Tại Phiên thảo luận, các đại biểu Quốc hội bày tỏ thống nhất với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung các Luật nhằm tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và tạo dư địa phát triển cho các lĩnh vực viễn thông, công nghệ số, đổi mới sáng tạo. Đồng thời, các đại biểu tập trung góp ý về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, hoàn thiện cơ chế quản lý, chia sẻ dữ liệu, sử dụng chung hạ tầng viễn thông, bảo đảm quốc phòng, an ninh.
Quang cảnh Phiên họp.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành nội dung Phiên họp.
Bày tỏ cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của bốn Luật như Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo của Cơ quan chủ trì thẩm tra đã nêu, đại biểu Nguyễn Thành Trung, Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng đóng góp thêm những ý kiến xác đáng để Ban soạn thảo tiếp tục xem xét, nghiên cứu, bổ sung hoàn thiện dự thảo Luật.
Đại biểu Nguyễn Thành Trung, Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng phát biểu.
Đại biểu đề nghị rà soát lại toàn bộ điều kiện, giấy phép và thủ tục theo nguyên tắc cái gì không cần thiết thì phải bỏ, cái gì giữ lại phải chứng minh được lý do theo tinh thần kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội là kiên quyết xóa bỏ tư duy không quản được thì cấm và các thủ tục biến tướng. Từ đó, đại biểu đề nghị Cơ quan soạn thảo không chỉ liệt kê các thủ tục được cắt giảm mà cần đánh giá từng điều kiện theo ba câu hỏi: Mục tiêu quản lý là gì, rủi ro nào cần kiểm soát, và nếu bỏ thủ tục thì công cụ nào sẽ thay thế.
Bên cạnh đó, theo đại biểu, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm nhưng phải quy định rõ hậu kiểm thế nào và ai sẽ chịu trách nhiệm. Đại biểu đồng tình cao với định hướng chuyển từ cấp phép sang quản lý bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn và giám sát thực thi. Nhưng đại biểu cũng cho rằng, nếu Luật chỉ bỏ giấy phép mà không thiết kế công cụ quản lý thay thế thì rất dễ rơi vào hai thái cực hoặc sẽ bị quản lý lỏng lẻo, hoặc cơ quan thực thi lại phát sinh một thủ tục mới. Từ lập luận này, đại biểu đề nghị dự thảo Luật quy định rõ hơn cơ sở dữ liệu chuyên ngành, chế độ báo cáo điện tử, cơ chế thanh tra theo mức độ rủi ro và chế tài xử lý vi phạm, trong đó ưu tiên dữ liệu dùng chung thay yêu cầu doanh nghiệp cung cấp đi cung cấp lại cùng một thông tin.
Các đại biểu tại Phiên họp.
Đánh giá bốn Luật được sửa đổi lần này đều liên quan trực tiếp đến hạ tầng số, giao dịch điện tử, viễn thông, công nghệ và dữ liệu, đại biểu Nguyễn Thành Trung cho rằng cần làm rõ trách nhiệm khi sử dụng dữ liệu số và kết nối chia sẻ dữ liệu ở ba vấn đề: dữ liệu nào phải chia sẻ, cơ quan nào được khai thác và trách nhiệm thuộc về ai nếu dữ liệu sai, chậm cập nhật hoặc sử dụng không đúng mục đích. “Đặc biệt không nên để tình trạng dữ liệu đã có trong hệ thống của Nhà nước nhưng người dân, doanh nghiệp vẫn phải nộp bản giấy hoặc kê khai lại. Nếu đã xác định được chuyển đổi số là phương thức quản trị mới thì dữ liệu phải trở thành đầu vào của quản lý chứ không phải thêm một lớp giấy tờ điện tử cho thủ tục cũ”, đại biểu nêu rõ.
Đối với giấy phép, chứng chỉ, hồ sơ đang giải quyết, các dự án thỏa thuận và nghĩa vụ đang thực hiện, theo đại biểu, nếu Luật thay đổi nhưng quy định chuyển tiếp không rõ thì chính doanh nghiệp và người dân sẽ là đối tượng chịu rủi ro. Vì vậy, đại biểu đề xuất dự thảo Luật phải quy định theo từng nhóm tình huống, tránh một điều khoản chuyển tiếp chung chung. “Hồ sơ đã tiếp nhận thì giải quyết theo quy định nào? Giấy phép đã cấp có tiếp tục có giá trị hay không? Trường hợp đang đầu tư, đang cung cấp dịch vụ thì quyền và nghĩa vụ được xác định ra sao?”, đại biểu nhấn mạnh 3 câu hỏi cần phải giải quyết.
