Doanh nghiệp Việt tìm lời giải cho 'nghịch lý tỷ đô' bằng xuất khẩu qua thương mại điện tử toàn cầu

Lấy ví dụ từ ngành cà phê, một niềm tự hào của Việt Nam. Chúng ta là nhà xuất khẩu Robusta lớn nhất thế giới, nhưng 90% sản lượng lại ở dạng cà phê nhân (nguyên liệu thô). Một tấn cà phê nhân xuất khẩu mang về khoảng 3.834 USD (2024), nhưng sau khi được rang, xay, đóng gói và mang một thương hiệu quốc tế, giá trị của nó có thể tăng lên từ 2-3 lần.

Tương tự với hạt điều, Việt Nam là quốc gia xuất khẩu nhân điều lớn nhất thế giới (18 năm liên tiếp, tính tới tháng 1/2025) và chiếm trên 80% tổng sản lượng nhân điều xuất khẩu của toàn cầu , nhưng phần lớn lợi nhuận lại rơi vào tay các nhà chế biến và phân phối ở nước ngoài. Chúng ta đang tự bán đi “vàng” với giá của “quặng”.

Ngày càng nhiều doanh nghiệp Việt đang chọn xuất khẩu trực tuyến và xây dựng thương hiệu riêng để gia tăng giá trị cho hàng hoá "Made in Vietnam".

Tuy nhiên, một làn sóng doanh nghiệp Việt mới đang từ chối chấp nhận nghịch lý này. Họ không chỉ bán hàng; họ đang viết lại quy luật cuộc chơi bằng cách biến xuất khẩu qua thương mại điện tử, đặc biệt là Amazon, thành một đòn bẩy chiến lược để lấy lại phần giá trị bị bỏ lỡ.

Thành công của những thương hiệu này không nằm ở việc bán một sản phẩm tốt, mà ở việc thực thi một chiến lược chuyển đổi giá trị một cách thông minh và hiệu quả.

Chuyển đổi nông sản Việt thành “phong cách ăn vặt lành mạnh”

NEWBAM là thương hiệu hạt điều Việt Nam được sáng lập bởi bà Nguyễn Huỳnh Thu Trúc - một nữ doanh nhân rẽ hướng đầy táo bạo từ lĩnh vực giáo dục sang xuất khẩu trực tuyến. Thay vì chỉ là một đơn vị kinh doanh nông sản thuần túy, NEWBAM định vị mình là nhà cung cấp các sản phẩm ăn vặt lành mạnh (healthy snacks) chất lượng cao dành cho thị trường quốc tế thông qua thương mại điện tử.

Câu chuyện của NEWBAM là ví dụ điển hình cho tư duy thoát khỏi cái bóng “bán thô”. Nhà sáng lập Nguyễn Huỳnh Thu Trúc, với tư duy tiên phong từ lĩnh vực giáo dục Montessori, đã nhìn thấy “nỗi đau” của hạt điều Việt Nam: đứng đầu thế giới về xuất khẩu nhân điều thô, nhưng gần như vắng bóng trên các kệ hàng siêu thị quốc tế.

Thay vì đi theo lối mòn đóng bao 500g hay 1kg rồi bán với giá rẻ, chị Trúc và NEWBAM đã chọn một lối đi riêng. Tận dụng các công cụ dữ liệu từ Amazon như Trình khám phá cơ hội sản phẩm, NEWBAM nhận ra một “đại dương xanh”: Người tiêu dùng Mỹ, với nhịp sống hối hả, cần một món “healthy snack on-the-go” (đồ ăn vặt lành mạnh mang đi) thay vì sản phẩm thô để phục vụ việc nấu ăn, chế biến.

Từ tư duy đó, NEWBAM quyết định không chỉ bán hạt điều đơn thuần, cái họ thực sự bán là “sự tiện lợi và sức khỏe” cho người tiêu dùng. Chính vì thế, những gói điều nhỏ 42g và 54g - vừa vặn cho một lần ăn, dễ dàng nằm gọn trong túi xách hay ngăn bàn làm việc, đã ra đời.

