Tại họp báo thường kỳ quý III/2026 của Bộ Công Thương diễn ra chiều 7/10, ông Bùi Quốc Hùng, Phó cục trưởng Cục Điện lực, đã thông tin về định hướng tái cơ cấu ngành điện, trong đó có phương án đưa Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT) ra khỏi Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN).
Đề xuất này nằm trong quá trình xây dựng lại cơ cấu tổ chức ngành điện, hướng tới phân định rõ hoạt động phát điện, truyền tải, phân phối và bán lẻ, tạo điều kiện phát triển thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam.
Theo đại diện Cục Điện lực, hiện có hai đề án đang được xây dựng. Trong đó, Bộ Công Thương phụ trách Đề án tái cơ cấu ngành điện phục vụ phát triển thị trường điện cạnh tranh, còn Bộ Tài chính được giao xây dựng Đề án tái cơ cấu EVN.
Việc triển khai hai đề án được kỳ vọng sẽ tạo cơ sở để từng bước thay đổi mô hình tổ chức, quản lý và vận hành ngành điện, phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Một trong những nội dung đáng chú ý của phương án tái cơ cấu là định hướng sớm tách EVNNPT khỏi EVN và chuyển về bộ, ngành quản lý.
Theo ông Bùi Quốc Hùng, việc tổ chức lại ngành điện cần dựa trên đặc điểm của từng khâu trong chuỗi cung ứng, đặc biệt là sự khác biệt giữa các hoạt động mang tính độc quyền tự nhiên và những lĩnh vực có khả năng hình thành cạnh tranh.
Cụ thể, truyền tải và phân phối điện là những lĩnh vực có tính độc quyền tự nhiên do đặc thù của hệ thống hạ tầng. Việc xây dựng nhiều hệ thống đường dây truyền tải song song để các doanh nghiệp cạnh tranh không phù hợp về hiệu quả kinh tế, đồng thời gặp những hạn chế liên quan đến đất đai và nguồn lực đầu tư.
Trong khi đó, hoạt động phát điện, bán buôn và bán lẻ điện có khả năng phát triển theo cơ chế cạnh tranh giữa các doanh nghiệp.
 |
| Ông Bùi Quốc Hùng, Phó cục trưởng Cục Điện lực, trả lời tại họp báo. Ảnh: Moit |
Vì vậy, việc tách đơn vị truyền tải điện khỏi doanh nghiệp đồng thời tham gia sản xuất và kinh doanh điện được đặt ra nhằm tăng tính độc lập, minh bạch trong quản lý và vận hành hệ thống điện quốc gia.
Trước đó, Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO), đơn vị phụ trách điều độ hệ thống điện, đã được tách khỏi EVN và chuyển về Bộ Công Thương.
Nếu phương án đối với EVNNPT được thông qua, đây sẽ là bước điều chỉnh tiếp theo trong quá trình phân định chức năng quản lý, vận hành hạ tầng và hoạt động kinh doanh của ngành điện.
Tuy nhiên, đề xuất tách EVNNPT hiện mới là định hướng trong quá trình xây dựng đề án, chưa phải quyết định chính thức về việc chuyển giao đơn vị này.
Bên cạnh lĩnh vực truyền tải, Bộ Công Thương cũng định hướng tiếp tục tái cơ cấu các đơn vị phát điện thuộc EVN.
Theo phương án được đề cập, cơ quan quản lý sẽ tiếp tục quá trình cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước tại các tổng công ty phát điện, đồng thời nghiên cứu thành lập Tổng công ty Phát điện chiến lược quốc gia.
Trước mắt, doanh nghiệp này dự kiến vẫn trực thuộc EVN. Về dài hạn, đơn vị sẽ tập trung quản lý các nhà máy điện có vai trò chiến lược, bao gồm những công trình thủy điện đa mục tiêu như Sơn La, Hòa Bình và các dự án điện hạt nhân trong tương lai.
Đối với hoạt động phân phối và bán lẻ, Bộ Công Thương định hướng từng bước tách bạch hai chức năng hiện được thực hiện tại các tổng công ty điện lực trực thuộc EVN.
Các đơn vị thuộc diện nghiên cứu tái cơ cấu gồm Tổng công ty Điện lực miền Bắc, miền Trung, miền Nam, Hà Nội và TP.HCM.
Theo lộ trình dự kiến, trước tiên, chi phí của hoạt động phân phối điện sẽ được hạch toán riêng với chi phí bán lẻ. Sau đó, việc phân tách có thể tiếp tục được thực hiện về tổ chức và sở hữu.
Quá trình này nhằm hình thành cơ chế hoạt động rõ ràng hơn giữa đơn vị quản lý hạ tầng phân phối và doanh nghiệp kinh doanh điện, qua đó tạo điều kiện phát triển thị trường bán buôn, bán lẻ điện cạnh tranh.
Tuy nhiên, lãnh đạo Cục Điện lực nhấn mạnh việc tái cơ cấu phải được triển khai từng bước, bảo đảm năng lực tài chính, khả năng quản trị rủi ro và hoạt động ổn định của các doanh nghiệp trong ngành.
Đây cũng là yêu cầu quan trọng trong bối cảnh hệ thống điện cần tiếp tục huy động nguồn lực đầu tư lớn để đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế và bảo đảm an ninh năng lượng.
Song song với việc sắp xếp lại mô hình tổ chức, Bộ Công Thương cũng đặt ra yêu cầu đẩy nhanh tiến độ đầu tư các dự án nguồn và lưới điện.
Thông tin tại họp báo cho thấy, trong 9 tháng đầu năm 2026, tổng công suất nguồn điện của Việt Nam tăng khoảng 3,5%, thấp hơn mục tiêu tăng trưởng 6,6%.
Một số dự án nguồn và lưới điện tiếp tục gặp khó khăn trong quá trình triển khai do vướng mắc về thủ tục đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư, đất đai, giải phóng mặt bằng, đàm phán hợp đồng mua bán điện và cơ chế giá.
Theo lãnh đạo Cục Điện lực, Quy hoạch Điện VIII và bản điều chỉnh đã tính toán phương án phát triển nguồn, lưới điện nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu thụ. Tuy nhiên, tiến độ triển khai thực tế vẫn là vấn đề cần được tháo gỡ.
Đáng chú ý, nhu cầu vốn đầu tư cho các dự án điện trong thời gian tới rất lớn, đòi hỏi huy động nguồn lực từ khu vực nhà nước, doanh nghiệp tư nhân và các nhà đầu tư nước ngoài.
Bộ Công Thương đã trình Chính phủ báo cáo tổng thể về các giải pháp bảo đảm cung ứng điện giai đoạn 2027–2030, trong đó có định hướng tiếp tục điều chỉnh quy hoạch, cơ cấu lại nguồn và lưới điện phù hợp với nhu cầu thực tế.
Cùng với đó, cơ quan quản lý dự kiến đề xuất sửa đổi Luật Điện lực nhằm tháo gỡ những vướng mắc trong đầu tư, phát triển nguồn điện và hạ tầng truyền tải.
Việc tái cơ cấu ngành điện vì vậy không chỉ liên quan đến thay đổi mô hình quản lý doanh nghiệp mà còn gắn với yêu cầu xây dựng thị trường điện minh bạch, nâng cao hiệu quả đầu tư và vận hành hệ thống điện quốc gia.
Trong dài hạn, quá trình phân định rõ chức năng giữa các đơn vị phát điện, truyền tải, phân phối và bán lẻ sẽ là một trong những điều kiện quan trọng để Việt Nam tiếp tục hoàn thiện thị trường điện cạnh tranh.
