Công nghiệp vật liệu và cơ khí chế tạo: Nền tảng cho tự chủ công nghệ và tăng trưởng kinh tế

Sự kiện được tổ chức trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và thực hiện các mục tiêu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW. Hội thảo nhằm đánh giá toàn diện thực trạng phát triển công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo; nhận diện những điểm nghẽn về công nghệ, nguồn lực và thể chế, đồng thời đề xuất các giải pháp thúc đẩy hai ngành công nghiệp nền tảng này phát triển mạnh mẽ hơn trong giai đoạn tới.

Phát biểu tại hội thảo, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh, công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo là những ngành công nghiệp gốc, đóng vai trò quyết định đối với năng lực sản xuất, khả năng tự chủ công nghệ và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Theo ông, một nền công nghiệp hiện đại không thể hình thành nếu thiếu năng lực sản xuất vật liệu tiên tiến và hệ sinh thái cơ khí, chế tạo đủ mạnh. Đây chính là nền tảng để phát triển các lĩnh vực công nghệ chiến lược như bán dẫn, điện tử, trí tuệ nhân tạo (AI), robot, năng lượng mới, công nghiệp quốc phòng, hạ tầng giao thông hiện đại, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Những năm qua, cùng với các chủ trương, chính sách hỗ trợ từ Đảng và Nhà nước, ngành công nghiệp vật liệu và cơ khí chế tạo của Việt Nam đã có những bước phát triển đáng ghi nhận, góp phần thúc đẩy tiến trình công nghiệp hóa đất nước. Tuy nhiên, mức độ tự chủ về vật liệu chiến lược, công nghệ lõi, thiết bị công nghệ cao vẫn còn hạn chế; tỷ lệ nội địa hóa ở nhiều lĩnh vực chưa đạt kỳ vọng; năng lực nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa công nghệ còn nhiều thách thức.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt về công nghệ, chuỗi cung ứng, vật liệu mới, AI, bán dẫn và sản xuất thông minh, các đại biểu cho rằng phát triển công nghiệp vật liệu và cơ khí chế tạo không còn là câu chuyện riêng của từng ngành sản xuất mà đã trở thành yêu cầu mang tính chiến lược quốc gia.

Tại hội thảo, nhiều chuyên gia, nhà khoa học và đại diện doanh nghiệp đã tập trung thảo luận về các nhóm vật liệu và sản phẩm cơ khí chiến lược cần ưu tiên phát triển trong thời gian tới, đặc biệt là các lĩnh vực phục vụ công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, robot, năng lượng tái tạo, điện hạt nhân, đường sắt tốc độ cao và quốc phòng.

Các ý kiến cũng đề xuất hoàn thiện thể chế, chính sách liên quan đến đầu tư, nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ, khai thác và chế biến khoáng sản, phát triển công nghiệp hỗ trợ; đồng thời xây dựng các cơ chế đủ mạnh để khuyến khích doanh nghiệp đổi mới công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Một nội dung được nhiều đại biểu nhấn mạnh là cần hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thực chất, kết nối chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và đội ngũ chuyên gia. Đây được xem là yếu tố then chốt để thúc đẩy nghiên cứu, làm chủ công nghệ lõi và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp Việt Nam trong kỷ nguyên kinh tế số.

Kết quả hội thảo sẽ là cơ sở quan trọng phục vụ quá trình xây dựng Chiến lược phát triển công nghiệp vật liệu Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, đồng thời góp phần hoàn thiện các cơ chế, chính sách nhằm đưa công nghiệp vật liệu và cơ khí chế tạo trở thành động lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế, tự chủ công nghệ và phát triển bền vững của đất nước.