Các đại biểu tại Phiên họp.
Đề cập đến sự cần thiết của hoàn thiện hệ thống pháp luật trong xây dựng hệ sinh thái hạ tầng số quốc gia, đại biểu Bế Trung Anh, Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk nhấn mạnh, thay vì sửa đổi đơn lẻ từng ngành, đây là cơ hội để sắp xếp lại nền móng pháp lý theo hướng hội tụ cho hạ tầng số quốc gia.
Đại biểu Bế Trung Anh, Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk phát biểu.
Đại biểu cho rằng, thực tế hiện nay, công nghệ đã “hội tụ” nhưng quản trị vẫn còn rời rạc, doanh nghiệp vẫn phải đi qua nhiều "cửa" thủ tục khác nhau cho cùng một hoạt động kinh doanh thống nhất. Để xóa bỏ rào cản và đưa thể chế trở thành lợi thế cạnh tranh, đại biểu cho rằng cần tuân thủ các nguyên tắc: quản lý theo kiến trúc hạ tầng số thống nhất, tập trung về công nghệ để mở lối cho tương lai, chuyển từ tư duy cấp phát sang tối đa hóa giá trị tài nguyên.
Các đại biểu tại Phiên họp.
Để hiện thực hóa các nguyên tắc này, theo đại biểu, dự thảo Luật cần tập trung vào các điểm cốt lõi: Điều 17, 18b, 20A, 21 Luật Tần số nhằm mở lối chia sẻ phổ tần và thử nghiệm mạng vệ tinh mặt đất tích hợp; Điều 39, 47 Luật Viễn thông nhằm khẳng định các giấy phép liên quan được cấp đồng thời và mở rộng chia sẻ hạ tầng viễn thông với các hạ tầng kỹ thuật khác (giao thông, điện lực, chiếu sáng); Điều 28 Luật Giao dịch điện tử giúp nâng tầm việc cấp phép dịch vụ tin cậy thành nền tảng pháp lý cho hạ tầng niềm tin số, có khả năng công nhận xuyên biên giới.
“Trong bối cảnh ranh giới giữa viễn thông, tần số, dữ liệu và giao dịch điện tử đang mờ dần, lập pháp kiến tạo phải thiết lập cơ chế để các dịch vụ mới không bị rơi vào "bốn hoặc năm chiếc hộp pháp lý" khác nhau. Triết lý "Một cửa" thực sự không phải là gom nhiều cửa vào một phòng, mà là người dân/doanh nghiệp chỉ cần "gõ cửa" một lần. Phía sau cánh cửa đó, các cơ quan Nhà nước phải tự kết nối dữ liệu và phối hợp trách nhiệm”, đại biểu kết luận.
Qua nghiên cứu dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Viễn thông, Luật Giao dịch điện tử, Luật Chuyển giao công nghệ, đại biểu Trần Quang Tâm, Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk bày tỏ nhất trí cao với tinh thần cải cách mạnh mẽ nhằm tạo hành lang pháp lý thông thoáng cho phát triển kinh tế - xã hội. Tiếp cận dưới góc độ quốc phòng, an ninh, đại biểu góp ý các vấn đề cần nghiên cứu bổ sung nhằm hoàn thiện dự thảo Luật.
Đại biểu Trần Quang Tâm, Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk phát biểu.
Đối với việc cấp băng tần phục vụ phát triển kinh tế kết hợp với nhiệm vụ quốc phòng, an ninh theo Điều 1, khoản 3, điểm d của dự thảo Luật, đại biểu cho rằng, dự thảo đã có bước tiến rất đột phá khi cho phép doanh nghiệp nhà nước sử dụng băng tần để phục vụ làm kinh tế vừa thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh. Đại biểu nhấn mạnh, đây là giải pháp tối ưu để tránh lãng phí tài nguyên quốc gia. Tuy nhiên, để ngăn ngừa việc lợi dụng chính sách nhằm chiếm dụng các tài nguyên chiến lược, đại biểu đề nghị quy định rõ ràng hơn về tỷ lệ cơ bản trên tổng số lượng tần số cấp phép và dành cho nhiệm vụ quốc phòng là bao nhiêu. “Chúng ta không thể chỉ nói chung chung là tỷ lệ cơ bản mà cần có những con số kỹ thuật cụ thể để Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an căn cứ để thực thi, tránh tình trạng kẽ hở pháp lý để triển khai thực địa”, đại biểu lưu ý.
