Tháo gỡ vướng mắc về chính sách thuế giá trị gia tăng với ngành nông, lâm, thủy sản

Thách thức với doanh nghiệp

Luật Thuế Giá trị gia tăng (GTGT) số 48/2024/QH15 sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, với nhiều kỳ vọng về cải cách, hiện đại hóa chính sách thuế, tăng tính minh bạch, chống gian lận và mở rộng cơ sở thuế.

Tuy nhiên theo các đại biểu, vẫn còn nhiều vướng mắc, bất cập, đặc biệt là trong cách áp dụng quy định thuế đối với các sản phẩm nông sản, lâm sản và thủy sản - những ngành hàng không chỉ mang tính chiến lược trong xuất khẩu, mà còn đảm bảo sinh kế cho hàng chục triệu nông dân và người lao động trên cả nước. Các điểm nghẽn chủ yếu nằm ở việc xác định đối tượng chịu thuế, mức thuế suất và quy trình hoàn thuế.

Phó Tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI Đậu Anh Tuấn cho rằng khi áp dụng quy định thuế GTGT mới, việc xác định đối tượng không chịu thuế chưa rõ ràng, dẫn đến tình trạng cùng một loại sản phẩm nhưng áp dụng hai mức thuế khác nhau; thủ tục hoàn thuế kéo dài, phức tạp, gây ứ đọng vốn lớn cho doanh nghiệp, đặc biệt trong xuất khẩu; rủi ro pháp lý từ hóa đơn đầu vào, khiến doanh nghiệp làm ăn chân chính bị liên đới trách nhiệm. Hơn thế, sẽ rất khó khăn trong yêu cầu truy xuất đến từng hộ nông dân, khi phần lớn người dân chưa quen với hóa đơn, chứng từ điện tử. Bên cạnh đó, mức xử phạt hành chính cao với những sai sót nhỏ, gây áp lực không đáng có cho các doanh nghiệp và hộ kinh doanh nhỏ lẻ.

Phó Tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI Đậu Anh Tuấn phát biểu tại hội thảo.

Phó Chủ tịch Hiệp hội Cà phê, Ca cao Việt Nam Thái Như Hiệp cho rằng, mức thuế GTGT 5% đối với sản phẩm cà phê đang tạo áp lực lớn cho doanh nghiệp. Doanh nghiệp phải chờ đợi được hoàn thuế, dẫn đến tình trạng vốn của doanh nghiệp bị ứ đọng. Với thủ tục phức tạp và thời gian kéo dài, khó khăn về tài chính của doanh nghiệp không những không được giải quyết mà còn có thể trở nên trầm trọng hơn.

Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) Nguyễn Hoài Nam cho biết, cùng là sản phẩm thủy sản nuôi trồng hoặc đánh bắt chưa qua chế biến sâu, nhưng doanh nghiệp lại phải chịu áp dụng hai mức thuế khác nhau. Sự chồng chéo này buộc doanh nghiệp xuất khẩu phải tạm nộp thuế rồi chờ hoàn sau, trong khi thủ tục hoàn thuế vừa phức tạp vừa có nhiều điều kiện nghiêm ngặt, tạo áp lực lớn cho cả doanh nghiệp lẫn cơ quan thuế.

Đại Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam cho biết, nhiều doanh nghiệp trong ngành chưa được hoàn thuế GTGT dù đã nộp đủ hồ sơ, khiến vốn bị ứ đọng, rủi ro tài chính gia tăng, buộc một số đơn vị phải thu hẹp hoạt động hoặc tạm ngừng thu mua. Quy trình hoàn thuế kéo dài và quy định giới hạn không vượt quá 10% doanh thu được đánh giá là chưa phù hợp với đặc thù mùa vụ, ảnh hưởng đến tính thanh khoản và năng lực cạnh tranh của ngành hồ tiêu.

