Lý do các công ty sở hữu chéo trong ngành nước sạch là gì?

Dữ liệu sở hữu tính tới 31/03/2023

Một trong số các doanh nghiệp nước nổi bật là Công ty TNHH Thương mại N.T.P, được thành lập vào năm 1999 với vốn điều lệ chỉ 90 tỷ đồng (tính đến tháng 5/2023). Tuy nhiên đến nay, NTP đã góp vốn vào một số công ty cung cấp nước sạch.

Cụ thể, N.T.P là cổ đông chiếm 6% cổ phần của Nước Thủ Dầu Một (TDM) và là đơn vị đóng góp vốn vào Cấp nước Chợ Lớn (CLW).

N.T.P đã chuyển giao 15,85% cổ phần của Cấp nước Trung An (TAW) từ ông Nguyễn Thanh Phong vào tháng 5/2023. Ông Nguyễn Thanh Phong cũng là thành viên góp vốn và đại diện pháp luật của N.T.P.

Chuỗi sở hữu chéo ngành nước tiếp tục được hình thành khi TDM góp vốn vào Cấp nước Đồng Nai (DNW) và Nước - Môi trường Bình Dương (BWE). BWE cũng đồng góp vốn vào DNW.

Công ty BWE đang mở rộng mạng lưới thông qua M&A với một chuỗi công ty khác. Vào những tháng đầu năm 2023, BWE đã góp vốn vào Cấp thoát nước Long An (LAW), Cấp thoát nước Quảng Bình (NQB) và Cấp thoát nước Cần Thơ (CTW).

Chuỗi sở hữu chéo trong ngành nước bắt đầu từ N.T.P và kéo dài qua TDM, đồng góp vốn vào Cấp nước Đồng Nai (DNW) và Nước - Môi trường Bình Dương (BWE). Trong khi đó, BWE cũng đóng góp vốn vào DNW và mở rộng mạng lưới thông qua M&A với nhiều công ty khác. Ví dụ, BWE đã đầu tư vào Cấp thoát nước Long An (LAW), Cấp thoát nước Quảng Bình (NQB) và Cấp thoát nước Cần Thơ (CTW) vào những tháng đầu năm 2023.

Nguồn: Báo cáo thường niên 2022 của REE

Tại TP.HCM, Tổng Công ty Cấp Nước Sài Gòn (Sawaco) là đơn vị chịu trách nhiệm cung cấp nước và CTCP Cơ - Điện Lạnh (REE) sở hữu cổ phần tại các công ty con của Sawaco như Cấp nước Thủ Đức (TDW), Cấp nước Nhà Bè ( NBW) và Cấp nước Gia Định (GDW). Ngân hàng Đông Á cũng tham gia vào chuỗi sở hữu ngành nước bằng cách sở hữu 10% cổ phần tại Cấp nước Phú Hòa Tân (PJS), Cấp nước Gia Định (GDW) và Cấp nước Bến Thành (BTW). CTCP DNP Holdings (Đ. Cấp thoát nước Quảng Bình (NQB) và Cấp thoát nước Cần Thơ (CTW) vào những tháng đầu năm 2023.

Trong chuỗi sở hữu ngành nước, cũng phải kể tên một mắt xích nổi bật là CTCP DNP Holdings (DNP) - đơn vị từng góp vốn vào Cấp nước Cà Mau (CMW), LAW, NQB thông qua công ty con Đầu tư ngành nước DNP. Tuy nhiên, nhóm DNP đã thoái vốn khỏi CMW, LAW và NQB trong năm 2023.

Hiện tại, Công ty vẫn còn đầu tư vào nhiều doanh nghiệp nước như Cấp thoát nước Bình Thuận, Cấp thoát nước Tây Ninh (WTN), Nước sạch Bắc Giang (BGW)…

Ở địa bàn Bà Rịa - Vũng Tàu, Cấp nước Bà Rịa - Vũng Tàu (BWS), Cấp nước Phú Mỹ (PMW) và Cấp nước Châu Đức tạo thành một tam giác sở hữu chéo.

Tiếp nối chuỗi sở hữu xuyên suốt ngành nước, Công ty Cổ phần Nước sạch Thủ Đức (TDW) đã góp vốn vào Công ty CP Nước và Môi trường Đồng Nai (DNP). Ngoài ra, TDW còn đồng sở hữu Công ty TNHH Một thành viên Nước sạch Sài Gòn (Sawaco) với Tập đoàn Cấp nước Tokyo (Tomin).

