Tìm giải pháp tăng trưởng cao và bền vững cho xuất khẩu của Việt Nam

Giai đoạn 2020–2025 đánh dấu bước phát triển mạnh mẽ của hoạt động xuất nhập khẩu Việt Nam, qua đó khẳng định vai trò trụ cột của khu vực thương mại đối với nền kinh tế.

Với tốc độ tăng trưởng xuất khẩu bình quân đạt khoảng 10%/năm, Việt Nam đã gia nhập nhóm 20 nền kinh tế có kim ngạch xuất khẩu lớn nhất thế giới từ năm 2023. Đặc biệt, Việt Nam đã duy trì xuất siêu liên tục trong 10 năm, góp phần quan trọng vào ổn định kinh tế vĩ mô, tạo nguồn ngoại tệ và củng cố dự trữ ngoại hối quốc gia.

Ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu phát biểu tại tọa đàm. Ảnh Vũ Khuê

Riêng 11 tháng năm 2025, kim ngạch xuất khẩu đạt 430,2 tỷ USD, tăng 16,1% so với cùng kỳ năm trước; cả năm 2025 dự kiến đạt trên 470 tỷ USD, tăng khoảng 16% so với năm 2024, tiếp tục khẳng định vị thế của Việt Nam là một nền kinh tế có độ mở cao và là điểm sáng trong thương mại khu vực và toàn cầu.

Phát biểu tại buổi Tọa đàm, ông Nguyễn Anh Sơn - Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu cho biết, bên cạnh những kết quả tích cực, xuất khẩu của Việt Nam đang phải đối mặt với những thách thức mang tính cấu trúc và dài hạn. Trên bình diện quốc tế, kinh tế thế giới phục hồi chậm, xung đột địa chính trị, xu hướng phân mảnh thương mại và chủ nghĩa bảo hộ gia tăng đang làm thu hẹp dư địa tăng trưởng truyền thống.

Theo ông Nguyễn Anh Sơn, các tiêu chuẩn mới về phát triển bền vững, giảm phát thải, truy xuất nguồn gốc, trách nhiệm xã hội và “xanh hóa” chuỗi cung ứng ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc để tiếp cận các thị trường lớn, tạo áp lực không nhỏ đối với doanh nghiệp xuất khẩu, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Bên cạnh đó, tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam vẫn phụ thuộc nhiều vào khu vực doanh nghiệp FDI; doanh nghiệp trong nước chưa tham gia sâu vào các khâu có giá trị gia tăng cao của chuỗi giá trị toàn cầu; năng lực thiết kế, marketing quốc tế và xây dựng thương hiệu còn hạn chế; mức độ phụ thuộc vào nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu của nhiều ngành hàng vẫn ở mức cao.

Trước những vấn đề đặt ra đối với xuất nhập khẩu Việt Nam trong thời gian tới, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu khẳng định, yêu cầu phải chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình tăng trưởng theo chiều rộng sang tăng trưởng theo chiều sâu, hiệu quả và bền vững, gắn với nâng cao giá trị gia tăng, hàm lượng công nghệ và tỷ lệ nội địa hóa.

Quang cảnh tọa đàm. Ảnh Vũ Khuê

Nhấn mạnh yêu cầu chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình tăng trưởng theo chiều rộng sang tăng trưởng theo chiều sâu, hiệu quả và bền vững, ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu cũng chỉ ra những thách thức lớn về sự phụ thuộc quá mức vào hai thị trường này (Hoa Kỳ cho xuất khẩu và Trung Quốc cho nhập khẩu), dẫn đến tình trạng cán cân thương mại cũng mất cân đối với tình trạng xuất siêu lớn sang Hoa Kỳ và nhập siêu quá lớn từ Trung Quốc.

Tại buổi Tọa đàm, các chuyên gia đã tập trung phân tích dự báo tình hình thế giới tác động đến xuất khẩu, triển vọng xuất khẩu của một số ngành hàng chủ lực, cũng như những cơ hội và thách thức trong thời gian tới. Nhiều ý kiến cho rằng cần tiếp tục nâng cao hiệu quả tận dụng các Hiệp định thương mại tự do (FTA), nhất là các FTA thế hệ mới, thông qua tăng cường cung cấp thông tin thị trường, hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng quy tắc xuất xứ và tiêu chuẩn kỹ thuật.

Theo TS. Nguyễn Thị Thu Trang – Chuyên gia pháp luật và hội nhập kinh tế quốc tế, nguyên Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập (VCCI), việc đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững về môi trường, lao động, trách nhiệm xã hội và quản trị doanh nghiệp không còn là lựa chọn, mà đã trở thành điều kiện bắt buộc đối với hàng hóa xuất khẩu.

Đồng thời, TS. Nguyễn Thị Thu Trang cũng cho rằng, các giải pháp hỗ trợ từ phía Nhà nước như hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng logistics, thúc đẩy chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp cũng được xác định là những yếu tố then chốt để duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu cao và bền vững.