Chùa Bổ Đà là danh lam cổ tự nổi tiếng vùng Kinh Bắc. Tương truyền, chùa Bổ Đà có từ thời Lý, khoảng thế kỷ thứ XI. Vào thời vua Lê Dụ Tông (1720-1729) đã được tu tạo lớn. So với các ngôi chùa truyền thống khác ở miền Bắc, chùa Bổ Đà có kiến trúc độc đáo và khác biệt. Chùa được xây theo kiểu kiến trúc nội công ngoại quốc. Vì điều ấy mà vẻ thanh tĩnh, u linh càng trở nên rõ nét.
 |
| Các đại biểu dâng hương tại di tích chùa Bổ Đà. Ảnh: Thanh Lâm |
Chùa của hiện tại gồm 16 toà nhà lớn nhỏ với 92 gian đầy đủ chức năng như nhà tạo soạn, nhà tổ, nhà pháp, nhà khách, toà tam bảo,... Vẫn được ứng dụng lối kiến trúc truyền thống, tòa tam bảo xây lối chữ Đinh, hậu cung gồm 5 gian, tiền đường 7 gian. Bậc thềm lát đá xanh. Những dấu vết bạc màu thời gian cho thấy công trình khởi dựng thời Lê - Nguyễn đến nay vẫn nguyên vị trí ban đầu.
Chùa Bổ Đà hiện lưu giữ gần 2.000 đơn vị mộc bản in kinh sách nhà Phật được san khắc bằng chữ Hán và chữ Nôm. Bộ kinh thể hiện tư tưởng Phật giáo Việt Nam, đặc biệt là sự ảnh hưởng của dòng thiền Trúc Lâm Tam tổ, thể hiện triết lý gắn bó giữa đạo và đời. Mộc bản chùa Bổ Đà không chỉ là báu vật của Phật giáo mà còn là tài sản văn hóa quốc gia, được công nhận là Bảo vật quốc gia năm 2017.
Với những giá trị đặc biệt tiêu biểu về lịch sử, kiến trúc, nghệ thuật, tôn giáo và cảnh quan, chùa Bổ Đà được xếp hạng là Di tích quốc gia đặc biệt năm 2016, đến năm 2019 được công nhận là điểm du lịch tâm linh của tỉnh.
Năm 2025, di tích quốc gia đặc biệt chùa Bổ Đà cùng với chùa Vĩnh Nghiêm (phường Tân An) là hai di tích của tỉnh Bắc Ninh nằm trong Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc, được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa thế giới.
Lễ hội chùa Bổ Đà được tổ chức hằng năm từ ngày 16 đến 18/2 Âm lịch nhằm tri ân công đức các vị Tổ sư; đồng thời là không gian sinh hoạt văn hóa truyền thống đặc sắc của vùng Kinh Bắc, gắn với diễn xướng Dân ca Quan họ Bắc Ninh - Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
 |
Chương trình nghệ thuật đặc sắc với chủ đề "Tùng Lâm Bổ Đà - Tinh hoa di sản" tại lễ khai hội. Ảnh: Thanh Lâm |
Lễ hội truyền thống chùa Bổ Đà 2026 diễn ra còn có nhiều hoạt động văn hóa, thể thao. Trong khuôn khổ lễ hội diễn ra với nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật đặc sắc và hấp dẫn như: Liên hoan dân ca Quan họ phường Vân Hà lần thứ I, năm 2026; triển lãm sản phẩm làng nghề truyền thống, sản phẩm OCOP đặc trưng; đặc sản ẩm thực tiêu biểu tỉnh Bắc Ninh...
Tại Liên hoan dân ca Quan họ phường Vân Hà lần thứ I năm 2026, người dân và du khách sẽ được thưởng thức những làn điệu quan họ êm ái, mượt mà, “có lề lối”, với “khuôn vàng thước ngọc”, đồng thời đắm mình trong không gian văn hóa đặc trưng với tà áo tứ thân, nón quai thao duyên dáng và những ánh nhìn e ấp, tình tứ của liền anh, liền chị.
Dân ca Quan họ là những làn điệu dân ca của vùng đồng bằng Bắc Bộ, tập trung chủ yếu ở vùng Kinh Bắc. Đây là môn nghệ thuật được hợp thành bởi nhiều yếu tố như âm nhạc, lời ca, phục trang, lễ hội... với một lối hát giao duyên dân dã, thể hiện mối quan hệ gắn bó tình nghĩa giữa những "liền anh”, “liền chị” hát quan họ và là nét văn hóa tiêu biểu của người dân vùng Kinh Bắc.
Ban tổ chức cho biết, xác định rõ được ý nghĩa và tầm quan trọng của Lễ hội truyền thống chùa Bổ Đà và dân ca Quan họ trong đời sống sinh hoạt văn hóa tinh thần của nhân dân, thời gian qua, cấp ủy, chính quyền các cấp, các ngành của tỉnh Bắc Ninh đã dành sự quan tâm đặc biệt trong công tác bảo tồn các lễ hội truyền thống và nghệ thuật trình diễn dân ca Quan họ tại địa phương.
