VCCI công bố Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam, khu vực doanh nghiệp tư nhân đông nhưng chưa mạnh

Doanh nghiệp tư nhân đông nhưng chưa mạnh

Theo báo cáo của VCCI, bức tranh kinh tế tư nhân năm 2025 ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực khi số doanh nghiệp gia nhập thị trường tăng kỷ lục. Tuy vậy, khó tiếp cận vốn, chi phí không chính thức và khả năng dự báo chính sách thấp vẫn là những rào cản lớn với doanh nghiệp.

Đến cuối năm 2025, cả nước có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, tăng 6,6% so với năm 2024; số doanh nghiệp gia nhập thị trường trong năm đạt mức kỷ lục 297.500 doanh nghiệp, tăng 27,4% so với năm 2024.

Theo ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI, khu vực kinh tế tư nhân đang chiếm vị thế áp đảo về số lượng khi chiếm tới 96,6% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam. Tuy nhiên, lực lượng này đông nhưng không mạnh.

Theo Phó Tổng Thư ký - Trưởng Ban Pháp chế VCCI Đậu Anh Tuấn, khu vực kinh tế tư nhân đang chiếm vị thế áp đảo về số lượng doanh nghiệp nhưng không mạnh

Có tới hơn 80% doanh nghiệp có quy mô dưới 50 lao động và hơn 70% có mức vốn điều lệ dưới 10 tỷ đồng. Có 30,9% doanh nghiệp dự kiến tăng quy mô, trong khi có đến 54,8% chọn phương án giữ nguyên để "thăm dò".

Cũng theo ông Đậu Anh Tuấn, cộng đồng doanh nghiệp vẫn đang đối mặt nhiều thách thức lớn. Có đến 60,2% doanh nghiệp cho biết gặp trở ngại trong tìm kiếm khách hàng, tăng mạnh so với mức 45,3% của năm 2024 và 41% của năm 2022. 75,5% doanh nghiệp cho biết không thể vay vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm.

Có đến 75,5% doanh nghiệp thừa nhận không thể vay vốn nếu thiếu tài sản thế chấp. Điều này cho thấy dòng vốn tín dụng vẫn chưa thực sự vận hành theo các phương án kinh doanh hay dòng tiền thực tế, khiến các doanh nghiệp có ý tưởng tốt nhưng thiếu tài sản đảm bảo rơi vào thế kẹt.

Mặt khác, chỉ có khoảng 6-8% doanh nghiệp có thể thường xuyên dự đoán thay đổi chính sách, còn 51,9% phải dựa vào mạng xã hội để tiếp cận thông tin dự thảo văn bản. Bên cạnh đó, khoảng 26% doanh nghiệp cho biết phát sinh chi phí ngoài quy định khi xin giấy phép kinh doanh, cao gần gấp ba mức trung bình khu vực.

Về đổi mới sáng tạo, theo ông Đậu Anh Tuấn, chỉ 8,8% doanh nghiệp thực hiện đổi mới sản phẩm và phần lớn (92,6%) vẫn vận hành theo mô hình chủ sở hữu kiêm quản lý gia đình, thiếu sự chuyên nghiệp hóa để bứt phá lên quy mô lớn hơn.

Báo cáo của VCCI cũng cho biết, đến cuối năm 2025, cả nước hiện có khoảng 6,1 triệu hộ kinh doanh, tạo sinh kế cho khoảng 10 triệu lao động. Điều đáng lo ngại là 81,5% hộ kinh doanh cho biết bị sụt giảm doanh thu và 73,7% chỉ còn mức lãi rất nhỏ, đủ để duy trì cuộc sống tối thiểu. Chỉ có 15,6% hộ có ý định chính thức hóa thành doanh nghiệp. Nguyên nhân chủ yếu không phải do thiếu tiềm năng, mà bởi những lo ngại về nghĩa vụ thuế, thủ tục kế toán phức tạp và các đợt thanh tra kiểm tra đang lấn át những lợi ích của việc chuyển đổi.

Cần chuyển tư duy từ quản lý sang đồng hành

Điểm nhấn của buổi công bố chính là kết quả chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh phiên bản PCI 2.0. PCI 2.0 năm nay được cấu trúc lại với 9 chỉ số thành phần và 98 chỉ tiêu, gồm: gia nhập thị trường, tiếp cận nguồn lực, tính minh bạch, chi phí tuân thủ thủ tục hành chính, chi phí không chính thức, cạnh tranh bình đẳng, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, thiết chế pháp lý và chính quyền kiến tạo.

Theo kết quả PCI, các tỉnh Bắc Ninh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Phú Thọ và Quảng Ninh đang dẫn đầu về chất lượng điều hành.

Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng phát biểu tại buổi công bố

Cụ thể, Bắc Ninh dẫn đầu về chỉ số Chính quyền kiến tạo và Chi phí tuân thủ thủ tục hành chính. Đà Nẵng đứng đầu cả nước về Gia nhập thị trường. Hải Phòng có tới 7/9 chỉ số thành phần nằm trong nhóm 10 địa phương cao nhất cả nước. Phú Thọ đứng thứ hai về Tiếp cận nguồn lực, còn Quảng Ninh tiếp tục duy trì vị trí cao ở các chỉ số Cạnh tranh bình đẳng và Chính quyền kiến tạo.

Tuy nhiên, lần đầu tiên VCCI công bố chỉ số Hiệu quả Kinh tế tư nhân (BPI) song hành cùng chỉ số Năng lực cạnh tranh; BPI với 23 chỉ tiêu, tập trung đo lường sự phát triển của khu vực tư nhân và năng lực đổi mới sáng tạo.

Kết quả BPI cho thấy TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội và Quảng Ninh là những địa phương dẫn đầu về hiệu quả phát triển thực tế và năng lực đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp trên địa bàn.

TOP 5 địa phương thuộc nhóm chất lượng điều hành "Tốt" gồm Bắc Ninh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Phú Thọ và Quảng Ninh

Theo ông Đậu Anh Tuấn, để thúc đẩy kinh tế tư nhân vươn mình, cần khơi thông nguồn vốn qua các kênh tài chính đa dạng; nâng cao tính minh bạch và ổn định của môi trường chính sách để tạo niềm tin cho nhà đầu tư. Bên cạnh đó, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, hỗ trợ chuyển đổi số và tạo môi trường thuận lợi để hộ kinh doanh chuyển đổi bền vững.

“Cần một sự đồng hành thực chất và mạnh mẽ hơn nữa từ phía chính quyền các cấp trong việc xây dựng một hệ sinh thái kinh doanh kiến tạo và minh bạch” - ông Đậu Anh Tuấn kiến nghị.

Tại buổi công bố, Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng cho rằng, khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam đã vượt qua giai đoạn phòng thủ, đang tích lũy nội lực và sẵn sàng bước vào giai đoạn bứt phá nếu những điểm nghẽn về thị trường, vốn và minh bạch chính sách được tháo gỡ quyết liệt trong 12-18 tháng tới.

“Để đạt mục tiêu có 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030, chính sách cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy đồng hành, từ giảm gánh nặng thủ tục sang kiến tạo năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp”, ông Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh.