 |
| Ảnh minh họa: Gemini |
Ngày 22/3/2026, toàn bộ doanh nghiệp kinh doanh vàng lớn tại Việt Nam gồm SJC, DOJI, PNJ và Bảo Tín Minh Châu đồng loạt niêm yết ở mức 168 triệu đồng mua vào và 171 triệu đồng bán ra, với mức chênh lệch 3 triệu đồng/lượng. Riêng Mi Hồng niêm yết giá mua cao hơn 1 triệu đồng so với các đơn vị còn lại, ở mức 169 triệu đồng mua và 171 triệu đồng bán, thu hẹp chênh lệch xuống còn 2 triệu đồng nhằm kích cầu chiều mua.
Sự đồng nhất tuyệt đối về giá giữa các doanh nghiệp lớn là tín hiệu đáng chú ý. Thị trường đang vận hành theo cơ chế "điều hành giá có kiểm soát" thay vì cạnh tranh tự do, phản ánh thái độ thận trọng cực độ của các nhà kinh doanh vàng trước đợt biến động dữ dội trên thị trường quốc tế. Trong vòng bảy ngày từ 15 đến 22/3, giá vàng miếng trong nước mất 11,6 triệu đồng/lượng, mức giảm theo tuần mạnh nhất từ trước đến nay.
Khoảng cách giữa giá vàng SJC trong nước và giá thế giới quy đổi dao động trong biên độ từ 28,41 đến 33,5 triệu đồng/lượng. Đáng lưu ý là mức chênh này còn nới rộng thêm 2,8 triệu đồng trong tuần qua vì giá thế giới giảm nhanh hơn tốc độ điều chỉnh của thị trường nội địa.
Trên thị trường quốc tế, XAU/USD lao từ trên 5.100 USD xuống còn 4.490,2 USD/ounce, tương đương mức giảm hơn 8% chỉ trong một tuần. Đây là mức giảm theo tuần lớn nhất kể từ khi vàng thiết lập đỉnh lịch sử 5.595 USD hồi cuối tháng 1/2026.
Ngưỡng 4.500 USD trở thành vùng hỗ trợ tâm lý quan trọng mà thị trường đang kiểm định. Nhóm nhà đầu tư mua vàng ở vùng giá 182 – 185 triệu đồng/lượng tại thị trường trong nước đang chịu áp lực cắt lỗ lớn, tạo thêm lực cung đè xuống giá.
Nguồn gốc sâu xa của đợt giảm giá này nằm ở cấu trúc kinh tế Mỹ đang bước vào trạng thái đình lạm. Tăng trưởng GDP quý IV/2025 chỉ đạt 0,7%, thấp hơn nhiều so với dự báo 1,4%, trong khi chỉ số giá GDP tăng vọt lên 3,8%. Nền kinh tế vừa tăng trưởng chậm vừa chịu lạm phát cao tạo ra một "bẫy chính sách" khiến Cục Dự trữ Liên bang Mỹ không thể cắt giảm lãi suất để hỗ trợ tăng trưởng, vì làm vậy sẽ tiếp tục thổi bùng lạm phát vốn đã chạy trên mục tiêu.
Sự phân hóa cực đoan trong nội bộ nền kinh tế Mỹ càng làm phức tạp thêm tình hình. Thị trường nhà ở sụt giảm 17,6% so với dự báo chỉ giảm 5%, trong khi lĩnh vực sản xuất lại cho thấy sức bền đáng ngạc nhiên với chỉ số Fed Philadelphia đạt 18,1 điểm so với dự báo 8 điểm. Chính sức mạnh của khu vực sản xuất lại gây bất lợi cho vàng, vì nó củng cố kỳ vọng Fed giữ lãi suất cao lâu hơn, đẩy lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm vượt ngưỡng 4% và thiết lập mức "lợi suất thực áp đảo" trực tiếp triệt tiêu sức hấp dẫn của vàng.
Nhiều người kỳ vọng xung đột tại Trung Đông sẽ đẩy vàng tăng như trong các cuộc khủng hoảng trước đây. Thực tế diễn ra hoàn toàn ngược lại và lý do nằm ở cơ chế truyền dẫn. Khi giá dầu vượt 100 USD/thùng do căng thẳng Mỹ, Israel và Iran leo thang, lạm phát tại Mỹ chịu thêm áp lực từ chi phí năng lượng. Điều này buộc Fed phải duy trì lãi suất cao lâu hơn. Lãi suất cao đồng nghĩa đồng USD mạnh lên và lợi suất trái phiếu duy trì ở mức hấp dẫn, khiến dòng vốn toàn cầu ưu tiên nắm giữ đồng tiền Mỹ thay vì vàng để đảm bảo thanh khoản tức thời.
Chuyên gia Christopher Vecchio của Tastylive nhận định rằng trong giai đoạn căng thẳng tài chính cực độ, nhà đầu tư ưu tiên nắm giữ tiền mặt để đảm bảo khả năng thanh toán tức thời hơn là trú ẩn vào vàng. Chuyên gia Julia Khandoshko từ Mind Money cũng chỉ ra rằng giá dầu cao buộc Fed neo lãi suất ở mức cao lâu hơn, dựng lên rào cản kỹ thuật ngăn chặn mọi nhịp hồi phục của kim loại quý trong thời gian tới.
