Theo Thượng toạ Thích Minh Quang - Phó Trụ trì chùa Tam Chúc, việc khôi phục lễ hội chùa Tam Chúc vào ngày 12 tháng Giêng hằng năm là niềm mong mỏi của nhân dân, tín đồ Phật tử địa phương, đồng thời cũng là để bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, góp phần giới thiệu, quảng bá về hình ảnh các giá trị văn hóa của quê hương, tạo điều kiện để nhân dân và Phật tử trong và ngoài nước về với Khu Du lịch tâm linh chùa Tam Chúc- một kiệt tác về kiến trúc Phật giáo của Ninh Bình nói riêng và đất nước Việt Nam nói chung.
 |
| Khai hội xuân chùa Tam Chúc. |
Từ những dấu tích khảo cổ được phát hiện dưới lòng hồ Tam Chúc như cọc gỗ in trên tảng đá hình hoa sen và các câu chuyện dân gian còn được lưu truyền cho thấy, cách đây hơn 1.000 năm, nơi đây là vùng đất linh thiêng. Ngày nay, Tam Chúc không chỉ là trung tâm văn hoá tâm linh lớn của miền Bắc mà còn giữ vai trò quan trọng trong hành trình kết nối các không gian di sản đặc sắc của vùng châu thổ Bắc Bộ.
Chùa Tam Chúc được đặt trong liên kết với Cố đô Hoa Lư - Quần thể danh thắng Tràng An - Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long - Khu di tích danh thắng Hương Sơn (chùa Hương), tạo thành trục di sản và du lịch hành hương mang tầm quốc gia và quốc tế. Trong đó, Khu du lịch Tam Chúc được định hướng phát triển du lịch văn hóa sinh thái tâm linh, trở thành điểm nhấn của ngành du lịch Ninh Bình, góp phần thúc đẩy phát triển bền vững trong khu vực.
Ngày 11/9/2025, Danh lam thắng cảnh và khảo cổ quần thể Tam Chúc được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt. Sự kiện này không chỉ ghi nhận giá trị văn hóa - lịch sử to lớn của vùng đất Cố đô - Tam Chúc, mà còn đánh dấu một cột mốc quan trọng trên hành trình bảo tồn và tôn vinh di sản dân tộc. Giữa dòng chảy hiện đại, Tam Chúc tiếp tục khẳng định vị thế của mình như một biểu tượng giao hòa giữa thiên nhiên, tâm linh và con người Việt Nam.
 |
| Hội xuân Tam Chúc 2026 diễn ra với nhiều hoạt động phong phú, đa dạng nhằm tiếp nối, phát huy truyền thống văn hóa tốt đẹp của Phật giáo và dân tộc. |
Sau phần khai hội là nghi thức thỉnh chuông, gióng trống và lễ dâng hương cầu cho quốc thái dân an. Đây không chỉ là nghi lễ tâm linh giàu ý nghĩa, mà còn là sự gửi gắm tâm nguyện từ bi, cầu cho đất nước thanh bình, xã tắc hưng thịnh, nhân dân an lạc, muôn nhà hỷ lạc.
Tiếp đó là lễ rước nước. Nước thiêng được lấy ở giữa lòng hồ Tam Chúc, sau đó chuyển lên xe rước nước đến ba địa điểm: Điện Tam Thế, chùa Ngọc và chùa cổ Ba Sao. Đây là một trong những nghi thức tâm linh thể hiện lòng thành kính, biết ơn các vị Phật, Thần, Thánh, Mẫu của cư dân nông nghiệp, đồng thời cũng là nghi thức tâm linh quan trọng tái hiện giá trị văn hóa truyền thống, nhắc nhở chúng ta về sự tôn trọng thiên nhiên và vũ trụ, hướng đến một tương lai bền vững, hòa hợp.
