhiễu động không khí còn làm chùm tia biến dạng, khiến điểm hội tụ trên mục tiêu rộng hơn và giảm mật độ năng lượng. Các hệ thống hiện đại sử dụng quang học thích nghi để đo độ biến dạng và điều chỉnh chùm tia theo thời gian thực. Công nghệ này giúp cải thiện độ chính xác nhưng không thể loại bỏ hoàn toàn ảnh hưởng của khí quyển. |