Các đại biểu tại Phiên họp.
Về quản lý nhân lực thông qua chứng chỉ vô tuyến điện, theo đại biểu việc phân cấp cho Bộ Quốc phòng, Bộ Công an quy định chi tiết việc cấp, thu hồi chứng chỉ đối với nghiệp vụ di động hàng hải, hàng không là hoàn toàn cần thiết. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cần bổ sung thêm điều kiện được cấp chứng chỉ đối với cá nhân để bảo đảm yêu cầu trong lĩnh vực quốc phòng và an ninh. “Bởi lẽ trong kỷ nguyên số, mỗi người cầm thiết bị vô tuyến điện không chỉ là một kỹ thuật viên mà có thể là một mắt xích trong hệ thống thông tin không có lợi cho quốc phòng, an ninh. Do đó, việc kiểm soát về lai lịch, ý thức chấp hành của nhân sự phải được quy định chặt chẽ như một tiêu chuẩn bắt buộc trước khi cấp chứng chỉ”, đại biểu nêu rõ.
Về chia sẻ hạ tầng viễn thông phục vụ cho nhiệm vụ quốc phòng, an ninh theo Điều 2, khoản 3, điểm c của dự thảo Luật, theo đại biểu, việc Chính phủ ban hành cơ chế chính sách để huy động hạ tầng dân sự trong mục đích quốc phòng, an ninh là một tư duy chiến lược rất đúng đắn, mang tính lưỡng dụng kết hợp kinh tế với quốc phòng, an ninh. Tuy nhiên, đại biểu cũng lưu ý, khi thực hiện chia sẻ hạ tầng theo hướng này, vấn đề tính bảo mật, khả năng sẵn sàng đáp ứng đưa ngay vào thực hiện cho nhiệm vụ quốc phòng, an ninh phải được ưu tiên hàng đầu. “Cần bổ sung các tiêu chuẩn kỹ thuật về mạng lưới dự phòng đặc thù. Mạng lưới này phải đáp ứng ba yếu tố cốt lõi: cơ chế chuyển đổi tức thời, tiêu chuẩn an ninh thông tin độc lập và kiến trúc phân rã hạ tầng độc lập, nghĩa là khi có tình huống khẩn cấp, việc chuyển đổi hạ tầng dân sự sang hạ tầng phục vụ cho quốc phòng, an ninh phải diễn ra tức thời mà không làm ảnh hưởng đến an ninh thông tin”, đại biểu đề xuất.
Các đại biểu tại Phiên họp.
Kết luận phần phát biểu, đại biểu Trần Quang Tâm nhấn mạnh, mục tiêu của chúng ta là phát triển kinh tế phải luôn gắn liền với củng cố quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc, một khung pháp lý hoàn thiện không chỉ là để quản lý mà phải tạo ra được sự hòa quyện giữa sức mạnh kinh tế và thế trận quốc phòng, thế trận an ninh trên không gian số.
Phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng nêu rõ, phạm vi của dự án Luật được sửa đổi lần này chỉ giới hạn trong việc luật hóa những cơ chế chính sách đã được cấp có thẩm quyền đồng ý chủ trương, cụ thể: cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước; hoàn thiện cơ sở pháp lý để sử dụng hiệu quả cơ sở hạ tầng viễn thông phục vụ cho quốc phòng và an ninh.
Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm.