Trong lĩnh vực nước giải, một số doanh nghiệp như Công ty CP Nước sạch và Môi trường Đô thị Hà Nội (HanoiWater), Công ty CP Cấp nước và Môi trường Đà Nẵng (Danawaco), Công ty TNHH Một thành viên Nước sạch TP. Hồ Chí Minh (Sawaco) cũng thực hiện các hoạt động M&A để mở rộng hoạt động kinh doanh và tăng cường khả năng cung cấp dịch vụ.

Dữ liệu sở hữu tính tới 31/03/2023

Lý do các công ty sở hữu chéo trong ngành nước?

Ngành nước có đặc thù là mỗi tỉnh thành chỉ có một vài doanh nghiệp cấp, phân phối nước sạch và đa số đều chịu sự quản lý của UBND tỉnh, thành phố đó nên rất khó để các doanh nghiệp nước có thể mở rộng xây dựng nhà máy sang các địa phương khác.

Mặt khác, suất đầu tư của các nhà máy nước sạch tăng mạnh trong các năm gần đây và thời gian thu hồi vốn rất lâu cũng là yếu tố quan trọng khiến doanh nghiệp tìm đến động lực tăng trưởng từ M&A.

Cụ thể, các doanh nghiệp xử lý và phân phối nước thường đầu tư nhà máy xử lý nước ban đầu với công suất lớn nhưng thường mất nhiều thời gian để vận hành tối đa công suất bằng cách liên tục phát triển mở rộng đường ống phân phối đến các hộ dân cư và các doanh nghiệp sản xuất. Trong thời gian đầu vận hành, các doanh nghiệp thường chịu chi phí khấu hao lớn, ảnh hưởng lớn biên lợi nhuận gộp.

Do đó, góp vốn vào một doanh nghiệp Nhà nước cấp và phân phối nước sạch sẽ dễ dàng, đồng thời, Công ty đi M&A cũng sẽ được thừa hưởng mạng lưới cấp nước có sẵn tại địa phương.

Xét một trường hợp cụ thể, bức tranh toàn cảnh sẽ rõ nét hơn. BWE là doanh nghiệp nước nổi bật với loạt M&A trong năm 2023. Địa bàn hoạt động của BWE liên tục mở rộng trong những năm gần đây.

Năm 2020, Công ty chỉ hoạt động ở tỉnh Bình Dương, huyện Chơn Thành (Bình Phước). Tới năm 2021, Công ty mở rộng tới huyện Hớn Quản (Bình Phước) và một phần TP.HCM như phường Linh Trung - quận Thủ Đức (nay là TP. Thủ Đức).

Năm 2022, địa bàn hoạt động của Công ty tiếp tục mở rộng tới Củ Chi - TP.HCM, tỉnh Đồng Nai (sau khi trở thành cổ đông chiến lược của DNW) và tỉnh Cần Thơ (sau khi góp vốn vào CTW).

Chưa hết, BWE đặt kế hoạch mở rộng sang một số thị trường khác như Long An và Quảng Bình, đi kèm với đó là động thái mua LAW và NQB.

Lợi nhuận ngành nước phụ thuộc vào 3 yếu tố: Giá bán, sản lượng tiêu thụ và tỷ lệ thất thoát nước. Nước sạch là mặt hàng trong diện quản lý giá. Do đó, Công ty không thể tăng theo ý muốn.

Rõ ràng khi dư địa đã hết, biến số duy nhất mà BWE có thể tăng là sản lượng. Khi sản lượng ở thị trường sẵn có đạt mức cực đại thì cách duy nhất là mở rộng thị trường.

Nhìn lại quá trình hoạt động kinh doanh của BWE, công suất cấp nước của Công ty có xu hướng tăng trong giai đoạn từ 2000 - 2023. Tuy vậy, có một số thời điểm, công suất của Công ty bị chững lại như 2000 - 2003, 2011 - 2013, 2017 - 2019 và gần đây nhất là 2021 - 2022. Khi công suất cấp nước chững lại, doanh nghiệp đứng trước thách thức phải sớm mở rộng thị trường để duy trì động lực tăng trưởng.

Tựu trung lại, từ trường hợp của BWE, có thể hiểu phần nào lý do mà các doanh nghiệp nước góp vốn vào các doanh nghiệp nước khác.