Hạt điều NEWBAM nâng giá trị nông sản Việt bằng sáng tạo hương vị, xây dựng thương hiệu, đáp ứng xu hướng “healthy snack on-the-go” của người tiêu dùng toàn cầu.

Chưa dừng lại ở đó, lắng nghe phản hồi từ review trên Amazon, NEWBAM nhận ra khẩu vị người Mỹ cần sự tinh tế hơn là chỉ mặn hoặc ngọt. Đội ngũ R&D đã tạo ra những hương vị táo bạo như Wasabi, Tomyum hay Caramel muối biển, đồng thời giảm độ mặn để phù hợp xu hướng sức khỏe của người tiêu dùng.

Song song đó, thông qua việc sử dụng dịch vụ Fulfillment by Amazon (FBA), NEWBAM đảm bảo các sản phẩm hạt điều có thể đến tay khách hàng Prime với tốc độ giao hàng trong ngày hoặc ngày hôm sau - yếu tố đặc biệt quan trọng đối với nhóm hàng thực phẩm khi cạnh tranh trong ngành hàng đồ ăn vặt lành mạnh.

Việc áp dụng FBA giúp đáp ứng kỳ vọng của thành viên Prime về giao hàng nhanh và ổn định đối với các mặt hàng thiết yếu và thực phẩm tiêu dùng hằng ngày - nhóm sản phẩm hiện chiếm một nửa tổng số đơn giao nhanh trên Amazon. Nhờ kết hợp bao bì sáng tạo, hương vị nổi bật và tốc độ giao hàng chuẩn Prime, NEWBAM đã thúc đẩy cả các đơn mua ngẫu hứng lẫn đơn hàng lặp lại, lọt vào Top 100 Best Sellers Rank và nhận huy hiệu “Amazon’s Choice”, tăng trưởng 200% so với cùng kỳ chỉ trong vòng sáu tháng.

Chuyển đổi nguyên liệu thiên nhiên thành giải pháp làm đẹp bền vững

Nếu nông sản là thế mạnh truyền thống, thì mỹ phẩm lại là sân chơi khốc liệt vốn thuộc về những “ông lớn” như Hàn Quốc, Nhật Bản hay Pháp. Nhưng Abera - một thương hiệu mỹ phẩm Việt do đội ngũ lãnh đạo là nam giới, đã tìm thấy "cửa sáng" nhờ thay đổi tư duy: Từ bán “nguyên liệu thiên nhiên” sang bán “giải pháp vẻ đẹp bền vững”.

Việt Nam có nghệ, gừng, nha đam được xem là những dược liệu phong phú và hiệu quả. Nhưng nếu chỉ bán tinh bột nghệ hay chiết xuất gừng, giá trị thu về thường rất thấp. Chính vì thế, Abera đã chọn cách tiếp cận thực tế và thông minh hơn. Thay vì làm ra những sản phẩm thông thường như kem dưỡng trắng nói chung, họ đã tận dụng dữ liệu từ Amazon để tìm ra những “nỗi đau thầm kín” của khách hàng quốc tế: sẹo lồi, mụn lưng, thâm mắt, hay mảng bám răng.

Abera không bán “củ nghệ”, họ bán “giải pháp xóa mờ sẹo”. Họ không bán “hạt cà phê”, họ bán “nụ cười trắng sáng”. Bằng cách tập trung vào thị trường ngách với các sản phẩm đặc trị chuyên sâu, kết hợp với hình ảnh thương hiệu cao cấp và nội dung A+ chuyên nghiệp, Abera đã thuyết phục được những khách hàng khó tính tại Mỹ.

Đội ngũ Abera tập trung nghiên cứu và phát triển sản phẩm cho ngách mỹ phẩm đặc trị, hướng tới các giải pháp làm đẹp bền vững.

Kết quả là Abera đạt doanh số triệu đô chỉ sau chưa đầy một năm, với tỷ lệ đánh giá tích cực lên đến 95%. Abera là minh chứng cho câu chuyện rằng khi trí tuệ Việt kết hợp với nguồn nguyên dược liệu Việt, chúng ta hoàn toàn có thể cạnh tranh sòng phẳng với các cường quốc mỹ phẩm trên sân chơi thương mại điện tử toàn cầu.

