‘Kinh tế bạc’ ở Trung Quốc: Khi trường mầm non trở thành nhà dưỡng lão

Cuộc sống thường ngày của người già tại một trung tâm chăm sóc sức khỏe ở Bijie, tỉnh Quý Châu, tây nam Trung Quốc. Ảnh: Getty.

Trung Quốc đang đối mặt với một nghịch lý đáng chú ý, một mặt là sự phát triển thần kỳ về kinh tế, mặt khác là cuộc khủng hoảng nhân khẩu học ngày càng trầm trọng. Do tỷ lệ sinh giảm và dân số già hóa nhanh chóng, hàng chục nghìn trường mẫu giáo ở Trung Quốc đã thu hẹp hoạt động, đóng cửa hoàn toàn hoặc chuyển hướng sang các ngành khác để tồn tại.

Một trường mẫu giáo ở tỉnh Chiết Giang phía đông vẫn hoạt động như một nhà trẻ, nhưng thay vì phục vụ trẻ em, họ hiện đang phục vụ cả người cao tuổi.

Câu chuyện của bà Zhuang Yanfang, 56 tuổi ở Chiết Giang không phải là một trường hợp cá biệt, mà là hiện tượng của một xu hướng rộng lớn hơn. Việc chuyển đổi trường mầm non thành trung tâm chăm sóc người cao tuổi phản ánh sự thích ứng sáng tạo của xã hội trước những thay đổi nhân khẩu học không thể đảo ngược.

Di sản của chính sách một con

Chính sách một con của Trung Quốc được thực hiện từ năm 1980 đã để lại những hậu quả sâu rộng, vượt xa dự đoán ban đầu của các nhà hoạch định chính sách. Sau hơn 40 năm, chúng ta đang chứng kiến một quốc gia đông dân nhất thế giới phải đối mặt với tình trạng "già trước khi giàu". Mặc dù nước này đã nới lỏng chính sách này vào năm 2016, tỷ lệ sinh vẫn tiếp tục giảm mạnh. Theo CNBC thông tin.

Con số trẻ em theo học bậc giáo dục mầm non đã giảm gần 15%, xuống còn 41 triệu trẻ chỉ trong vòng hai năm (2021-2023) là một chỉ báo đáng lo ngại về tương lai nhân khẩu học của đất nước tỷ dân này.

Do đó, không có gì ngạc nhiên khi các trường mẫu giáo - bao gồm cả trường công và trường tư - cũng đóng cửa trong hai năm đó, giảm 20.000 trường trên cả nước, theo CNBC phân tích dữ liệu của Bộ Giáo dục Trung Quốc. Điều đó trùng hợp với nỗ lực của chính phủ nhằm đóng cửa các trường mẫu giáo tư nhân trong khi cố gắng mở thêm các trường công để giảm chi phí cho các gia đình.

Ngược lại, khi các trường mẫu giáo gặp khó khăn, ngành chăm sóc người cao tuổi lại phát triển mạnh mẽ trong cuộc khủng hoảng dân số già hóa của Trung Quốc. Theo CNBC tìm hiểu, số lượng các cơ sở và tổ chức dịch vụ chăm sóc người cao tuổi của nước này đã tăng gấp đôi từ năm 2019 lên hơn 410.000 trong tháng này.

Nền "kinh tế bạc"

Chính phủ Trung Quốc đã tăng cường các biện pháp chính sách để củng cố nền "kinh tế bạc”, một lĩnh vực cung cấp hàng hóa và dịch vụ cho những người trên 50 tuổi, trong nỗ lực giải quyết tình trạng dân số già hóa của đất nước. Văn phòng Tổng hợp của Hội đồng Nhà nước đã kêu gọi đẩy nhanh “việc phát triển các cơ sở chăm sóc người cao tuổi” và kích thích “tiêu dùng của người cao tuổi”.

