Đạo luật chiến lược trong kỷ nguyên số
Tại Hội thảo, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Trần Văn Khải cho biết, Việt Nam xác định Trí tuệ nhân tạo (AI) là công nghệ ưu tiên quốc gia, đóng vai trò then chốt trong chuyển đổi số, phát triển kinh tế tri thức và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã đặt mục tiêu Việt Nam thuộc nhóm các nước dẫn đầu khu vực về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI.
 |
| Ông Trần Văn Khải, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội phát biểu tại hội thảo. |
Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của AI cũng đặt ra nhiều thách thức về pháp lý, đạo đức, an toàn và trách nhiệm xã hội, đòi hỏi phải có hành lang pháp lý phù hợp để vừa kiểm soát rủi ro, vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo. “Việc kịp thời xây dựng và trình Quốc hội thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo ngay tại kỳ họp tới là rất ý nghĩa và cấp thiết”, ông Trần Văn Khải nhấn mạnh.
Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI Đậu Anh Tuấn nhận định, việc Quốc hội và Chính phủ chủ động xây dựng Luật Trí tuệ nhân tạo là bước đi thể hiện tư duy kiến tạo thể chế, đón bắt xu thế công nghệ và mở rộng không gian đổi mới sáng tạo. Dù dự thảo luật được soạn thảo trong thời gian ngắn nhưng đã tiếp cận nhiều chuẩn mực quốc tế, trong đó tập trung quản lý dựa trên rủi ro; cơ chế thử nghiệm có kiểm soát; quy định về đạo đức và quyền con người trong AI; minh bạch và gắn nhãn nội dung do AI tạo ra.
An toàn, có trách nhiệm, nhân văn
Theo ông Trần Văn Khải, Luật Trí tuệ nhân tạo khi được thông qua sẽ là một trong những đạo luật đầu tiên của Việt Nam trong lĩnh vực AI, tạo nền tảng pháp lý cho nghiên cứu, phát triển, ứng dụng và quản trị AI một cách an toàn, có trách nhiệm và nhân văn. Dự thảo luật được xây dựng theo hướng tìm điểm cân bằng hợp lý giữa quản lý và khuyến khích phát triển, bảo đảm minh bạch, khả thi và tiệm cận chuẩn mực quốc tế.
Để Luật Trí tuệ nhân tạo đi vào cuộc sống, ông Đậu Anh Tuấn đề xuất việc đảo đảm tính linh hoạt và thích ứng của khung pháp lý, tránh quy định quá cứng nhắc có thể kìm hãm sáng tạo; giảm tối đa rào cản hành chính cho doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp khởi nghiệp và doanh nghiệp nhỏ. Đầu tư mạnh mẽ cho hạ tầng dữ liệu và tính toán; xác định rõ trách nhiệm pháp lý của các bên trong chuỗi giá trị AI, từ nhà phát triển, nhà cung cấp đến người triển khai...
 |
| Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI Đậu Anh Tuấn phát biểu tại hội thảo. |
Cố vấn trưởng về AI có trách nhiệm của FPT Software Trần Vũ Hà Minh kiến nghị làm rõ trách nhiệm của nhà phát triển trong chuỗi cung ứng AI, thay vì chỉ quy định đối với nhà cung cấp hoặc nhập khẩu. Cho phép đánh giá bởi bên thứ ba được công nhận trong nước hoặc quốc tế. Dự thảo luật cũng cần định nghĩa rõ “hồ sơ kỹ thuật” và lộ trình chuyển tiếp hợp lý cho hệ thống đã triển khai trước khi luật có hiệu lực. Xây dựng cơ chế tiền thị trường gọn nhẹ, tránh cấp phép cứng gây cản trở đổi mới...
Luật sư Hoàng Lê Quân (Công ty Luật Lexcomm) cho rằng dự thảo cần làm rõ hơn quy định về nghĩa vụ liên quan đến trách nhiệm minh bạch, gắn nhãn đối với hệ thống AI và các nội dung tạo ra bởi AI. Đề nghị làm rõ cơ chế để người dân thực thi quyền yêu cầu giải thích khi bị ảnh hưởng bởi quyết định của hệ thống AI – bao gồm quy trình, thời hạn và kênh tiếp nhận yêu cầu.
 |
| Hội thảo “Góp ý hoàn thiện dự thảo Luật Trí tuệ nhân tạo”. |
Giám đốc LuatVietnam.vn Trần Văn Trí đề xuất dự thảo Luật cần quy định rõ ranh giới quyền sở hữu trí tuệ giữa nhà phát triển, nhà cung cấp và nhà triển khai. Có hướng dẫn cụ thể về gắn nhãn sản phẩm AI, bảo đảm minh bạch và khả năng kiểm chứng. Linh hoạt trong cơ chế tiền kiểm, tránh làm chậm tiến độ ra mắt sản phẩm. Bổ sung quy định dẫn nguồn dữ liệu học của AI, để minh bạch nguồn tri thức và tránh vi phạm bản quyền.
Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long cho biết, dự thảo Luật hướng tới cách tiếp cận cân bằng, đó là tạo hành lang pháp lý an toàn, quản lý rủi ro cốt lõi, đồng thời mở không gian đủ rộng để AI phát triển mà không bị bó buộc. Song song với xây dựng Luật, Chính phủ, Khoa học và Công nghệ sẽ triển khai chính sách hỗ trợ phát triển hệ sinh thái AI quốc gia, bao gồm hạ tầng dữ liệu – tính toán, đào tạo nhân lực, hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ ứng dụng AI...
"Mục tiêu cuối cùng là xây dựng được một đạo luật thực tiễn, khả thi, vừa quản lý được rủi ro, vừa thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển AI Việt Nam, góp phần đưa công nghệ phục vụ con người và phát triển bền vững”, Thứ trưởng Phạm Đức Long nhấn mạnh.