Bên cạnh yếu tố quốc tế, thị trường vàng trong nước đang trải qua giai đoạn tái cấu trúc pháp lý sâu rộng. Nghị định 340/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 9/2/2026 thiết lập các mức xử phạt nghiêm khắc nhất từ trước đến nay. Mức phạt 20 triệu đồng áp dụng cho hành vi mua bán vàng miếng tại cơ sở không được cấp phép hoặc không thanh toán qua tài khoản ngân hàng đã tạo ra cú sốc tâm lý lớn trên thị trường. Các vi phạm về vận chuyển vàng trái phép qua biên giới bị phạt 100 triệu đồng, còn hành vi sản xuất vàng miếng giả nhãn hiệu SJC chịu mức phạt từ 250 đến 300 triệu đồng.
Hệ quả tức thì là các cửa hàng vàng nhỏ lẻ rơi vào tình trạng thắt chặt thanh khoản và dòng vốn phải dịch chuyển về các doanh nghiệp lớn được cấp phép, nơi kiểm soát hóa đơn và thanh toán điện tử được thực hiện nghiêm ngặt. Điều này giải thích phần nào sự đồng bộ hóa tuyệt đối về giá giữa các thương hiệu lớn trong ngày 22/3.
Nghị định 232 chính thức chấm dứt độc quyền sản xuất vàng miếng SJC, chuyển dịch thị trường sang mô hình có kiểm soát nhưng cạnh tranh hơn. Sàn giao dịch Vàng Quốc gia đã triển khai thí điểm trước ngày 10/2/2026 theo chỉ đạo của Thủ tướng và hiện đang ở Giai đoạn 1 với vàng vật chất, chuẩn bị chuyển sang Giai đoạn 2 với vàng miếng.
Chính vì sàn chưa vận hành đầy đủ nên khả năng liên thông giá giữa thị trường trong nước và quốc tế chưa đạt mức tối ưu. Theo các chuyên gia đây là một trong những lý do chênh lệch giá vàng SJC so với giá thế giới quy đổi vẫn duy trì ở mức từ 28 đến 33,5 triệu đồng/lượng, thậm chí còn nới rộng thêm trong tuần qua. Nhiều chuyên gia dự đoán, khi Sàn chuyển sang Giai đoạn 2 và 3, khoảng cách này mới có cơ sở thu hẹp thực chất.
Phân tích kỹ thuật cho thấy thị trường đang kiểm định vùng hỗ trợ 4.500 USD/ounce trong ngắn hạn từ 3 đến 7 ngày tới. Áp lực cắt lỗ từ nhóm nhà đầu tư mua ở vùng giá đỉnh 182 - 185 triệu đồng/lượng vẫn duy trì lực cung đè xuống.
Trong trung hạn dưới một tháng, thị trường có thể xuất hiện nhịp hồi kỹ thuật về vùng 4.700 USD nếu số liệu lạm phát Mỹ hạ nhiệt. Tuy nhiên, nếu mốc 4.423 USD, tức đáy tháng 2/2026, bị phá thủng, vàng sẽ bước vào xu hướng giảm dài hạn. Kịch bản tiêu cực nhất theo phân tích của Natixis là vàng có thể rơi về vùng 4.000 USD/ounce nếu kinh tế Mỹ hạ cánh mềm thành công và Fed duy trì lãi suất cao suốt năm 2026.
Kịch bản cơ sở được nhiều chuyên gia ủng hộ hơn là vàng đi ngang tích lũy trong vùng 4.500 – 4.700 USD trước khi tìm hướng đi tiếp theo. Dài hạn, xu hướng vẫn tích cực nhờ mức nợ công toàn cầu ở mức cao kỷ lục, nhưng thị trường cần một giai đoạn tích lũy dài hơn sau khi đã tăng tới 70% trong năm 2025.
Với mức chênh lệch vàng SJC cao hơn giá thế giới quy đổi tới trên 30 triệu đồng/lượng, đồng nghĩa nhà đầu tư mua vàng trong nước đang trả thêm khoảng 20% so với giá trị thực tế của tài sản. Đây là mức rủi ro mà các nhà đầu tư có kinh nghiệm không thể bỏ qua.
Trong bối cảnh này, việc giảm tỷ trọng vàng miếng trong danh mục đầu tư và cân nhắc chuyển một phần sang bạc, vốn có tính thanh khoản cao và mệnh giá nhỏ hơn, hoặc tiền gửi tiết kiệm để hưởng lãi suất thực dương là hướng đi thực tế hơn. Tâm lý mua theo đà tăng khi giá ở vùng đỉnh rất dễ dẫn đến thua lỗ nặng khi thị trường đảo chiều như đang diễn ra.
Tuyệt đối chỉ giao dịch tại các đơn vị được cấp phép như SJC, DOJI, PNJ, Bảo Tín Minh Châu và thanh toán qua tài khoản ngân hàng để tránh các mức phạt theo Nghị định 340. Đồng thời, theo sát lộ trình vận hành của Sàn giao dịch Vàng Quốc gia, vì sự chuyển sang Giai đoạn 2 và 3 sẽ là thời điểm khoảng cách giá trong nước và thế giới thực sự thu hẹp, tạo ra cơ hội mua vào hợp lý hơn cho nhà đầu tư dài hạn.
