Ngày 20/6/2026, Bộ Tài chính ban hành Thông báo 499/TB-BTC năm 2026 truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Bộ trưởng về việc tiếp tục triển khai các nhiệm vụ liên quan đến sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền 3 cấp. Định hướng lần này gắn việc tinh gọn tổ chức với yêu cầu chuyển đổi số trong quản lý nhà nước, một hướng đi đang định hình lại cách vận hành của các cơ quan tài chính công.
Tại Mục 2 Thông báo 499/TB-BTC năm 2026, Bộ trưởng giao Vụ Tổ chức cán bộ chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan đề xuất việc tiếp tục sắp xếp tổ chức bộ máy bên trong. Vụ Tổ chức cán bộ rà soát chức năng, nhiệm vụ và tổ chức bộ máy của các tổ chức ngành dọc gồm thuế, hải quan, kho bạc, thống kê và bảo hiểm xã hội, sau đó báo cáo Bộ Chính trị xem xét phương án sắp xếp, bảo đảm tinh gọn, không trùng dẫm và giảm tầng nấc trung gian.
Cùng với đó, Bộ trưởng giao Cục Doanh nghiệp Nhà nước chủ trì rà soát việc chuyển cơ quan chủ quản các tập đoàn, tổng công ty, công ty nhà nước có vai trò đặc biệt, chủ đạo dẫn dắt và tiên phong trong các lĩnh vực kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh, có quy mô và mức tác động lớn trên phạm vi cả nước theo hướng trực thuộc Đảng bộ Chính phủ, số còn lại sắp xếp về trực thuộc bộ quản lý ngành.
 |
| Thông báo 499/TB-BTC tiếp tục sắp xếp ngành thuế, hải quan, kho bạc, thống kê, bảo hiểm xã hội. |
Năm tổ chức ngành dọc kể trên đều vận hành trên nền tảng dữ liệu lớn và hệ thống công nghệ thông tin liên thông toàn quốc. Vì vậy, việc sắp xếp lại bộ máy đi cùng yêu cầu chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ, hợp nhất hạ tầng dữ liệu và cắt giảm các đầu mối xử lý thủ công. Khi bộ máy gọn hơn, dòng dữ liệu giữa thuế, hải quan, kho bạc và bảo hiểm xã hội sẽ luân chuyển nhanh hơn, hỗ trợ trực tiếp cho mục tiêu xây dựng chính phủ số.
Song hành với việc sắp xếp bộ máy, ngành thuế bước vào giai đoạn quản lý dựa trên dữ liệu theo Luật Quản lý thuế 2025 có hiệu lực từ 01/7/2026. Đây là thay đổi mang tính nền tảng đối với cộng đồng doanh nghiệp và hộ kinh doanh trong môi trường số.
Theo Điều 23 Luật Quản lý thuế 2025, trong trường hợp có dấu hiệu trốn thuế, Thủ trưởng cơ quan quản lý thuế có quyền yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan cung cấp thông tin. Cơ quan quản lý thuế truy cập trực tiếp vào dữ liệu phần mềm kế toán, hóa đơn điện tử và máy tính tiền của người nộp thuế để thu thập thông tin phục vụ kiểm tra, thanh tra thuế, qua đó tăng khả năng phát hiện hành vi gian lận trong bối cảnh số hóa dữ liệu kế toán và hóa đơn điện tử.
Quy định nêu trên phản ánh xu hướng dịch chuyển từ thanh tra thủ công sang giám sát theo thời gian thực. Hóa đơn điện tử hiện đã phủ rộng tới hầu hết doanh nghiệp, trong khi máy tính tiền kết nối dữ liệu với cơ quan thuế đang lan tới nhóm hộ kinh doanh và bán lẻ. Khi cơ quan thuế có quyền truy cập dữ liệu gốc, biên độ cho hành vi điều chỉnh sổ sách thủ công bị thu hẹp rõ rệt, đồng thời doanh nghiệp tuân thủ tốt cũng giảm áp lực giải trình giấy tờ.
Với góc nhìn công nghệ, mô hình quản lý mới buộc doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc cho phần mềm kế toán đạt chuẩn, hệ thống hóa đơn điện tử ổn định và quy trình lưu trữ dữ liệu an toàn. Năng lực bảo mật và khả năng đối soát dữ liệu trở thành yêu cầu bắt buộc thay vì lựa chọn, nhất là khi dữ liệu kế toán có thể trở thành căn cứ pháp lý trong các đợt kiểm tra.
 |
Theo khoản 3 Điều 22 Luật Quản lý thuế 2025, cơ quan thuế kiểm tra trực tiếp tại trụ sở người nộp thuế trong chín nhóm trường hợp. Nhóm thứ nhất gồm hồ sơ thuộc diện kiểm tra trước hoàn thuế và hồ sơ thuộc diện kiểm tra sau hoàn thuế theo nguyên tắc quản lý rủi ro, áp dụng trong thời hạn 5 năm kể từ ngày ban hành quyết định hoàn thuế.
Nhóm tiếp theo gồm hồ sơ có dấu hiệu vi phạm pháp luật về thuế, hồ sơ được lựa chọn theo kế hoạch hoặc chuyên đề, và các trường hợp theo yêu cầu của cơ quan, người có thẩm quyền. Cơ quan thuế cũng kiểm tra đối với người nộp thuế rủi ro cao thuộc diện chia, tách, sáp nhập, hợp nhất, chuyển đổi loại hình doanh nghiệp, phá sản, giải thể, chấm dứt hoạt động, cổ phần hóa, chấm dứt hiệu lực mã số thuế hoặc chuyển địa điểm kinh doanh.
Ba nhóm còn lại gồm trường hợp quy định tại điểm b khoản 2 Điều 22, khi cơ quan quản lý thuế yêu cầu người nộp thuế giải trình rồi chuyển sang kiểm tra tại trụ sở; trường hợp giải quyết khiếu nại, tố cáo về thuế; và hồ sơ miễn thuế, giảm thuế, không thu thuế của người nộp thuế rủi ro cao.
Luật cũng siết chặt thời hạn để hạn chế phiền hà cho doanh nghiệp. Đối với các trường hợp lựa chọn theo kế hoạch, chuyên đề và các trường hợp tổ chức lại doanh nghiệp, cơ quan thuế kiểm tra tại trụ sở không quá 1 lần trong 1 năm. Quy định giới hạn nêu trên không áp dụng cho các trường hợp kiểm tra lại theo điểm a khoản 6 Điều 22.
Thời hạn kiểm tra thuế không quá 20 ngày kể từ ngày công bố quyết định, trường hợp cần thiết gia hạn 1 lần nhưng không quá 20 ngày. Với doanh nghiệp có giao dịch liên kết, thời hạn kiểm tra không quá 40 ngày và gia hạn tối đa thêm 40 ngày. Khi cần thu thập, trao đổi thông tin với cơ quan thuế nước ngoài, thời hạn kiểm tra kéo dài nhưng không quá 2 năm, chưa tính thời gian tạm dừng theo thông báo của cơ quan quản lý thuế.
Tổng thể, Thông báo 499/TB-BTC và Luật Quản lý thuế 2025 cho thấy hai trục cải cách song song gồm tinh gọn bộ máy ngành dọc và chuyển quản lý thuế sang nền tảng dữ liệu số. Doanh nghiệp, hộ kinh doanh và đơn vị cung cấp giải pháp kế toán, hóa đơn điện tử cần chuẩn bị sớm về hạ tầng công nghệ và quy trình tuân thủ để thích ứng với khung vận hành mới từ ngày 01/7/2026.
