Xu hướng phát triển thị trường khí thiên nhiên tại Việt Nam và ASEAN

Tháo gỡ rào cản chính sách

Tại diễn đàn, ý kiến của nhiều chuyên gia, nhà quản lý đều có chung nhìn nhận, những rào cản then chốt của thị trường khí hiện nay đều đến từ góc độ chính sách. TS. Nguyễn Quốc Thập - Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam cho rằng, rào cản lớn nhất hiện nay không nằm ở kỹ thuật hay vốn đầu tư, mà ở chính nhận thức và tư duy chính sách. Mục tiêu chiến lược phát triển năng lượng, các quy hoạch và kế hoạch dài hạn đã được đặt ra và đồng thuận cao.

Tuy nhiên, khi triển khai các giải pháp cụ thể, nhiều mâu thuẫn vẫn phát sinh; các yêu cầu về “mục tiêu kép” trở thành nhiều mục tiêu chồng chéo, không tìm được điểm cân bằng. “Chính sự thiếu nhất quán này đang tạo ra rào cản lớn nhất đối với sự phát triển của ngành năng lượng nói chung và lĩnh vực khí nói riêng” - TS. Nguyễn Quốc Thập nêu rõ.

TS. Mai Duy Thiện - Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Sạch Việt Nam, Tổng biên tập Tạp chí Năng lượng Sạch Việt Nam.

TS. Nguyễn Quốc Thập đồng thời chỉ ra những vấn đề cụ thể. Theo TS. Nguyễn Quốc Thập, giá khí chịu tác động trực tiếp từ biến động giá năng lượng toàn cầu, chuỗi cung ứng và các yếu tố địa chính trị. Do đó, cần xây dựng những cơ chế chính sách đủ linh hoạt để quản trị rủi ro, tạo niềm tin cho nhà đầu tư. Mặt khác, Việt Nam đang đồng thời theo đuổi nhiều mục tiêu lớn như bảo đảm an ninh năng lượng, kiểm soát giá điện, giảm phát thải và thu hút đầu tư tư nhân; tuy nhiên chính sách liên quan vẫn chưa tỏ rõ sự nhất quán về thứ tự ưu tiên các mục tiêu. Điều này khiến nhà đầu tư phân vân không đưa ra quyết định đầu tư, đặc biệt là đối với lĩnh vực khí và LNG luôn đòi hỏi đầu tư hạ tầng lớn, thời gian thu hồi vốn kéo dài. Từ đó kéo theo nguy cơ thiếu hụt hạ tầng và sự phát triển các ngành liên quan trong tương lai.

Một thách thức khác là vẫn đề rủi ro liên quan đến giá điện, giá khí và cơ chế mua bán, bao tiêu sản phẩm. Thực tế hiện nay, cơ chế giá và hợp đồng mua bán điện chưa đủ sức “chia sẻ rủi ro” giữa các bên. Nhà đầu tư phải chào giá điện tại thời điểm đấu thầu, trong khi quá trình triển khai dự án kéo dài, chi phí đầu vào sẽ biến động mạnh theo thời gian nhưng giá điện lại bị “đóng khung”, khiến nhà đầu tư chùn bước. Thêm nưa, hệ thống hạ tầng truyền tải và phân phối điện vẫn còn nhiều bất cập, chưa theo kịp đầu tư nguồn, dẫn đến nguy cơ nhà đầu tư khi triển khai các dự án phát triển điện khí LNG xong sẽ không phát được điện.

Nhà nước điều tiết thị trường

Việt Nam đã xác định ưu tiên phát triển nguồn điện khí LNG trong hệ thống điện quốc gia theo Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã được Thủ tướng Chính phủ phê đuyệt tại Quyết định số 500/QĐ-TTg. Do đó, cơ chế giá cần tiếp cận theo thông lệ quốc tế, với sự chia sẻ hợp lý giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người tiêu dùng đối với điện khí LNG. Chuyên gia Ngô Trí Long cho rằng Việt Nam đang xây dựng thị trường năng lượng cạnh tranh, minh bạch theo tín hiệu thị trường; vận hành thị trường năng lượng theo quy luật thị trường. Để hiện thực hóa mục tiêu này, điều quan trọng nhất là xây dựng một cơ chế, chính sách rõ ràng cho thị trường khí, từ quy tắc giao dịch, giá hợp đồng, hạ tầng đến tiêu chuẩn an toàn và tính minh bạch. Do đó, việc quy hoạch và phát triển điện khí LNG cần được thực hiện theo hướng linh hoạt, có khả năng điều chỉnh theo diễn biến thị trường, thay vì cứng nhắc giữ nguyên các chỉ tiêu đã đặt ra từ trước.

Diễn đàn Chiến lược và xu hướng phát triển thị trường Khí thiên nhiên tại Việt Nam và khu vực ASEAN.

Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) Bùi Quốc Hùng cho biết, hiện nay mới chỉ có dự án điện khí LNG Nhơn Trạch 3 và 4 được đưa vào vận hành. Việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 70-NQ/TW khuyến khích khu vực tư nhân tham gia phát triển dự án năng lượng, bảo đảm cạnh tranh bình đẳng với các thành phần kinh tế khác và một chính sách ưu tiên thể hiện rõ vai trò cũng như sự quan tâm của Đảng, Nhà nước. Trên cơ sở đó, cơ chế cam kết sản lượng điện khí LNG cũng đang được điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn. Việc xã hội hóa lưới điện truyền tải cũng được kỳ vọng sẽ huy động thêm nguồn lực xã hội, tháo gỡ khó khăn về vốn cho ngành điện.

TS. Mai Duy Thiện - Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Sạch Việt Nam, Tổng biên tập Tạp chí Năng lượng Sạch Việt Nam cho rằng, chuyển dịch năng lượng không còn là khái niệm mang tính định hướng dài hạn mà đã trở thành quá trình hiện hữu, tác động trực tiếp đến an ninh năng lượng, tăng trưởng kinh tế, môi trường và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Các mục tiêu về giảm phát thải khí nhà kính, phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn đang đặt ra những yêu cầu mới đối với mọi quốc gia, trong đó có Việt Nam và các nước ASEAN. “Việc phát triển thị trường khí thiên nhiên một cách đồng bộ, minh bạch và bền vững là yêu cầu mang tính chiến lược, gắn liền với mục tiêu đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng 0” - TS. Mai Duy Thiện nhấn mạnh.

Các ý kiến tại diễn đàn cũng đồng thời đưa ra ý kiến chung về việc công nhận vai trò của khí thiên nhiên, đặc biệt là LNG giữ vai trò quan trọng như một nguồn năng lượng chuyển tiếp trong quá trình chuyển dịch năng lượng. Điều này cần được phát huy thông qua xây dựng một khung chính sách nhất quán, minh bạch và có khả năng dự báo.