Đề xuất xây dựng Chiến lược quốc gia phát triển công nghiệp vật liệu và cơ khí chế tạo

Vừa qua, tại Hà Nội, Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội phối hợp các cơ quan liên quan tổ chức Hội thảo “Công nghiệp vật liệu và Công nghiệp cơ khí chế tạo Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới”. Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên chủ trì Hội thảo.

Hội thảo nhằm đánh giá toàn diện thực trạng phát triển công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo của nước ta; nhận diện các khó khăn, vướng mắc, điểm nghẽn. Trên cơ sở đó, đề xuất các định hướng, giải pháp và cơ chế, chính sách nhằm phát triển hai ngành công nghiệp nền tảng của nền kinh tế trong bối cảnh đất nước ta bước vào giai đoạn phát triển mới.

Nền tảng để thực hiện các mục tiêu lớn của đất nước

Phát biểu tại hội thảo, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Nguyễn Thanh Hải khẳng định, trong lịch sử phát triển của các quốc gia công nghiệp phát triển như Hoa Kỳ, Đức, Nhật Bản, Hàn Quốc hay Trung Quốc, công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí luôn được coi là nền tảng của nền sản xuất hiện đại.

Tại Việt Nam, công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo là nền tảng để thực hiện các mục tiêu lớn của đất nước những năm tới; là cơ sở để triển khai các chương trình, dự án chiến lược quốc gia như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, điện hạt nhân, công nghiệp bán dẫn, công nghiệp quốc phòng, trung tâm dữ liệu quốc gia, hạ tầng số, năng lượng tái tạo và các ngành công nghệ chiến lược khác.

Tuy nhiên, theo Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải, sự phát triển công nghiệp vật liệu, cơ khí, chế tạo hiện nay vẫn chưa tương xứng với tiềm năng cũng như yêu cầu phát triển đất nước; năng lực làm chủ công nghệ, thiết bị và vật liệu chiến lược còn hạn chế. Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải chỉ ra một số điểm nghẽn cần tháo gỡ: thiếu chiến lược quốc gia tổng thể về công nghiệp vật liệu; hệ thống thể chế, chính sách còn phân tán, thiếu đồng bộ; thiếu doanh nghiệp dẫn dắt; nguồn nhân lực chất lượng cao chưa đáp ứng; sự liên kết giữa nghiên cứu khoa học và sản xuất kinh doanh còn lỏng lẻo, khoảng cách lớn.

Nhằm thúc đẩy phát triển công nghiệp vật liệu, cơ khí chế tạo trong giai đoạn tới, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho rằng cần cần tập trung phát triển ba nhóm vật liệu cơ bản, vật liệu chiến lược, vật liệu tương lai; ưu tiên các sản phẩm cơ khí công nghệ cao phục vụ bán dẫn, AI, robot, các ngành công nghệ chiến lược.

Bên cạnh đó, hoàn thiện đồng bộ thể chế, pháp luật, cơ chế, chính sách phát triển công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí chế tạo. Khẩn trương xây dựng Chiến lược phát triển công nghiệp vật liệu Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 và Chiến lược phát triển công nghiệp cơ khí chế tạo trong giai đoạn mới.

Tại Hội thảo, lãnh đạo, đại diện các bộ, ngành, cơ quan, các chuyên gia, nhà khoa học đã thảo luận, làm rõ hơn vị trí, vai trò của công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí chế tạo trong giai đoạn phát triển mới của đất nước; khẳng định sự cần thiết phải có nhận thức và cách tiếp cận mới về công nghiệp vật liệu, công nghiệp cơ khí, xem đây là các ngành công nghiệp nền tảng, công nghiệp gốc của nền kinh tế.

PGS.TS. Nguyễn Chỉ Sáng, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp cơ khí Việt Nam đề nghị xác lập rõ công nghiệp cơ khí, vật liệu là ngành công nghiệp nền tảng, công nghiệp gốc, có vai trò trực tiếp đối với tự chủ kinh tế, tự chủ công nghiệp, an ninh năng lượng, an ninh hạ tầng và năng lực quốc phòng.

PGS.TS. Nguyễn Chỉ Sáng, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp cơ khí Việt Nam phát biểu tại hội thảo.

PGS.TS. Nguyễn Chỉ Sáng đề xuất cần có chiến lược phát triển đủ mạnh, tập trung vào sản phẩm vật liệu, cơ khí trọng điểm, doanh nghiệp nòng cốt và các dự án tạo thị trường. Phát triển công nghiệp vật liệu, cơ khí phải đi cùng chính sách tạo thị trường, chuyển giao công nghệ, tiêu chuẩn, quy chuẩn, trung tâm thử nghiệm, tín dụng dài hạn, đào tạo nhân lực và cơ chế đấu thầu theo chi phí vòng đời. Đây là con đường để ngành cơ khí Việt Nam chuyển từ gia công sang làm chủ thiết kế, chế tạo, tích hợp hệ thống và từng bước trở thành trụ cột của nền công nghiệp quốc gia.

Sớm xây dựng và ban hành chiến lược quốc gia

Phát biểu kết luận hội thảo, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh việc kiến nghị cấp có thẩm quyền xem xét, sớm xây dựng, ban hành Chiến lược quốc gia về phát triển công nghiệp vật liệu, công nghiệp cơ khí chế tạo trong giai đoạn mới.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên phát biểu tại hội thảo.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, cần rà soát, sửa đổi và hoàn thiện các quy định liên quan đến đầu tư, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ, phát triển vật liệu mới và cơ khí chế tạo công nghệ cao. Đặc biệt, cần có các chính sách đủ mạnh để thu hút nhân tài, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội cho phát triển khoa học công nghệ.

Bên cạnh đó, cần nghiên cứu các cơ chế đột phá để thúc đẩy nghiên cứu phát triển khoa học công nghệ đổi mới sáng tạo, thương mại hoá kết quả nghiên cứu, hình thành các trung tâm nghiên cứu vật liệu và cơ khí chế tạo trọng điểm quốc gia, hỗ trợ phát triển các phòng thí nghiệm hiện đại. Xây dựng cơ chế hỗ trợ, hình thành một số doanh nghiệp quốc gia dẫn dắt trong lĩnh vực vật liệu và cơ khí chế tạo có năng lực tham gia cạnh tranh quốc tế. Tập trung phát triển các nhóm vật liệu chiến lược, đẩy mạnh nghiên cứu các vật liệu phục vụ AI, robot, điện hạt nhân, quốc phòng và các ngành công nghệ chiến lược khác.

Các đại biểu tham dự hội thảo.

Tăng cường liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia và nhà khoa học nhằm hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thực chất cho ngành công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí chế tạo. Chú trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là đội ngũ kỹ sư vật liệu. Gắn phát triển công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí với các chương trình dự án trọng điểm quốc gia, nâng cao năng lực nội sinh, tỉ lệ nội địa hoá, làm chủ công nghệ và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất, cung ứng toàn cầu.

Đặc biệt, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị sớm xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành về vật liệu, khoáng sản, cơ khí, thiết bị, doanh nghiệp, tiêu chuẩn, quy chuẩn, năng lực sản xuất và chuỗi cung ứng. Đây sẽ là nền tảng quan trọng phục vụ công tác quản lý nhà nước, dự báo cung - cầu, điều tiết thị trường và hoạch định chính sách phát triển hiệu quả trong thời gian tới.