Đóng góp vào dự án Luật này, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng cho biết, đã có 38 ý kiến tham gia tại buổi thảo luận Tổ, 11 ý kiến tham gia của đại biểu tại Hội trường thể hiện sự quan tâm của Quốc hội đối với dự án Luật. Phó Thủ tướng Chính phủ đánh giá, các ý kiến đều rất tâm huyết, khoa học, trách nhiệm, đại đa số các ý kiến đều bày tỏ cơ bản thống nhất với dự thảo Luật. Đối với các ý kiến ngoài phạm vi dự án Luật, Phó Thủ tướng Chính phủ cho biết, những vấn đề cụ thể sẽ được hướng dẫn trong các nghị định. Chính phủ sẽ tiếp tục chỉ đạo Cơ quan soạn thảo phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội để tiếp thu tối đa các ý kiến, hoàn thiện dự thảo Luật trình Quốc hội xem xét thông qua.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên phát biểu kết luận nội dung Phiên thảo luận.
Kết luận nội dung Phiên thảo luận tại Hội trường, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện pháp luật, tập trung vào các nội dung cốt lõi của dự án Luật.
Thứ nhất, rà soát kỹ phạm vi nội dung sửa đổi của dự thảo Luật bảo đảm chỉ luật hóa những cơ chế chính sách đã được cấp có thẩm quyền đồng ý về chủ trương và thuộc thẩm quyền của Quốc hội theo nguyên tắc: đúng phạm vi, đúng mục tiêu, đúng tính chất của dự án Luật. Tuyệt đối không lồng ghép các chính sách mới hoặc mở rộng sang những vấn đề cần phải được nghiên cứu đánh giá hoặc cần phải xin ý kiến cấp có thẩm quyền.
Thứ hai, tiếp tục rà soát, đánh giá kỹ để có thể tiếp tục cắt giảm, đơn giản hóa các quy trình thủ tục và điều kiện kinh doanh cần bãi bỏ. Đồng thời chỉnh lý hoàn thiện các quy định về phân cấp, phân quyền, phân định lại thẩm quyền và phương thức hậu kiểm tương ứng, bảo đảm rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm gắn với phân bổ nguồn lực hợp lý để tăng cường năng lực thực thi ở địa phương, tạo thuận lợi nhất cho người dân và doanh nghiệp nhưng không buông lỏng vai trò quản lý của Nhà nước và không làm suy giảm yêu cầu bảo vệ bí mật nhà nước, an toàn thông tin an ninh mạng, an toàn bức xạ vô tuyến điện, phòng chống nhiễu có hại và chủ quyền của quốc gia về tần số.
Các đại biểu tại Phiên họp.
Thứ ba, rà soát quy định rõ nguyên tắc, tiêu chí, phương pháp xác định tỉ lệ cơ bản lượng tần số phục vụ quốc phòng an ninh và thẩm quyền quyết định cấp băng tần bảo đảm chặt chẽ, minh bạch và hiệu quả sử dụng tài nguyên tần số. Làm rõ cơ chế kiểm tra, giám sát, đánh giá việc sử dụng băng tần sau khi được cấp phép và chế tài xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.
Thứ tư, chỉnh lý hoàn thiện quy định về phạm vi, đối tượng và nguyên tắc chia sẻ, sử dụng chung cơ sở hạ tầng viễn thông để thực hiện nhiệm vụ quốc phòng an ninh và bảo đảm an toàn hạ tầng an ninh mạng, bảo vệ bí mật nhà nước.
Thứ năm, đánh giá kỹ tác động của việc chuyển thẩm quyền phê duyệt Chương trình quốc gia về phát triển thị trường khoa học công nghệ và ban hành chương trình chính sách về nhập khẩu công nghệ, thúc đẩy chuyển giao ứng dụng đổi mới công nghệ từ Thủ tướng Chính phủ sang Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, bảo đảm không làm giảm yêu cầu thẩm định, đánh giá tác động và giữ được vai trò chỉ đạo, điều phối liên ngành đối với những nội dung lớn liên quan đến nhiều bộ ngành.
Thứ sáu, rà soát hoàn thiện các quy định chuyển tiếp, bảo đảm khả thi và thống nhất trong tổ chức thực hiện.
Các đại biểu tại Phiên họp.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nêu rõ, ngay sau đợt họp này, Tổng Thư ký Quốc hội phối hợp với Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường khẩn trương tổng hợp và chuyển đến Chính phủ các ý kiến của các đại biểu Quốc hội cả trong họp Tổ và ở Hội trường để chỉ đạo nghiên cứu, tiếp thu, hoàn thiện dự án Luật trình Quốc hội xem xét, thông qua vào cuối Kỳ họp này.
