Singapore-washing sụp đổ: Vụ Meta - Manus rung chuyển làng AI toàn cầu

Giới công nghệ từ Thung lũng Silicon đến Thâm Quyến đều xôn xao khi Meta mua lại Manus với giá 2 tỷ đô la vào cuối năm ngoái.

Không chỉ là một thương vụ trị giá 2 tỷ USD, Manus giờ đây đã trở thành tâm điểm của cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ – Trung, và là lời cảnh báo đối với các nhà sáng lập đang tìm cách “quốc tế hóa” để tránh sự giám sát của Bắc Kinh.

“Singapore-washing” không còn là lối thoát

Cuối năm ngoái, Meta đã mua lại Manus, một công ty khởi nghiệp AI có nguồn gốc từ Trung Quốc nhưng đã chuyển trụ sở và đội ngũ chủ chốt sang Singapore. Mô hình này trong giới công nghệ được gọi là “Singapore-washing”, tức chuyển pháp nhân sang Singapore để tiếp cận vốn quốc tế và giảm rủi ro địa chính trị.

Trong nhiều năm, đây được xem là con đường phổ biến để các startup Trung Quốc tiếp cận vốn Mỹ và thị trường toàn cầu, đặc biệt trong lĩnh vực AI.

Tuy nhiên, theo Financial Times, chính phủ Trung Quốc hiện đang xem xét liệu thương vụ bán Manus có vi phạm các quy định về xuất khẩu công nghệ và đầu tư ra nước ngoài hay không. Đồng thời, hai nhà đồng sáng lập của Manus là Xiao Hong và Ji Yichao đã bị cấm rời Trung Quốc sang Singapore.

Động thái này cho thấy Bắc Kinh đang tăng cường kiểm soát việc chuyển giao công nghệ và nhân tài ra nước ngoài, đặc biệt trong các lĩnh vực nhạy cảm như trí tuệ nhân tạo.

Cuộc chơi đã thay đổi

Theo Wayne Shiong, đối tác quản lý của Argo Venture Partners tại Thung lũng Silicon, vụ việc Manus có thể khiến các nhà sáng lập công nghệ thay đổi chiến lược ngay từ đầu.

Thay vì phát triển công nghệ tại Trung Quốc rồi chuyển cấu trúc pháp lý ra nước ngoài ở giai đoạn sau, ngày càng nhiều nhà sáng lập muốn xây dựng công ty bên ngoài Trung Quốc ngay từ “ngày đầu tiên”.

Nguyên nhân không chỉ nằm ở rủi ro pháp lý, mà còn ở vấn đề định giá. Các startup AI Trung Quốc thường có định giá thấp hơn đáng kể so với các công ty cùng lĩnh vực tại Mỹ, trong khi việc có nhà đầu tư Mỹ có thể giúp công ty đạt định giá cao hơn và mở rộng toàn cầu nhanh hơn.

Tuy nhiên, mô hình chuyển trụ sở ra nước ngoài nhưng vẫn giữ hoạt động nghiên cứu và phát triển tại Trung Quốc có thể không còn hiệu quả.

Một luật sư tại Bắc Kinh cho biết, trong các trường hợp như Manus, “nơi bạn sản xuất công nghệ quan trọng hơn nơi công ty mẹ đăng ký”. Điều này đồng nghĩa với việc nếu công nghệ cốt lõi được phát triển tại Trung Quốc, Bắc Kinh vẫn có quyền can thiệp, ngay cả khi công ty đặt trụ sở ở nước ngoài.

Manus AI: Cột mốc mới trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo (AI) Sự xuất hiện của Manus không chỉ là một bước tiến công nghệ mà còn đặt ra nhiều câu hỏi về vai trò và tương ...

Không chỉ là pháp nhân, mà là toàn bộ hệ sinh thái

Các chuyên gia cho rằng việc chỉ chuyển pháp nhân sang Singapore là không đủ để “thoát Trung”.

Theo các cố vấn trong ngành, để thực sự trở thành một công ty quốc tế, startup cần: Thứ nhất là chuyển toàn bộ đội ngũ ra nước ngoài. Thứ hai là chuyển cơ sở khách hàng. Thứ ba là để các nhà đầu tư Trung Quốc ban đầu thoái vốn và Thứ tư là chuyển mã nguồn và dữ liệu ra ngoài Trung Quốc.

Nếu không, công ty vẫn có thể bị coi là doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc và chịu sự giám sát của Bắc Kinh.

Một nhà quản lý tài sản tại Singapore cho rằng chính quyền Trung Quốc sẽ “bỏ qua vẻ bề ngoài hào nhoáng của Singapore và đi sâu vào tận gốc rễ của công ty, bao gồm mã nguồn, dữ liệu và nhân tài”.

Meta có thể gặp rủi ro lớn

Hiện vẫn chưa rõ Trung Quốc có yêu cầu hủy bỏ thương vụ Meta – Manus hay không. Tuy nhiên, nếu điều đó xảy ra, Meta có thể gặp rủi ro lớn vì công ty đã nhanh chóng sáp nhập hơn 100 nhân viên Manus vào văn phòng tại Singapore từ đầu tháng 3.

Meta cho biết thương vụ “hoàn toàn tuân thủ luật pháp hiện hành” và hy vọng cuộc điều tra sẽ sớm có kết quả.

Tuy nhiên, vụ việc đã làm gia tăng sự bất định pháp lý đối với các công ty công nghệ có liên quan đến Trung Quốc, đặc biệt là trong lĩnh vực AI, nơi công nghệ, dữ liệu và nhân tài đều được coi là tài sản chiến lược quốc gia.

Vụ Manus cho thấy trong cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung, không chỉ chip hay phần mềm bị kiểm soát, mà cả nhân tài, dữ liệu và cấu trúc doanh nghiệp cũng trở thành chiến trường.

Ngay cả các công ty được thành lập bên ngoài Trung Quốc nhưng thuê ngoài đội ngũ kỹ thuật tại Trung Quốc cũng có thể đối mặt với rủi ro pháp lý liên quan đến xuất khẩu công nghệ.

Một nhà sáng lập startup AI tại Singapore đã nói thẳng: “Bạn sẽ không bao giờ biết điều đó có vi phạm hay không cho đến khi công ty đủ lớn mạnh.”

Câu nói này có lẽ phản ánh rõ nhất thực tế mới của ngành công nghệ toàn cầu: trong kỷ nguyên cạnh tranh công nghệ và địa chính trị, việc một công ty thuộc về quốc gia nào không còn được quyết định bởi nơi đăng ký kinh doanh, mà bởi nơi công nghệ được tạo ra, nơi dữ liệu được lưu trữ và nơi nhân tài làm việc.