Mọi người tập thể dục trong công viên ở Thượng Hải, Trung Quốc. Hình ảnh Getty

Theo dự báo của Moody's Analytics, đến năm 2040, khoảng 30% dân số Trung Quốc sẽ trên 65 tuổi, trong khi tỷ lệ người dưới 15 tuổi chỉ còn hơn 10%. Những con số này không chỉ là thống kê đơn thuần mà còn hàm chứa cả cơ hội và thách thức cho nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Nền "kinh tế bạc" đang nổi lên như một động lực tăng trưởng mới. Từ các công ty sữa chuyển hướng sang sản phẩm cho người cao tuổi đến các phòng gym được thiết kế đặc biệt, thị trường này đang chứng kiến sự đổi mới sáng tạo đáng kinh ngạc. Đặc biệt, việc phát triển các sản phẩm công nghệ cao như robot chăm sóc và nhà thông minh cho người cao tuổi cho thấy Trung Quốc đang tìm cách kết hợp lợi thế sản xuất truyền thống với nhu cầu mới của xã hội già hóa.

Chính sách nâng tuổi nghỉ hưu

Quyết định nâng tuổi nghỉ hưu của chính phủ Trung Quốc phản ánh tính cấp bách của vấn đề. Mặc dù gặp phải phản ứng tiêu cực từ giới trẻ trên mạng xã hội, đây được các chuyên gia đánh giá là bước đi "cần thiết". So với mức 67 tuổi ở Mỹ và 65 tuổi ở Nhật Bản, việc nâng tuổi nghỉ hưu lên 63 đối với nam và 58 đối với nữ vẫn được xem là khá khiêm tốn.

Người già vẫn có thể lao động hiệu quả ở nhiều lĩnh vực. Hình ảnh Getty ghi tại ở Tảo Trang, Trung Quốc.

Sáng kiến "Hành động Tuổi Bạc"

Điểm đáng chú ý trong chiến lược đối phó với già hóa dân số của Trung Quốc là sáng kiến "Hành động Tuổi Bạc". Chương trình này không chỉ nhằm giải quyết vấn đề kinh tế mà còn tạo ra một mô hình phát triển bền vững, khi tận dụng kinh nghiệm và chuyên môn của người cao tuổi trong các lĩnh vực then chốt như giáo dục, khoa học và nông nghiệp để phát triển các vùng kém phát triển.

Cuộc chuyển đổi nhân khẩu học của Trung Quốc đặt ra nhiều thách thức nhưng cũng mở ra những cơ hội mới. Việc phát triển nền "kinh tế bạc" không chỉ là giải pháp tình thế mà còn là động lực quan trọng cho đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế trong tương lai.

Hiện tượng chuyển đổi trường mầm non thành nhà dưỡng lão ở Trung Quốc là một ví dụ điển hình về khả năng thích ứng của xã hội trước những thay đổi nhân khẩu học sâu sắc. Nó cũng cho thấy tầm quan trọng của việc nhìn nhận già hóa dân số không chỉ như một thách thức mà còn là động lực cho đổi mới và phát triển.

Trong khi các biện pháp như nâng tuổi nghỉ hưu và phát triển nền "kinh tế bạc" có thể giúp giảm thiểu tác động tiêu cực của già hóa dân số, thành công trong dài hạn sẽ phụ thuộc vào khả năng của Trung Quốc trong việc cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội bền vững. Điều này đòi hỏi không chỉ những giải pháp sáng tạo về mặt kinh tế mà còn cả những thay đổi trong nhận thức xã hội về vai trò và giá trị của người cao tuổi.

Câu chuyện của Trung Quốc cũng là bài học quý giá cho nhiều quốc gia đang phát triển khác, khi họ bắt đầu đối mặt với những thách thức tương tự về già hóa dân số và suy giảm tỷ lệ sinh. Cách thức Trung Quốc ứng phó với thách thức này sẽ có ý nghĩa quan trọng không chỉ đối với tương lai của chính họ mà còn đối với cả cộng đồng quốc tế.

Nguồn CNBC