Đại diện Hiệp hội Thức ăn chăn nuôi Việt Nam cho biết, một số địa phương vẫn áp thuế suất 5% đối với nguyên liệu dùng để sản xuất thức ăn chăn nuôi, dù Luật Thuế GTGT đã quy định rõ đây là đối tượng không chịu thuế. Việc này khiến chi phí sản xuất tăng đẩy giá thành sản phẩm nội địa cao hơn so với hàng nhập khẩu, ảnh hưởng trực tiếp đến người chăn nuôi.

Phó Chủ tịch, kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST) Ngô Sỹ Hoài cho biết, chưa có hướng dẫn cụ thể về định nghĩa “gỗ sơ chế thông thường” khiến doanh nghiệp lúng túng trong kê khai thuế, dẫn đến chậm trễ trong việc hoàn thuế GTGT đầu vào, khiến vốn doanh nghiệp bị ứ đọng, làm giảm nguồn vốn lưu động và ảnh hưởng nghiêm trọng đến tiến độ sản xuất, giao hàng và xuất khẩu.

Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) lo ngại về việc chuyển mặt hàng gạo từ diện không chịu thuế sang chịu thuế GTGT 5% theo quy định mới. Thay đổi này khiến các doanh nghiệp bị tồn đọng lượng vốn lớn tương ứng với phần thuế GTGT chờ hoàn, trong khi nguồn vốn lưu động bị hạn chế, làm giảm hiệu quả sản xuất - kinh doanh và khả năng thu mua lúa của nông dân. Bên cạnh đó, thủ tục hoàn thuế kéo dài không chỉ gây gián đoạn trong việc thực hiện các hợp đồng xuất khẩu, mà còn có thể làm biến động giá lúa gạo trong nước, tác động trực tiếp đến đời sống người nông dân.

Cần điều chỉnh chính sách đồng bộ, kịp thời

Ông Đậu Anh Tuấn cho rằng, chính sách thuế nếu không phù hợp với đặc thù sản xuất – kinh doanh của ngành nông nghiệp sẽ trở thành rào cản lớn, làm suy giảm năng lực cạnh tranh, ảnh hưởng đến dòng tiền, làm gián đoạn chuỗi cung ứng và khiến doanh nghiệp rơi vào thế bị động trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

Đấy không chỉ là vấn đề kỹ thuật pháp lý, mà còn là vấn đề phát triển bền vững của ngành nông nghiệp Việt Nam, là bài toán về dòng tiền, về năng lực cạnh tranh và về khả năng duy trì chuỗi xuất khẩu nông sản vốn đang đứng trước nhiều thách thức từ các yêu cầu quốc tế ngày càng khắt khe như EUDR của EU hay các tiêu chuẩn môi trường, truy xuất nguồn gốc mới.

Toàn cảnh hội thảo.

"Luật Thuế GTGT mới ra đời với nhiều kỳ vọng cải cách, nhưng những vướng mắc hiện nay nếu không được tháo gỡ, hướng dẫn sớm theo hướng phù hợp với thực tiễn thì sẽ trở thành rào cản đáng kể” - ông Đậu Anh Tuấn nói.

Các hiệp hội đã có chung tiếng nói, kiến nghị Chính phủ, Bộ Tài chính xem xét điều chỉnh chính sách thuế GTGT theo hướng đưa các sản phẩm nông, lâm, thủy sản chưa qua chế biến (bao gồm cả nguyên liệu sản xuất thức ăn chăn nuôi) trở lại diện không phải kê khai, tính thuế. Đồng thời, cần đơn giản hóa và rút ngắn thủ tục hoàn thuế, ban hành hướng dẫn chi tiết, thống nhất để bảo đảm thực hiện đồng bộ trên cả nước.

Chia sẻ khó khăn của cộng đồng doanh nghiệp trong ngành hàng nông nghiệp, TS. Nguyễn Minh Thảo - Viện Nghiên cứu chính sách và chiến lược Bộ Tài chính cho rằng, các hiệp hội, ngành hàng cần có những thông tin chi tiết về những thiệt hại và lợi ích khi áp dụng Luật Thuế GTGT năm 2024, từ đó thông qua VCCI kiến nghị Chính phủ và các cơ quan chức năng nhằm tháo gỡ vướng mắc.