 |
| Sản phẩm thép ray đường sắt đã được Hòa Phát "trình làng" vào cuối năm 2025. |
VinSpeed dự kiến sử dụng ray 60 kg/m hàn dài cho đường chính tuyến và các đường trong ga thuộc dự án đường sắt tốc độ cao Hà Nội Quảng Ninh. Với đường trong khu bảo dưỡng và nơi lưu đỗ tàu, chủ đầu tư lựa chọn ray 50 kg/m có mối nối.
Thông tin này được nêu trong báo cáo đánh giá tác động môi trường của dự án. Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ninh đã đăng tải hồ sơ để lấy ý kiến cộng đồng dân cư, cá nhân và tổ chức chịu tác động trực tiếp từ tháng 7/2026.
 |
| Đường sắt tốc độ cao Hà Nội, Quảng Ninh có gì? |
Theo phương án được công bố, tuyến đường sắt có chiều dài khoảng 121,08 km, xây dựng theo tiêu chuẩn đường đôi, khổ 1.435 mm và điện khí hóa. Khoảng 116 km tuyến đi trên cao, phần còn lại đi trên mặt đất.
Tốc độ thiết kế trên tuyến chính đạt 350 km/h. Riêng đoạn qua Hà Nội có tốc độ thiết kế 120 km/h. Tuyến đi qua Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng và Quảng Ninh, với tổng vốn đầu tư hơn 147.000 tỷ đồng, tương đương trên 5,6 tỷ USD, chưa gồm chi phí giải phóng mặt bằng.
Theo kế hoạch, dự án sẽ có 5 ga gồm Cổ Loa, Gia Bình, Ninh Xá, Yên Tử và Hạ Long Xanh. Một khu bảo dưỡng, sửa chữa và lưu đỗ tàu được bố trí tại ga Hạ Long Xanh. VinSpeed dự kiến đầu tư 16 đoàn tàu, gồm cả tàu dự phòng. Mỗi đoàn có từ 7 đến 8 toa, sức chứa hơn 600 hành khách.
Thông số 60 kg/m thể hiện khối lượng của một mét ray, không phải tổng tải trọng mà ray có thể chịu. Ray có khối lượng lớn thường được dùng cho tuyến chính có tốc độ cao hoặc mật độ khai thác lớn do có khả năng chịu lực và duy trì độ ổn định tốt hơn.
Loại ray 60E1, thường được gọi là UIC60, có khối lượng danh nghĩa khoảng 60,21 kg/m. Sản phẩm thuộc nhóm ray đáy bằng, được đề cập trong tiêu chuẩn châu Âu EN 13674-1 đối với ray có khối lượng từ 46 kg/m trở lên.
VinSpeed lựa chọn công nghệ ray hàn dài, tiếng Anh là Continuous Welded Rail. Các đoạn ray được hàn thành dải liên tục thay vì duy trì nhiều khe nối như đường ray truyền thống.
 |
| Bẫy tiên phong và bài học đường sắt cao tốc cho Việt Nam |
Việc giảm số lượng mối nối giúp bánh tàu chuyển động êm hơn, hạn chế rung và tiếng va đập khi đoàn tàu chạy qua điểm tiếp giáp. Công nghệ này cũng có thể giảm hao mòn bánh xe, ray và một số bộ phận liên quan.
Đổi lại, ray hàn dài đòi hỏi kiểm soát chặt ứng suất do nhiệt độ. Ray có xu hướng giãn ra khi trời nóng và co lại khi nhiệt độ giảm. Hệ thống liên kết ray, tà vẹt, nền đường và quy trình hàn phải bảo đảm ray không bị biến dạng hoặc mất ổn định.
Với tốc độ thiết kế 350 km/h, chất lượng ray không thể được đánh giá riêng bằng khối lượng trên mỗi mét. Nhà cung cấp còn phải chứng minh thành phần thép, độ cứng, độ thẳng, khả năng chống mài mòn, độ bền mỏi, chất lượng bề mặt và tính đồng nhất trên toàn bộ chiều dài sản phẩm.
Chủ tịch Tập đoàn Hòa Phát Trần Đình Long cho biết doanh nghiệp đang tiếp cận, giới thiệu sản phẩm ray với dự án đường sắt Hà Nội Quảng Ninh. Tuy nhiên, báo cáo môi trường của VinSpeed chưa công bố khối lượng cần mua, tiêu chuẩn nghiệm thu cuối cùng hoặc tên nhà cung cấp.
