Thuế biên giới Carbon đầu tiên trên thế giới sắp có hiệu lực

Liên minh châu Âu chuẩn bị áp dụng đầy đủ thuế biên giới carbon đầu tiên trên thế giới kể từ 1/1/2026.

Bắt đầu từ ngày 1/1/2026, EU sẽ áp dụng chi phí carbon đối với các mặt hàng nhập khẩu như thép, xi măng, phân bón, nhôm và hydro. Các nhà nhập khẩu phải mua chứng chỉ CBAM tương ứng với lượng khí thải phát sinh trong quá trình sản xuất, với giá dự kiến ngang bằng hệ thống giao dịch khí thải EU (ETS).

Theo Ủy ban châu Âu, CBAM nhằm đảm bảo một “mức giá công bằng” cho carbon, đồng thời ngăn chặn hiện tượng “rò rỉ carbon” khi doanh nghiệp chuyển sản xuất sang những quốc gia có quy định khí thải lỏng lẻo để giảm chi phí.

Chính sách mới đã vấp phải sự chỉ trích mạnh mẽ từ Mỹ, Trung Quốc, Ấn Độ, Brazil và Nga. Một số quốc gia cảnh báo CBAM có thể trở thành rào cản thương mại, trong khi Ấn Độ tuyên bố sẽ trả đũa, cho rằng các nước giàu cần gánh trách nhiệm lớn hơn trong cuộc khủng hoảng khí hậu.

Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây cũng cảnh báo rằng CBAM có thể gây “rủi ro pháp lý rất lớn” cho các công ty Mỹ xuất khẩu nhiên liệu hóa thạch sang châu Âu. Washington thậm chí đã thiết lập mức thuế suất trần 15% đối với hàng hóa EU, nhằm phòng ngừa tác động từ CBAM.

Thách thức vai trò lãnh đạo khí hậu của EU

Theo các chuyên gia, CBAM sẽ là phép thử cho tham vọng dẫn dắt thế giới trong lĩnh vực khí hậu của châu Âu. Alex Mengden, nhà phân tích chính sách tại Tax Foundation Europe, nhận định: “EU chỉ có thể duy trì vai trò lãnh đạo nếu các nền kinh tế lớn khác cùng tham gia. Nếu không, chi phí sẽ đổ dồn lên các doanh nghiệp và người dân châu Âu”.

Tuy vậy, nhiều chuyên gia cho rằng CBAM có thể trở thành hình mẫu toàn cầu. Nicolas Endress, CEO ClimEase, dự báo trong vài năm tới, giá carbon có thể bao phủ tới 80% thương mại toàn cầu, buộc các quốc gia phải lựa chọn: hoặc xây dựng hệ thống ETS của riêng mình, hoặc chấp nhận để doanh nghiệp trong nước chịu thiệt hại.

Dù còn gây tranh cãi, CBAM được xem là bước ngoặt lớn trong nỗ lực định hình một nền kinh tế xanh toàn cầu. Như Endress nhấn mạnh: “Những quốc gia phát triển cùng sự thay đổi sẽ bảo vệ được ngành công nghiệp của mình. Ngược lại, những quốc gia rút lui sẽ thấy nhà xuất khẩu phải gánh chịu hậu quả.”

CBAM vì thế không chỉ là một chính sách môi trường của EU, mà còn là đòn bẩy buộc thương mại quốc tế phải thích ứng với xu thế kinh tế carbon thấp.