 Việt Nam là một trong những thị trường thương mại sôi động nhất khu vực |
 TikTok Shop bứt phá, Shopee mất dần thị phần |
 EU phạt Temu 232 triệu USD vì để hàng lậu tràn lan trên nền tảng |
Chính phủ Indonesia vừa yêu cầu các sàn thương mại điện tử lớn giảm ít nhất 50% phí dịch vụ cho những hộ kinh doanh siêu nhỏ và nhỏ chỉ bán hàng sản xuất trong nước. Các nền tảng lớn như Shopee, TikTok Shop và Lazada nằm trong nhóm phải tuân thủ quy định này. Chính sách được nêu trong Quy định số 3 năm 2026 của Bộ trưởng Doanh nghiệp Siêu nhỏ, Nhỏ và Vừa Indonesia, có hiệu lực từ ngày 17/6/2026. Quy định hướng tới việc bảo vệ và nâng cao sức cạnh tranh của hộ kinh doanh siêu nhỏ và nhỏ trong thương mại điện tử.
 |
Chương V của quy định dành riêng để bàn về các khoản ưu đãi cho người bán nhỏ. Điều 15 khoản 1 nêu rõ những sàn thương mại điện tử không thuộc nhóm doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa bắt buộc phải dành ưu đãi giảm phí cho các hộ kinh doanh đã được xác minh. Theo văn bản, các sàn lớn phải giảm ít nhất 50% phí dịch vụ cho hộ kinh doanh được xác minh chỉ bán hàng sản xuất trong nước. Bộ trưởng Maman Abdurrahman cho biết mức giảm áp dụng cho từng giao dịch bán hàng nội địa mà hộ kinh doanh thực hiện trên nền tảng số.
Dù vậy, ưu đãi này không trải đều cho mọi đối tượng. Điều 15 khoản 3 ghi rằng phần giảm phí được loại trừ với những hộ bán thực phẩm chế biến ăn liền hoặc sản phẩm điện tử do ngành công nghiệp lớn trong nước sản xuất. Nội dung này được dẫn lại hôm thứ Hai ngày 22/6/2026. Cách phân loại như vậy cho thấy nhà chức trách muốn dồn ưu đãi cho hàng hóa do chính các hộ nhỏ làm ra.
Để nhận ưu đãi, hộ kinh doanh phải tự nộp đơn đề nghị thông qua hệ thống mang tên Sapa UMKM (Sapa UMKM là một nền tảng số do Bộ Doanh nghiệp Siêu nhỏ, Nhỏ và Vừa Indonesia xây dựng, được giới thiệu như một ứng dụng dịch vụ một cửa cho giới kinh doanh nhỏ trên cả nước). Sàn thương mại điện tử chỉ giảm phí sau khi hộ kinh doanh được xác minh đúng là chỉ bán hàng trong nước. Quá trình xác minh do Bộ trưởng đảm nhận thông qua đơn vị phụ trách dữ liệu và thông tin. Cách thức nộp đơn cùng cơ chế xác minh qua Sapa UMKM sẽ được Bộ trưởng quy định chi tiết về sau.
Bộ trưởng Maman cho biết sàn có thể từ chối hoặc dừng giảm phí nếu hộ kinh doanh bán cả những mặt hàng không phải sản xuất trong nước. Nội dung này nằm tại Điều 17 khoản 2 của quy định. Điều 17 khoản 3 mở thêm một lối đi cho người bán khi rơi vào trường hợp như vậy.
Theo điều khoản này, hộ kinh doanh bị từ chối hoặc bị dừng ưu đãi có quyền nộp đơn giải trình hoặc khiếu nại lên chính sàn thương mại điện tử. Trình tự nộp đơn giải trình hay khiếu nại cũng sẽ do Bộ trưởng ấn định về sau. Như vậy, quy định vừa siết điều kiện hưởng ưu đãi, vừa chừa cửa cho người bán lên tiếng. Cơ chế hai chiều này giúp chính sách tránh rơi vào thế cứng nhắc với người kinh doanh nhỏ.
Câu chuyện của Indonesia mở ra một góc nhìn đáng chú ý cho cả khu vực Đông Nam Á. Shopee, TikTok Shop hay Lazada đều là những cái tên gắn liền với thói quen mua sắm của người Việt Nam mỗi ngày. Một quốc gia trong khu vực dùng quy định buộc sàn chia sẻ chi phí với người bán nhỏ cho thấy hướng đi mới trong cách quản lý thương mại điện tử. Nhà chức trách Indonesia đặt quyền lợi của hộ kinh doanh nhỏ và hàng sản xuất trong nước lên một vị trí ưu tiên rất rõ ràng.
Mức giảm 50% phí dịch vụ chạm thẳng vào túi tiền của những người bán vốn yếu thế trước các nền tảng lớn. Hàng nội địa nhờ vậy có thêm dư địa cạnh tranh về giá so với hàng nhập khẩu cùng loại. Bài toán cân bằng giữa lợi ích nền tảng và lợi ích người bán nhỏ chưa bao giờ dễ giải với bất kỳ nước nào. Indonesia chọn cách đặt luật chơi rõ ràng thay cho việc để thị trường tự điều tiết.
Với người tiêu dùng và giới kinh doanh Việt Nam, đây là một ví dụ thực tế đáng để cùng quan sát kỹ. Buôn có bạn, bán có phường, và một sân chơi sòng phẳng hơn luôn có lợi cho số đông người bán. Chính sách của Indonesia chưa thể nói trước thành hay bại khi mới có hiệu lực vài ngày. Thời gian tới sẽ là phép thử cho thấy quy định này bảo vệ được người bán nhỏ đến đâu.