Hòa Phát đang đầu tư Nhà máy sản xuất ray đường sắt và thép đặc biệt tại Khu kinh tế Dung Quất, Quảng Ngãi. Theo thông tin từ doanh nghiệp, nhà máy có tổng vốn hơn 10.000 tỷ đồng, công suất thiết kế 700.000 tấn mỗi năm và diện tích gần 15 ha.
Danh mục sản phẩm dự kiến gồm ray đường sắt tốc độ cao, ray đường sắt đô thị, ray cầu trục, thép hình và một số loại thép chuyên dụng. Đến tháng 8/2026, Hòa Phát cho biết dự án đã hoàn thành khoảng 60% tiến độ.
 |
| Hòa Phát cán mốc một triệu tấn gang lỏng trong tháng 8 |
Dây chuyền do SMS group của Đức cung cấp, sử dụng hệ thống cán bốn trục để kiểm soát kích thước sản phẩm. Hòa Phát đặt mục tiêu sản xuất những thanh ray đầu tiên trong quý I/2027 và bắt đầu cung ứng cho thị trường từ quý II/2027.
Ray do nhà máy sản xuất có thể đạt chiều dài tới 100 m. Thanh ray dài giúp giảm số vị trí phải hàn tại công trường, qua đó hỗ trợ quá trình xây dựng đường ray liên tục.
Tháng 4/2026, Hòa Phát ký hợp đồng với TÜV SÜD Rail GmbH, tổ chức thử nghiệm và chứng nhận đường sắt của Đức. Hoạt động kiểm định dự kiến đánh giá thiết kế, quy trình sản xuất, thử nghiệm vật liệu và mức độ phù hợp với tiêu chuẩn áp dụng cho từng dự án.
Theo Hòa Phát, sản phẩm của nhà máy được phát triển để đáp ứng các bộ tiêu chuẩn như EN 13674 của châu Âu, JIS E1120 của Nhật Bản và TB/T 2344 của Trung Quốc. Tiêu chuẩn cụ thể dành cho tuyến VinSpeed vẫn phải căn cứ hồ sơ thiết kế, chỉ dẫn kỹ thuật và yêu cầu lựa chọn nhà cung cấp.
Việc VinSpeed lựa chọn ray 60 kg/m hàn dài tạo ra sự tương thích ban đầu với dải sản phẩm Hòa Phát đang phát triển. Tuy nhiên, sự tương thích về loại ray chưa đủ để xác định doanh nghiệp sẽ nhận đơn hàng.
Nhà cung cấp phải hoàn thành dây chuyền đúng tiến độ, sản xuất được sản phẩm ổn định và vượt qua các thử nghiệm. Chủ đầu tư cũng cần đánh giá hồ sơ kỹ thuật, năng lực cung ứng, giá thành, thời gian giao hàng và trách nhiệm bảo hành.
Nếu tạm tính 121,08 km đường đôi, mỗi đường có hai thanh ray và khối lượng trung bình 60 kg/m, lượng thép ray cho phần chính tuyến có thể vào khoảng 29.000 tấn. Con số này chưa gồm đường ga, khu bảo dưỡng, đoạn chuyển tiếp, lượng dự phòng và hao hụt thi công. Báo cáo của VinSpeed chưa công bố khối lượng đặt mua chính thức.
So với công suất 700.000 tấn mỗi năm của nhà máy, nhu cầu ước tính từ một tuyến dài hơn 121 km không phải toàn bộ thị trường mà Hòa Phát nhắm tới. Dư địa lớn hơn nằm ở mạng lưới đường sắt quốc gia, các tuyến đô thị và những dự án đường sắt liên vùng đang được nghiên cứu.
Nếu sản phẩm trong nước đạt chuẩn, chủ đầu tư có thể rút ngắn một phần thời gian vận chuyển, chủ động kế hoạch giao hàng và tăng khả năng phối hợp xử lý kỹ thuật. Việt Nam cũng có cơ hội hình thành năng lực sản xuất một trong những vật tư cốt lõi của ngành đường sắt.
Ngược lại, tiến độ dự án VinSpeed đặt ra sức ép rõ rệt. Tuyến Hà Nội Quảng Ninh dự kiến khai thác thương mại trong năm 2028, trong khi Hòa Phát đặt mục tiêu đưa sản phẩm ra thị trường từ quý II/2027. Khoảng thời gian để thử nghiệm, chứng nhận, sản xuất hàng loạt và giao ray cho công trường vì thế không dài.
Cuộc chào hàng của Hòa Phát mới là điểm khởi đầu. Đơn hàng chỉ có thể hình thành sau khi doanh nghiệp chứng minh được chất lượng, tiến độ và khả năng đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn của tuyến đường sắt tốc độ cao.
