 |
| Các thương hiệu phương Tây đã chứng kiến vận mệnh của mình thay đổi khi các doanh nghiệp nội địa vươn lên dẫn đầu với giá cả cạnh tranh, chiến lược kỹ thuật số thông minh và sự am hiểu sâu sắc hơn về thị hiếu người tiêu dùng địa phương. Ảnh: Getty. |
Từng là biểu tượng của lối sống hiện đại và tiêu dùng cao cấp, Starbucks và Burger King đã có giai đoạn tăng trưởng bùng nổ tại Trung Quốc mà không cần quá nhiều điều chỉnh. Nhưng khi các thương hiệu nội địa trỗi dậy mạnh mẽ, cuộc chơi đã thay đổi. Giờ đây, nhường quyền điều hành cho các quỹ đầu tư trong nước không còn là lựa chọn chiến thuật, mà là phương án để tồn tại.
Việc Starbucks, Burger King hay Yoplait lần lượt bán cổ phần chi phối mảng kinh doanh tại Trung Quốc cho các quỹ đầu tư tư nhân nội địa đang phản ánh một sự dịch chuyển chiến lược quan trọng: các thương hiệu phương Tây không còn có thể “đi chậm” tại thị trường tiêu dùng cạnh tranh khốc liệt nhất thế giới.
Trong nhiều năm, các chuỗi thực phẩm và đồ uống phương Tây từng tăng trưởng nhanh tại Trung Quốc nhờ sức hút của lối sống cao cấp. Tuy nhiên, bối cảnh hiện nay đã thay đổi hoàn toàn. Sự trỗi dậy của các thương hiệu nội địa, áp lực giá cả, tốc độ đổi mới sản phẩm và khả năng bản địa hóa đang buộc các tập đoàn đa quốc gia phải tìm cách thích nghi nếu không muốn tụt lại phía sau.
“Những quyết định từ trụ sở chính ở phương Tây không còn đủ nhanh. Việc hợp tác với các quỹ đầu tư trong nước giúp doanh nghiệp vận hành theo ‘tốc độ Trung Quốc’”, ông Kei Hasegawa, đối tác tại công ty tư vấn YCP, nhận định.
Starbucks mới đây đạt thỏa thuận bán 60% cổ phần đơn vị kinh doanh tại Trung Quốc cho Boyu Capital với mức định giá khoảng 4 tỷ USD. Trong khi đó, CPE Capital đầu tư 350 triệu USD để nắm giữ 83% cổ phần Burger King Trung Quốc. Cả hai thương vụ đều đang chờ phê duyệt của cơ quan quản lý và dự kiến hoàn tất trong năm tới.
Không dừng lại ở đó, IDG Capital đã mua lại cổ phần chi phối mảng kinh doanh của thương hiệu sữa chua Pháp Yoplait tại Trung Quốc, còn General Mills và Oatly được cho là đang cân nhắc thoái vốn khỏi thị trường này.
Sự đảo chiều diễn ra trong bối cảnh các doanh nghiệp nội địa như Luckin Coffee vượt Starbucks cả về doanh thu lẫn số lượng cửa hàng, còn Burger King tại Trung Quốc ghi nhận doanh thu trung bình mỗi cửa hàng thấp nhất trong các thị trường trọng điểm của tập đoàn mẹ.
Theo các chuyên gia, các quỹ đầu tư tư nhân Trung Quốc mang lại lợi thế không chỉ ở nguồn vốn, mà còn ở khả năng tái cấu trúc, điều chỉnh thực đơn, định giá linh hoạt và mở rộng nhanh vào các thành phố cấp thấp. “Ngay cả trước khi thương vụ hoàn tất, họ đã sẵn sàng tham gia điều hành và tập trung vào một số sáng kiến then chốt”, ông Hao Zhou, đối tác tại Bain & Company khu vực Đại Trung Quốc, cho biết.
Một điểm then chốt trong các thỏa thuận này là cấu trúc tiền bản quyền. Ngày càng nhiều tập đoàn phương Tây chọn nắm cổ phần thiểu số nhưng vẫn giữ quyền sở hữu trí tuệ, để lại hoạt động vận hành cho đối tác địa phương. Với Starbucks, tiền bản quyền từ Boyu có thể là phần sinh lợi lớn nhất trong mức định giá dự kiến 13 tỷ USD của mảng kinh doanh tại Trung Quốc.
Ở chiều ngược lại, các quỹ đầu tư tư nhân đang chịu áp lực giải ngân lượng vốn nhàn rỗi lớn, trong khi môi trường M&A trầm lắng kéo dài. Các công ty con của tập đoàn đa quốc gia với dòng tiền ổn định, thương hiệu sẵn có và tiềm năng tăng trưởng đang trở thành mục tiêu hấp dẫn.
Theo ARC Group, giá trị các thương vụ M&A do quỹ đầu tư tư nhân hậu thuẫn tại Trung Quốc năm nay đã tăng vọt lên 39 tỷ USD, vượt xa mức của cả năm trước. Trường hợp McDonald’s Trung Quốc, mang lại lợi nhuận gấp 6,7 lần cho Carlyle sau sáu năm đầu tư, càng củng cố niềm tin vào mô hình này.
Giới phân tích cho rằng làn sóng thoái vốn của các doanh nghiệp phương Tây phản ánh áp lực kép: bất ổn địa chính trị, nhu cầu tiêu dùng suy yếu và cạnh tranh nội địa ngày càng khốc liệt. Trong bối cảnh đó, việc “nhường quyền điều hành” cho đối tác địa phương không còn là lựa chọn chiến thuật, mà là điều kiện để tồn tại.