Biến lợi thế “vùng nguyên liệu” thành giải pháp “phong cách sống”

Nếu NEWBAM và Abera là những startup trẻ, thì câu chuyện của Green Mekong lại mang màu sắc của một cuộc “cách mạng” trong lòng doanh nghiệp sản xuất truyền thống.

Xuất thân từ Thiên Minh - một "người khổng lồ thầm lặng" với 20 năm chuyên gia công sản phẩm gỗ B2B, ông Trần Lam Sơn đau đáu khi thấy sản phẩm tâm huyết của mình luôn phải mang tên người khác. Khát vọng xây dựng thương hiệu riêng đã thúc đẩy ông trao quyền cho con gái Gen Z Trần Ngọc Lam Giang - để thực hiện cú chuyển mình trên Amazon.

Chọn phát triển vùng nguyên liệu gỗ acacia (gỗ keo, gỗ tràm) cùng nông dân đồng bằng sông Cửu Long, Green Mekong phát triển các sản phẩm theo hướng tạo “phong cách sống” và “gu thẩm mỹ” cho người Mỹ với các sản phẩm như vỉ gỗ lót sàn từ gỗ tràm bền bỉ, thảm nhà tắm chống trượt, bàn trà di động tiện lợi hay những chiếc giỏ đan thủ công tinh xảo... Những sản phẩm này không chỉ là vật dụng, mà còn là lời nhắn nhủ về lối sống bền vững và hòa hợp với thiên nhiên.

Sức mạnh của Green Mekong nằm ở sự kết hợp giữa "Gốc rễ sản xuất" của thế hệ trước và "Công nghệ" của thế hệ sau. Đội ngũ vỏn vẹn 4 nhân sự thế hệ Gen Z đã tận dụng triệt để các công cụ AI của Amazon để viết mô tả sản phẩm, tạo video quảng cáo, và dùng chính phản hồi của khách hàng quốc tế để quay ngược lại định hướng quy trình R&D tại nhà máy.

Chỉ sau 1 năm, Green Mekong đã có sản phẩm lọt Top #1 "Amazon Most Wished For" và Top #2 Best Seller ngách Decking (Lót sàn), trực tiếp chứng minh rằng: các nhà máy Việt Nam hoàn toàn có thể chuyển đổi sản phẩm và giá trị để trở thành những thương hiệu toàn cầu.

Green Mekong tận dụng nguồn nguyên liệu độc đáo từ đồng bằng sông Cửu Long, bán “phong cách sống” và “gu thẩm mỹ” cho người tiêu dùng Mỹ qua Amazon.

Câu chuyện của NEWBAM, Abera và Green Mekong không phải là những trường hợp ngẫu nhiên. Đó là những tín hiệu cho thấy một sự dịch chuyển tư duy lớn trong cộng đồng doanh nghiệp Việt. Lời giải cho nghịch lý tỷ đô không chỉ ở việc cố gắng tăng sản lượng xuất khẩu, mà ở việc chủ động nâng cấp vị thế của doanh nghiệp trong chuỗi giá trị toàn cầu thông qua xây dựng thương hiệu, đổi mới sản phẩm, dùng dữ liệu để tìm hiểu nhu cầu thị trường và khách hàng toàn cầu. Tiềm năng của Việt Nam không chỉ nằm dưới lòng đất hay trên những cánh đồng, mà nằm ở khả năng sáng tạo và năng lực biến tiềm năng đó thành những sản phẩm giá trị cao.

Cơ hội từ xuất khẩu thông qua thương mại điện tử đang mở ra một sân chơi sòng phẳng hơn, nơi quy mô nhà máy không quan trọng bằng sự thấu hiểu khách hàng và tốc độ đổi mới. Doanh nghiệp Việt liệu có nắm lấy cơ hội này, hay sẽ từ chối cơ hội chuyển mình? Sự lựa chọn ngày hôm nay không chỉ là câu chuyện doanh thu, mà còn là yếu tố quyết định vị thế thương hiệu Made in Vietnam trên bản đồ thương mại toàn cầu.