Bộ Công an đang hoàn thiện dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi năm 2026 và dự kiến trình Quốc hội cho ý kiến tại kỳ họp không thường lệ vào tháng 8 trước khi xem xét thông qua tại kỳ họp tháng 10.
Theo cơ quan chủ trì soạn thảo, quá trình tổng kết thi hành Bộ luật Hình sự cho thấy nhiều loại tội phạm mới đã xuất hiện, gây ảnh hưởng đến trật tự, an toàn xã hội nhưng chưa có quy định xử lý bằng chế tài hình sự. Vì vậy, dự thảo lần này đề xuất bổ sung 7 tội danh mới, chủ yếu thuộc các lĩnh vực quản lý kinh tế, an ninh mạng, công nghệ cao, môi trường, trật tự an toàn công cộng và tội phạm có tổ chức.
Nhóm tội danh được quan tâm nhiều nhất là lĩnh vực an ninh mạng và công nghệ cao, gồm tội xâm phạm dữ liệu cá nhân và tội cản trở hoạt động bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Theo Bộ Công an, tình trạng mua bán, thu thập, sử dụng trái phép dữ liệu cá nhân đang diễn ra phổ biến trên không gian mạng. Nguồn dữ liệu bị đánh cắp trở thành công cụ phục vụ nhiều hành vi vi phạm pháp luật như lừa đảo chiếm đoạt tài sản, mở tài khoản ngân hàng, ví điện tử, tài khoản chứng khoán bằng thông tin giả, tổ chức đánh bạc, rửa tiền hoặc quảng cáo trái phép.
Việc bổ sung hai tội danh mới nhằm phân định rõ ranh giới giữa xử lý hành chính và xử lý hình sự, đồng thời bảo đảm phù hợp với các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân và yêu cầu nội luật hóa Công ước của Liên Hợp Quốc về chống tội phạm mạng, còn gọi là Công ước Hà Nội.
Cùng với đó, dự thảo cũng sửa đổi Điều 159 về tội xâm phạm bí mật hoặc an toàn thư tín, điện thoại, điện tín và các hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác nhằm tránh chồng lấn giữa các quy định.
 |
| Tăng chế tài đối với hành vi gây ô nhiễm môi trường |
Dự thảo tiếp tục bổ sung hai tội danh mới trong lĩnh vực môi trường, gồm tội vi phạm quy định về xử lý chất thải rắn sinh hoạt, chất thải rắn thông thường hoặc xả nước thải không có thông số môi trường nguy hại gây ô nhiễm môi trường và tội khai thác thủy sản trái phép.
Bộ Công an đánh giá tình trạng đốt, chôn lấp hoặc xả chất thải trái phép đang diễn ra tại nhiều cơ sở sản xuất, làng nghề, khu dân cư và bãi tập kết rác, gây phát tán khí độc, bụi, tiếng ồn, độ rung và mùi hôi vượt quy chuẩn, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.
Mặc dù pháp luật hiện hành đã xử phạt hành chính đối với nhiều hành vi vi phạm, cơ quan soạn thảo cho rằng cần bổ sung chế tài hình sự đối với những trường hợp có mức độ nguy hiểm cao nhằm tăng tính răn đe và khắc phục khoảng trống pháp lý.
Đối với hành vi khai thác thủy sản trái phép, Bộ Công an cho biết quy định mới sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nguồn lợi thủy sản, phòng chống khai thác hải sản bất hợp pháp (IUU), bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của ngư dân, doanh nghiệp cũng như thực hiện các cam kết quốc tế.
Một nội dung khác của dự thảo là bổ sung hai tội danh gồm tội phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt và tội tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.
Theo Bộ Công an, Việt Nam đã có hệ thống pháp luật chuyên ngành về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt nhưng Bộ luật Hình sự chưa quy định chế tài tương ứng. Việc bổ sung các tội danh này nhằm bảo đảm thống nhất với pháp luật chuyên ngành, đồng thời đáp ứng các khuyến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính về chống rửa tiền (FATF) và Nhóm châu Á – Thái Bình Dương về chống rửa tiền (APG).
Dự thảo cũng bổ sung tội danh thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm có tổ chức.
Theo cơ quan soạn thảo, quy định mới sẽ giúp phân hóa trách nhiệm hình sự giữa người tổ chức, cầm đầu, chỉ huy với người tham gia, đồng thời phù hợp với Công ước Liên Hợp Quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia.
Bộ Công an cho rằng trong bối cảnh hiện nay, các loại tội phạm có tổ chức, tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm công nghệ cao, tín dụng đen, lừa đảo, đánh bạc, mua bán người, ma túy và rửa tiền có xu hướng liên kết chặt chẽ, hoạt động liên tỉnh, xuyên biên giới và lợi dụng không gian mạng để điều hành. Việc bổ sung tội danh mới sẽ tạo cơ sở pháp lý đầy đủ hơn cho công tác đấu tranh, phòng chống tội phạm.
